Кіріспе

Антидот ретінде қолданылатын химиялық қосылыс. Пралидоксим (2 пиридин альдоксим метилхлориді) немесе 2 ПАМ, көбінесе хлорид немесе йодид тұздары түрінде, органофосфаттармен деактивацияланған ацетилхолинестеразаға байланысатын оксимдер тобына жатады. Ол органофосфаттармен улануды атропинмен және диазепам немесе мидазоламмен бірге емдеу үшін қолданылады. Бұл ақ түсті қатты зат.

Химиялық синтез

Пралидоксим, 2-пиридиналдоксим метилхлориді, пиридин-2-карбоксальдегидті гидроксиламинмен өңдеу арқылы дайындалады. Нәтижесінде алынған пиридин-2-алдоксим метил йодидпен алкилденіп, пралидоксим йодид тұзы түрінде алынады.

Әрекет ету механизмі

Пралидоксим әдетте органофосфаттармен уланғанда қолданылады. Сарин сияқты органофосфаттар ацетилхолинестераз ферментінің белсенді орнының гидрокси тобына (сайты) байланысып, оның активтілігін тоқтатады. Пралидоксим белсенді сайттың екінші жартысына (бұрын бұзылмаған, аниондық сайтына) байланысып, содан кейін серин қалдығынан фосфатты ығыстырады. У немесе уға қарсы дәрі осыдан кейін сайттан ажыратылып, ферменттің толыққанды жұмыс істеу қабілетін қалпына келтіреді. Кейбір фосфат ацетилхолинестераз конъюгаттары фосфат байланысқаннан кейін де реакцияға түсуін жалғастырып, одан бекемдей түседі. Бұл процеске «қарттану» деп аталады. Қарттаған фосфат ацетилхолинестераз конъюгаты пралидоксим сияқты уға қарсы дәрілерге төзімді келеді. Пралидоксим көбінесе атропинмен (мускариндік антагонист) бірге органофосфаттармен уланудың парасимпатикалық әсерін азайту үшін қолданылады. Пралидоксим тек органофосфаттармен уланғанда ғана тиімді. Ацетилхолинестераз ферменті неостигмин, пиридостигмин немесе карбарил сияқты инсектицидтермен карбамилденген жағдайда ол ешқандай пайда бермейді. Пралидоксим тыныс алу бұлшықеттерінің салдарынан туындаған параличтің жойылуында маңызды рөл атқарады, бірақ қан-ми тосқауылынан нашар өтетіндіктен, орталық жүйке жүйесі арқылы туындаған тыныс алудың баяулауына тиімділігі аз. Органофосфаттардың мускариндік әсерін жоятын атропин, органофосфаттармен уланғанда пралидоксимнен бұрын беріледі. Атропиннің тиімділігі жақсы дәлелденгенімен, пралидоксимнің органофосфорлық улануды емдеудегі тиімділігіне қатысты клиникалық тәжірибеде кеңінен күмән туып отыр.

Дозалау

Ересектер: 30 мг/кг (әдетте 1–2 г) 15–30 минут ішінде тамырға тамшылап беріледі, 60 минуттан кейін қайталанады. Сондай-ақ, 500 мг/сағат үзіліссіз тамырға тамшылап беру түрінде де қолдануға болады. Балалар: 20–50 мг/кг, содан кейін 5–10 мг/кг/сағат күтіп ұстау инфузиясы. Тамырға тым жылдам инфузия жасау тыныс алу немесе жүрек тоқтауына алып келуі мүмкін.

Өзара әрекеттесулер

Атропин мен пралидоксимді бірге қолданғанда, атропинизация белгілері (беттің қызаруы, көздің қарашығының кеңеюі, жүрек соғудың жиілеуі, ауыз мен мұрынның құрғақтығы) атропин жеке қолданылғанда күтілгенге қарағанда ертерек пайда болуы мүмкін. Бұл әсіресе атропиннің жалпы дозасы жоғары болғанда және пралидоксимді енгізу кешіккенде байқалады. Антихолинэстераздық улануды емдеу кезінде төмендегі сақтық шараларын ескеру қажет, бірақ олар пралидоксимді қолдануға тікелей қатысты емес: барбитураттар антихолинэстераздармен күшейтіледі, сондықтан оларды құрысуларды емдеуде сақтықпен қолдану керек; органофосфатты улануға шалдыққан пациенттерде морфин, теофиллин, аминофиллин, сукцинилхолин, резерпин және фенотиазин тобына жататын тыныштандырғыштардан аулақ болу керек.

Қарсы көрсетілімдер

Пралидоксимді қолдануға белгілі абсолютті қарсы көрсетілімдер жоқ. Салыстырмалы қарсы көрсетілімдерге дәріге қатысты белгілі гиперсезімталдық және оның қолданылуынан күтілетін пайдадан қаупі басым болатын басқа жағдайлар кіреді.