Кіріспе

Газ хроматографиясында қолданылатын газ дететорының түрі

Жалындық иондау детекторы (ЖИД) – газ ағынындағы аналиттерді өлшейтін ғылыми құрал. Ол газ хроматографиясында детектор ретінде жиі қолданылады. Бірлік уақыт ішіндегі иондардың өлшенуі осы құралды массаға сезімтал етеді. Жеке ЖИД-тер полигонға тасталатын газдарды бақылау, газ шығарылымдарының қашуын бақылау және стационарлық немесе портативті құралдардағы ішкі жану қозғалтқыштарының шығарындыларын өлшеу сияқты қолданыстарда да пайдаланылуы мүмкін.

Тарих

Алғашқы жалын иондау детекторлары 1957 жылы Маквильям мен Дьюар Австралия мен Жаңа Зеландияның Императорлық химиялық өнеркәсіптері (ICIANZ, Orica тарихына қараңыз) Орталық зерттеу зертханасында, Аскот Вейл, Мельбурн, Австралияда, сондай-ақ Харли мен Преториус Претория университетінде, Претория, Оңтүстік Африкада бір уақытта және тәуелсіз түрде жасалды. 1959 жылы Perkin Elmer Corp. өзінің Бу Фрактометріне жалын иондау детекторын қосты.

Жұмыс істеу принципі

FID-тің жұмысы органикалық қосылыстардың сутегі жалынында пайда болатын иондарды анықтауға негізделген. Осы иондардың пайда болуы газ үлгісіндегі органикалық заттардың концентрациясына пропорционалды. Бұл иондарды анықтау үшін екі электрод қолданылады. Оң электрод жалынның түзілуін қамтамасыз ететін сопло басы ретінде қызмет етеді. Ал екінші, теріс электрод жалынның үстіне орналастырылады. Алғашқы конструкцияларда теріс электрод тамшы тәрізді немесе платинадан жасалған бұрышты бөлік болған. Бүгінде бұл конструкция өзгертіліп, түтікшелі электродқа айналдырылған, ол көбінесе коллекторлық тақта деп аталады. Осылайша иондар коллекторлық тақтаға тартылып, тақтаға тиген кезде ток тудырады. Бұл ток жоғары кедергілі пикоамметрмен өлшеніп, интеграторға жіберіледі. Соңғы деректерді көрсету әдісі компьютер мен бағдарламалық қамтамасымен анықталады. Әдетте, x осінде уақыт, ал y осінде жалпы ион саны көрсетілген график пайда болады. Өлшенген ток жалындағы карбон атомдарының азаю деңгейіне шамамен сәйкес келеді. Иондардың қалай пайда болатыны толыққанды түсініксіз, бірақ детектордың реакциясы детекторға бірлік уақытта тиетін карбон атомдарының (иондардың) санымен анықталады. Бұл детекторды концентрацияға емес, массаға сезімтал етеді, бұл пайдалы, себебі детектордың реакциясы газ тасымалдағыштың жылдамдығының өзгеруіне айтарлықтай әсер етпейді.

Жауап беру коэффициенті

FID өлшеулері әдетте "метан бойынша" деп көрсетіледі, яғни бірдей жауапты қамтитын метан мөлшері ретінде. Әр түрлі химиялық заттардың бірдей мөлшері химиялық заттардың элементтік құрамына байланысты әртүрлі мөлшерде ток тудырады. Детектордың әртүрлі химиялық заттарға жауап беру коэффициентін ток өлшеулерін әрбір химиялық заттың нақты мөлшеріне айналдыру үшін пайдалануға болады. Көмірсутектердің жауап беру коэффициенттері көбінесе олардың молекуласындағы көміртек атомдарының санына тең болады (көміртек атомдарының саны артық болса, ток күші де артады), ал оксигенаттар және гетероатомдарды қамтитын басқа заттар төмен жауап беру коэффициенттеріне ие. Көміртек монооксиді мен көміртек диоксиді FID арқылы анықталмайды. FID өлшеулері жиі "жалпы көмірсутектер" немесе "жалпы көмірсутектер мөлшері" (THC) деп белгіленеді, бірақ одан да дәл атауы "жалпы ұшқыш көмірсутектер мөлшері" (TVHC) болар еді, себебі конденсацияланған көмірсутектер анықталмайды, тіпті олар маңызды болғанымен, мысалы, қысылған оттегімен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік үшін.

Сипаттама

Жалындық иондау детекторының құрылымы әр өндірушіде әртүрлі болады, бірақ принциптері бірдей. Көбінесе FID газ хроматографиясы жүйесіне қосылады. Элюент газ хроматографиялық бағанадан (А) шығып, FID детекторының пешіне (В) енеді. Пеш элюент бағанадан шыққаннан кейін газ фазасынан шығып, бағана мен FID арасындағы интерфейске жиналмауы үшін қажет. Мұндай жиналу элюенттің жоғалуына және анықтау қателіктеріне алып келеді. Элюент FID-ке жоғалағанда, ол бірінші кезекте сутекті отынмен (С), содан кейін тотықтырғышпен (D) араласады. Элюент/отын/тотықтырғыш қоспасы оң кернеудің бар жеріне, яғни соплоның басына дейін көтеріледі. Бұл оң кернеу оттың (E) элюентті пиролиздей келіп түзілген тотыққан көміртек иондарын итергісіне көмектеседі. Иондар (F) өте сезімтал амперметрге қосылған коллекторлық пластиналарға (G) қарай итеріледі, ол пластинаға тиген иондарды анықтап, сигналды күшейткішке, интеграторға және дисплей жүйесіне (H) жібереді. Соңында оттың өнімдері детектордан шығару порты (J) арқылы сыртқа шығарылады.

Артықшылықтар

Жалын иондау детекторлары газ хроматографиясында көптеген артықшылықтары болғандықтан кеңінен қолданылады. Бағасы: Жалын иондау детекторларын сатып алу және пайдалану салыстырмалы түрде арзан. Аз күтімді қажет етуі: FID форсункасын тазалаудан немесе ауыстырудан басқа, бұл детекторларға аз күтім қажет. Берудіктігі: FID-тер қате пайдалануға төзімді. Сызықтық және анықтау диапазондары: FID-тер органикалық заттардың концентрациясын өте төмен (10−13 г/с) және өте жоғары деңгейлерде өлшеуге мүмкіндік береді, сызықтық жауап диапазоны 107 г/с құрайды. Қосылыстардың метанға толық түрленуі және детектордағы эквивалентті жауап калибрлеу және стандарттар қажеттілігін жояды, себебі жауап факторларының барлығы метан факторларымен тең. Бұл стандарттары жоқ молекулаларды қамтитын күрделі қоспаларды жылдам талдауға мүмкіндік береді.