Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Автоматтандырылған анализатор – әртүрлі заттар мен басқа да сипаттамаларды бірнеше биологиялық үлгілерде жылдам, минималды адамдық араласумен өлшеуге арналған медициналық зертханалық құрал. Қан және басқа сұйықтықтардың өлшенген осы қасиеттері ауруды диагностикалауда қолданылуы мүмкін. Фотометрия – үлгідегі белгілі бір аналит мөлшерін анықтаудың ең көп қолданылатын әдісі. Бұл техникада үлгі реакцияға түсіріліп, түс өзгерісіне ұшырайды. Содан кейін фотометр үлгінің сіңіру деңгейін өлшейді, бұл үлгідегі аналит концентрациясын жанама түрде анықтауға мүмкіндік береді. Ионды селективті электродты (ISE) пайдалану – ион концентрацияларын нақты өлшейтін тағы бір кең таралған талдау әдісі. Бұл әдетте үлгідегі натрий, кальций немесе калий концентрациясын өлшеу үшін қолданылады. Анализаторға үлгілерді енгізудің әртүрлі тәсілдері бар. Үлгілерді құйылатын түтікшелер көбінесе тіреуге орналастырылады. Бұл тіреулер кейбір анализаторларға тікелей салынуы мүмкін немесе ірі зертханаларда автоматтандырылған жолмен жылжытылуы мүмкін. Қолмен жүзеге асырылатын әдістерге үлгілерді алу үшін айналатын дөңгелек карусельдерге түтікшелерді тікелей орналастыру жатады. Кейбір анализаторлар үлгілерді үлгілік стақандарға ауыстыруды талап етеді. Дегенмен, зертхана қызметкерлерінің денсаулығы мен қауіпсіздігін қорғау қажеттілігі көптеген өндірушілерді жұмыскерлердің үлгілермен тікелей байланысын болдырмайтын, жабық түтікшелік үлгі алу мүмкіндігі бар анализаторларды жасауға итермеледі. Үлгілер жеке-жеке, партиялар бойынша немесе үздіксіз өңделуі мүмкін. Зертханалық тестілеуді автоматтандыру адамдық сарапшылықтың қажеттілігін жоймайды (нәтижелерді медициналық технологтар және басқа да білікті клиникалық зертхана мамандары бағалауы тиіс), бірақ ол қателерді азайту, персонал мәселелері және қауіпсіздік туралы алаңдаушылықты жеңілдетуге көмектеседі.
An automated analyser is a medical laboratory instrument designed to measure various substances and other characteristics in a number of biological samples quickly, with minimal human assistance. These measured properties of blood and other fluids may be useful in the diagnosis of disease. Photometry is the most common method for testing the amount of a specific analyte in a sample. In this technique, the sample undergoes a reaction to produce a color change. Then, a photometer measures the absorbance of the sample to indirectly measure the concentration of analyte present in the sample. The use of an ion selective electrode (ISE) is another common analytical method that specifically measures ion concentrations. This typically measures the concentrations of sodium, calcium or potassium present in the sample. There are various methods of introducing samples into the analyser. Test tubes of samples are often loaded into racks. These racks can be inserted directly into some analysers or, in larger labs, moved along an automated track. More manual methods include inserting tubes directly into circular carousels that rotate to make the sample available. Some analysers require samples to be transferred to sample cups. However, the need to protect the health and safety of laboratory staff has prompted many manufacturers to develop analysers that feature closed tube sampling, preventing workers from direct exposure to samples. Samples can be processed singly, in batches, or continuously. The automation of laboratory testing does not remove the need for human expertise (results must still be evaluated by medical technologists and other qualified clinical laboratory professionals), but it does ease concerns about error reduction, staffing concerns, and safety.
Әдеттегі биохимиялық анализаторлар
Бұл - ауруханаға немесе жеке медициналық зертханаға түсетін үлгілердің көп бөлігін өңдейтін машиналар. Сынақ процесін автоматтандыру көптеген аналиттердің сынақ уақытын күндерден минуттарға дейін қысқартты. Клиникалық зертхана үшін дискретті үлгілерді талдау тарихы 1959 жылы Ханс Барух ойлап тапқан және коммерциялық түрде енгізілген "Робот-химик" машинасының енгізілуімен басталды[1]. Автоанализатор – 1957 жылы Леонард Скеггс, PhD ойлап тапқан және алғаш рет Technicon Corporation жасаған, "үздіксіз ағынды талдау (CFA)" деп аталатын арнайы ағынды техниканы пайдаланатын автоматтандырылған химиялық анализатордың ерте мысалы. Алғашқы қолданылуы клиникалық (медициналық) талдау үшін болды. Автоанализатор химиялық сынақ зертханасының сипатын өзгертіп, өңделетін үлгілердің санын едәуір арттыруға мүмкіндік берді. Анализаторларда қолданылатын үлгілерге қан, сарысу, плазма, зәр, ми-жұлын сұйықтығы және дене ішіндегі басқа да сұйықтықтар кіреді, бірақ олармен шектелмейді. Үздіксіз ағынды ауа көпіршіктерімен бөліп отыруға негізделген конструкция, баяу, ұқыпсыз және қатеге бейім қолмен талдау әдістерін азайтты. Сынақтардың түрлеріне фермент деңгейлері (мысалы, бауыр функциясының көптеген сынақтары), ион деңгейлері (мысалы, натрий және калий) және басқа да химиялық заттар (мысалы, глюкоза, сарысу альбумині немесе креатинин) кіреді. Жақын иондар көбінесе ионды таңдамалы электродтармен өлшенеді, олар иондардың бір түрін өткізеді және кернеудің айырмашылығын өлшейді. Ферменттер бір түсті затты екіншісіне ауыстыру жылдамдығы бойынша өлшенуі мүмкін; мұндай сынақтарда ферменттердің нәтижелері фермент концентрациясы ретінде емес, активтілігі ретінде беріледі. Басқа сынақтарда химиялық заттың концентрациясын анықтау үшін колориметриялық өзгерістер қолданылады. Сонымен қатар, бұлдырлықты да өлшеуге болады.
These are machines that process a large portion of the samples going into a hospital or private medical laboratory. Automation of the testing process has reduced testing time for many analytes from days to minutes. The history of discrete sample analysis for the clinical laboratory began with the introduction of the "Robot Chemist" invented by Hans Baruch and introduced commercially in 1959[1]. The AutoAnalyzer is an early example of an automated chemistry analyzer using a special flow technique named "continuous flow analysis (CFA)", invented in 1957 by Leonard Skeggs, PhD and first made by the Technicon Corporation. The first applications were for clinical (medical) analysis. The AutoAnalyzer profoundly changed the character of the chemical testing laboratory by allowing significant increases in the numbers of samples that could be processed. Samples used in the analyzers include, but are not limited to, blood, serum, plasma, urine, cerebrospinal fluid, and other fluids from within the body. The design based on separating a continuously flowing stream with air bubbles largely reduced slow, clumsy, and error prone manual methods of analysis. The types of tests include enzyme levels (such as many of the liver function tests), ion levels (e. g. sodium and potassium, and other tell tale chemicals (such as glucose, serum albumin, or creatinine). Simple ions are often measured with ion selective electrodes, which let one type of ion through, and measure voltage differences. Enzymes may be measured by the rate they change one coloured substance to another; in these tests, the results for enzymes are given as an activity, not as a concentration of the enzyme. Other tests use colorimetric changes to determine the concentration of the chemical in question. Turbidity may also be measured.
Иммунологиялық негіздегі анализаторлар
Антителолар кейбір анализаторлармен иммуноталдау және антидене-антиген реакцияларын қолданатын басқа реакциялар арқылы көптеген заттарды анықтау үшін пайдаланылады. Егер осы заттардың концентрациясы антиденеге байланысқанда өлшенетіндей бұлдырлаудың артуын тудырмаса, онда арнайы әдістер қолданылуы тиіс. Жақында иммуногематология зертханасын, яғни трансфузиялық медицинаны автоматтандыру жетістікке жетті.
Antibodies are used by some analysers to detect many substances by immunoassay and other reactions that employ the use of antibody antigen reactions. When concentration of these compounds is too low to cause a measurable increase in turbidity when bound to antibody, more specialised methods must be used. Recent developments include automation for the immunohaematology lab, also known as transfusion medicine.
Гематологиялық анализаторлар
Бұл толық қан есебін, эритроциттердің шөгу жылдамдығын (ESR) немесе коагуляциялық тесттерді жүргізу үшін қолданылады.
These are used to perform complete blood counts, erythrocyte sedimentation rates (ESRs), or coagulation tests.
Ұялы телефон санағыштары
Автоматты жасуша санағыштары қаннан үлгі алып, электрлік және оптикалық әдістерді пайдалана отырып, жасуша популяцияларын сандық мөлшерлеуге, жіктеуге және сипаттауға мүмкіндік береді. Электрлік талдау қанның сұйылтылған ерітіндісін электр тогы ағып тұрған апертура арқылы өткізуді қамтиды. Жасушалар ток арқылы өтетінінде терминалдар арасындағы кедергі өзгеріп, (Колтер принципі) байқалады. Қан ерітіндісіне литикалық реагент қосылып, қызыл қан жасушалары (ҚҚЖ) іріктеп лиздейді, ал ақ қан жасушалары (АҚЖ) мен тромбоциттер өзгеріссіз қалады. Содан кейін ерітінді екінші детектор арқылы өткізіледі. Бұл ҚҚЖ, АҚЖ және тромбоциттердің санын анықтауға мүмкіндік береді. Тромбоциттердің саны АҚЖ санынан олардың кіші жасушалық көлемдеріне байланысты детекторда тудыратын кіші кедергілік импульстар арқылы оңай ажыратылады. Ақ қан жасушаларының түрлерінің популяцияларын ерекшелеу үшін оптикалық анықтау қолданылуы мүмкін. Жасушалардың сұйылтылған суспензиясы ағын жасушасы арқылы өтеді, онда жасушалар бір-бірлеп капиллярлық түтікше арқылы лазер сәулесінің өту жолында өтеді. Әрбір жасушадан шашыраған, өткен және керілген жарық күрделі бағдарламалық жасақтама арқылы талданып, жасуша популяцияларының ықтимал таралуын сандық түрде көрсетеді. Кейбір соңғы гематологиялық құралдар лейкоциттердің морфологиялық ақпаратын қамтитын жасуша популяциясы туралы деректерді ұсына алады, бұл кейбір ауруларға күдіс тудыруы мүмкін жасуша аномалияларын анықтауға көмектеседі. Ретикулоциттерді санау мүмкіндігі көптеген анализаторларда бар, бұл қолмен санаудың ұзаққа созылатын әдісіне балама болып табылады. Көптеген автоматты ретикулоцит санаулары, қолмен санау сияқты, ретикулинді қамтитын қызыл жасушаларды санау алдында бояу үшін жаңа метилен көгі сияқты тірі бояуды қолданады. Кейбір анализаторларда модульдік слайд жасағыш құрылғысы бар, ол сапасы тұрақты қан жағындысын жасап, оны бояй алады, содан кейін оны медициналық зертхана маманы қарап тексереді.
Automated cell counters sample the blood, and quantify, classify, and describe cell populations using both electrical and optical techniques. Electrical analysis involves passing a dilute solution of the blood through an aperture across which an electrical current is flowing. The passage of cells through the current changes the impedance between the terminals (the Coulter principle). A lytic reagent is added to the blood solution to selectively lyse the red cells (RBCs), leaving only white cells (WBCs), and platelets intact. Then the solution is passed through a second detector. This allows the counts of RBCs, WBCs, and platelets to be obtained. The platelet count is easily separated from the WBC count by the smaller impedance spikes they produce in the detector due to their lower cell volumes. Optical detection may be utilised to gain a differential count of the populations of white cell types. A dilute suspension of cells is passed through a flow cell, which passes cells one at a time through a capillary tube past a laser beam. The reflectance, transmission and scattering of light from each cell is analysed by sophisticated software giving a numerical representation of the likely overall distribution of cell populations. Some of the latest hematology instruments may report Cell Population Data that consist in Leukocyte morphological information that may be used for flagging Cell abnormalities that trigger the suspect of some diseases. Reticulocyte counts can now be performed by many analysers, giving an alternative to time consuming manual counts. Many automated reticulocyte counts, like their manual counterparts, employ the use of a supravital dye such as new methylene blue to stain the red cells containing reticulin prior to counting. Some analysers have a modular slide maker which is able to both produce a blood film of consistent quality and stain the film, which is then reviewed by a medical laboratory professional.
Коагулометрлер
Автоматтандырылған коагуляция машиналарын немесе коагулометрлер қанның қызығу қабілетін бірнеше түрлі тесттер арқылы анықтайды, оның ішінде ішінара тромбопластиндік уақыт, протромбин уақыты (және терапиялық бағалау үшін жиі қолданылатын INR көрсеткіштері), люпус антикоагулянтын анықтау, D-димер сынақтары және факторлық сынақтар. Коагулометрлерге антикоагулянт ретінде натрий цитраты қосылған құтылардан алынған қан үлгілері қажет. Бұл құтылар қолданылады, себебі натрий цитратының антикоагулянттық әсерінің механизмі қайтымды. Тестке байланысты, қан плазмасына қызығу реакциясын бастау үшін түрлі заттар қосылуы мүмкін. Қызығу процесін үлгі арқылы белгілі бір толқын ұзындығындағы жарық сіңірілуін өлшеу арқылы оптикалық түрде бақылауға болады және оның уақыт өте келе қалай өзгеретінін анықтауға болады.
Automated coagulation machines or Coagulometers measure the ability of blood to clot by performing any of several types of tests including Partial thromboplastin times, Prothrombin times (and the calculated INRs commonly used for therapeutic evaluation), Lupus anticoagulant screens, D dimer assays, and factor assays. Coagulometers require blood samples that have been drawn in tubes containing sodium citrate as an anticoagulant. These are used because the mechanism behind the anticoagulant effect of sodium citrate is reversible. Depending on the test, different substances can be added to the blood plasma to trigger a clotting reaction. The progress of clotting may be monitored optically by measuring the absorbance of a particular wavelength of light by the sample and how it changes over time.
Басқа гематологиялық аппараттар
Автоматты эритроциттердің шөгіну жылдамдығын (ESR) анықтағыштары, тікелей талдағыштар болмаса да, 2011 жылы жарияланған CLSI (Клиникалық және зертханалық стандарттар институты) "Эритроциттердің шөгіну жылдамдығын анықтау процедуралары: H02 A5" және ICSH (Гематологияны стандарттау бойынша халықаралық кеңес) "Эритроциттердің шөгіну жылдамдығын өлшеуге қатысты ICSH шолуы" талаптарына сәйкес келуі тиіс. Екеуі де жалғыз эталондық әдіс – Westergren екенін көрсетеді, ол 200 мм пипеткаларда, 2,55 мм диаметрлі, натрий цитратымен сұйылтылған қанды пайдалануды нақтылайды. 30 немесе 60 минут бойы тік күйде, ауа ағыны, дірілдеу немесе тікелей күн сәулесі түспеуін қамтамасыз еткеннен кейін, оптикалық оқырман қызыл қан жасушаларының қаншалықты шөгінгенін деңгейін анықтау арқылы анықтайды.
Automatic erythrocyte sedimentation rate (ESR) readers, while not strictly analysers, do preferably have to comply to the 2011 published CLSI (Clinical and Laboratory Standards Institute) "Procedures for the Erythrocyte Sedimentation Rate Test: H02 A5 and to the ICSH (International Council for Standardization in Haematology) published "ICSH review of the measurement of the erythrocyte sedimentation rate", both indicating the only reference method, being Westergren, explicitly indicating the use of diluted blood (with sodium citrate), in 200 mm pipettes, bore 2.55 mm. After 30 or 60 minutes being in a vertical position, with no draughts and vibration or direct sunlight allowed, an optical reader determines how far the red cells have fallen by detecting the level.