Кіріспе

Гендерлік рөлдерге қатысты теологиялық көзқарас

Комплементаризм – христиандық, раввиндік иудаизм және ислам діндерінің кейбір бағыттарындағы теологиялық көзқарас. Оған сәйкес, ерлер мен әйелдер некеде, отбасылық өмірде және діни басшылықта әртүрлі, бірақ бір-бірін толықтыратын рөлдер мен жауапкершіліктерге ие. «Комплементаризм» және оның туынды сөздері қазіргі кезде осы көзқарасты білдіру үшін қолданылады. Әйелдерге кейбір рөлдер мен қызметтерге жол берілмеуі мүмкін, бірақ олар моральдық құндылығы және мәртебесі жағынан тең саналады. Бұл «онтологиялық тұрғыдан тең, функционалдық тұрғыдан әртүрлі» деп сипатталады. Комплементаризмнің жақтастары Киелі кітаптың белгілі бір аяттарын түсіндіру негізінде ерлерге басты басшылық рөлдерін, ал әйелдерге көмекші рөлдерді жүктейді. Комплементаризмнің қағидаларының бірі – әйелдер шешім қабылдау процесіне көмектесе алады, бірақ некеде, қалыңдамалдауда және осы көзқарасты ұстанатын шіркеулердің басқару саясатындағы шешімнің соңғы құқығы ер адамға тиесілі. Басты қарсы көзқарас – христиандық теңдік, ол некеде және діндегі билік пен жауапкершілік орындарына әйелдер мен ерлердің теңдей қол жеткізе алуын жақтайды.

Христиандық

Комплементаризм "Құдай ерлер мен әйелдерді олардың негізгі қадір-қасиеті мен адамдық тұлғасында тең жаратқан, бірақ үйде және шіркеуде еркек басшылығымен әртүрлі және толықтыратын рөлдерде" деп санайды. Комплементаризмді жақтаушылар да, қарсыластары да Киелі кітапты Құдайдың қатесіз сөзі деп есептейді. Комплементарлық позиция шіркеудегі гендерлік рөлдер туралы ең дәстүрлі оқылымды сақтауға тырысады. Алайда, комплементаризмді жақтаушылар әдетте "дәстүрлі" немесе "иерархиялық" терминдерін қолданбайды, себебі біріншісі "Киелі жазбалардың дәстүрлі мінез-құлық үлгілерін сынға салуға қарсылықты білдіреді", ал екіншісі "құрылымдық билікті шамадан тыс жоғары қойып, теңдік немесе өзара тәуелділіктің әдемілігін ескермейді". Сондықтан олар "комплементарлық" терминін қалайды, "өйткені ол теңдікті де, пайдалы айырмашылықтарды да көрсетеді". Олар міндетті түрде "комплементаризм" терминін қолданбаса да, көптеген католиктер шіркеудің әлеуметтік доктринасына қатысты комплементаризмді қолдайды. Католик шіркеуінің катехизисі "Құдай еркек пен әйелге тең жеке қадір-қасиет сыйлайды" деп мәлімдейді, бірақ сонымен қатар қоғамның үйлесімділігі "екі жыныстың толықтыруы, қажеттіліктері және өзара қолдауы арқылы ішінара анықталады" дейді.

Чиркіндегі рөлдер

Кейбір жазба орындарын түсіндіруге негізделген комплементаристер әйелдердің қызметіне, әсіресе шіркеудегі рөлдерге шектеулі деп қарайды. Мысалы, Оңтүстік баптистер конвенциясының бұрынғы президенті Фрэнк Пейдж: «Ерлер де, әйелдер де шіркеуде қызмет етуге қабілетті болса да, Пастор лауазымы Жазбалар бойынша білікті ерлерге ғана беріледі, ал диакон лауазымы ерлерге де, әйелдерге де (католицизмнен басқа) ашық» деп жазды. Бірақ, олар шіркеудегі кейбір басқару және оқыту рөлдері ер адамдарға ғана тиесілі деп сендіреді. Бұл шіркеуде немесе отбасында әйелдерді жоғары басшылық лауазымдарға тағайындауды қолдамайды, себебі мұндай жағдай ерлерге билік беруді білдіреді немесе осыған мүмкіндік жасайды. Әйелдерге қандай басқа қызметтерге рұқсат етіледі, комплементаристер арасында әртүрлі. Оңтүстік баптист теологы және семинария президенті Альберт Молер «Әйелдер уағыздаушы, ажырасу және гей епископ – Бұлардың арасында қандай байланыс бар?» атты мақаласында: «Әйелдерді діни лауазымға тағайындауды қолдау үшін келтірілген аргументтер, әйелдерге оқыту лауазымында болуға рұқсат етілмейтін нақты библиялық мәтіндерді жоюды немесе ‘қайта түсіндіруді’ талап етеді» деп мәлімдейді. Оның пікірінше, ажырасқан адамдарды және гомосексуалдарды діни лауазымға тағайындау туралы аргументтерге де осы қағида қолданылады. Кейбір дәстүрлі католик елдері әйелдерге берілген жоғары құндылықтардың арқасында матриархалдық деп есептеледі. Көптеген әйелдер қасиетті деп жарияланып, қасиеттілердің қатарына қосылды. Дегенмен, католик шіркеуі діни лауазымға тек ер адамдарды ғана тағайындайды, себебі «Иса Мәсіх он екі елшілерден тұратын алқаны құру үшін ер адамдарды (viri) таңдады, және елшілер де өздерінен кейін келетін ізбасарларын таңдағанда солай істеді».

Христиан конфессиялары

Жыныстық бірлік пен бір-бірін толықтыру қағидасын қолдайтын христиан дінтері, шіркеуде немесе отбасында, көптеген консервативті протестанттық дін топтарын (сондай-ақ көптеген конфессиялық емес протестанттық шіркеулерді), католик шіркеуін және Шығыс православие шіркеуін қамтиды. Нақты ұстанымдарын жариялаған топтардың арасында Оңтүстік баптистер конвенциясы, Сидней англикандық епархиясы, Тәуелсіз евангелистік шіркеулер қауымдастығы (Австралия), Миссури лютерандық синоды, консервативті меннониттер, Newfrontiers, Ехоба куәгерлері, Американың евангелистік еркін шіркеуі бар. CBMW-ның қазіргі президенті Дэнни Берк, ол сонымен қатар Бойс Киелі кітап колледжінің Киелі кітапты зерттеу профессоры және Оңтүстік баптистік теологиялық семинарияның бакалавриат бөлімінің қызметкері. CBMW «Journal for Biblical Manhood & Womanhood» атты жарты жылдық академиялық журнал шығарды.

Феминизмдегі өзара толықтай қозғалыстар

Жаңа феминизм – негізінен католиктік философия, ол ерлер мен әйелдердің өзара толықтығына, ерлердің әйелдерден жоғары тұруына немесе әйелдердің ерлерден жоғары тұруына қарағанда, сенімді баса назар аударады. Айырмашылық феминизм – ерлер мен әйелдер адамның онтологиялық түрде әртүрлі нұсқалары екенін баса көрсететін философия.

Сын

Христиандық теңдікті қолдайтын «Христиандық теңдік үшін христиандар» (ХТХ) ұйымының пікірінше, комплементаризм "көзделген мәселені қанағаттандырмайды, ол ерлер мен әйелдер арасындағы пайдалы айырмашылықтар бар-жоқ дегенге емес, осы айырмашылықтар гендерлік иерархияны жақтаушылар белгілеген теңсіз рөлдерді, құқықтарды және мүмкіндіктерді қажет етеді ме дегенге қатысты". ХТХ өз сын-пікірін олармен ортақ кейбір ұстанымдарды мойындау арқылы бастайды: Иса Мәсіхке өзара махаббат пен адалдық, әділдікке деген міндеттеме, Құдайдан уахи алынған Киелі кітапқа құрмет және әлемнің Мәсіхтің жақсы жаңалықтарын қабылдауын көру тілегі.

Отбасындағы зорлық-зомбылық

Қарым-қатынастағы иерархия 2018 жылы Jensen және авторлар тобы жүргізген зерттеуде, зұлымдыққа көмектесетін сенімдерді қабылдаумен байланысты оң фактор ретінде анықталды. Гендерлік комплементаризм иерархиялық қатынастарды көрсететін индикатор ретінде пайдаланылды. Комплементаризмді сынаушылар, оның зорлық-зомбылықты қолдау үшін және әйелдердің еркек зорлаушыларды жауапқа тарту мүмкіндігін азайту үшін теріс пайдаланылуы мүмкін екенін айтады. Кейбір сыншылар комплементаризмді күш тепе-теңдігін бұзатын, зорлық-зомбылыққа жағдай жасайтын нәрсе деп қарастырады. #ChurchToo хэштегін бастаушылардың бірі – Ханна Пааш, комплементаризмнің американдық христиандықтың, Батыс секулярлық қоғамының ықпалындағы аспектілерінде "зорлау мәдениетін күшейтетінін" мәлімдейді. Джон Пайпер болса, комплементаризмнің еркек басшылығын қорғау қағидасы әйелдерді жыныстық зорлық-зомбылықтан қорғауға көмектеседі деп санайды.

Раббинизм

Раввиндік иудаизмдегі әртүрлі ағымдар, қараиттік иудаизмнен өзгеше, гендерлік қатынастарға қатысты түрлі көзқарастарды қабылдады. Любавицкий ребе: «Құдайдың жаратылыс жоспарында ерлер мен әйелдердің ерекше, сан алуан міндеттері бар. Бұл міндеттер бір-бірін толықтырып, Құдайдың жоспарын үйлесімді түрде іске асырады. Бір адамның міндеті екіншісінен жоғары немесе төмен емес, олар жай ғана әртүрлі». Осыған қарамастан, Реформалық яһуди қозғалысы ғибадатта да, күнделікті өмірде де толығымен теңдік принциптерін ұстанады. Солтүстік Америкада консервативтік қозғалыс та көбінесе теңдікке бағындырылған. Кейбір православиелік яһудилар ғибадатта және өмірде теңдік принципін қабылдағанмен, православиелік қауымдастықтарда әр түрлі рөлдерді толықтыру (комплементарлық) көбірек таралған.

Бахаи діні

Бахаи діні теңдікті әйелдер мен ерлердің арасындағы қызметтік айырмашылықтарды жоққа шығару емес, керісінше, үй мен қоғамда ерлер мен әйелдер атқаратын толықтыратын рөлдерін растау үшін жариялайды. "Адамзаттың екі қанаты бар: ер және әйел. Осы екі қанаттың күші тең болмайынша, құс ұша алмайды. Әйелдер ерлермен бірдей деңгейге жеткенше, олардың қызмет саласы да бірдей болмайынша, адамзат үшін керемет жетістіктерге қол жеткізілмейді; адамзат нағыз жетістік биіктіктеріне қанат қаға алмайды. Екі қанаттың күші мен құқықтары тең болғанда, адамның қанаты аса биік және керемет болады".