10 ғасырлық «De Materia Medica» қолжазбасының нұсқасы
Morgan Dioscurides
10 ғасырдағы «De Materia Medica» қолжазбасы – ежелгі грек дәрігері Диоскоридтің шөптер мен табиғи емдік заттар туралы толық жинағы. Византиялық иллюстрациялар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
10 ғасырдағы "De Materia Medica" еңбегінің нұсқасы
10th century illuminated copy of the De Materia Medica
Морган Диоскуриды (Pierpont Morgan Library, MS M. 652) – грек дәрігері Диоскуридтің "De Materia Medica" еңбегінің 10 ғасырдағы византиялық нұсқасы. Онда емдік шөптер мен басқа да табиғи ресурстардың медицинада қолданылуы туралы кеңінен айтылады. Бұл еңбек табиғатта кездесетін ресурстардың (өсімдіктер, жануарлар және т.б.) ең толық жинағы болып саналады және олардың медициналық қолданылуына арналған. Бүгінде ол фармакологиялық мәтіннің ертедегі, салыстырмалы түрде дәл нұсқасы, шөптер түрінде қарастырылған.
The Morgan Dioscurides (Pierpont Morgan Library, MS M. 652) is a 10th century Byzantine illuminated copy of the De Materia Medica by the Greek physician Dioscurides, which covers the medical use of herbs and other natural resources and is widely regarded as the most comprehensive collection of naturally occurring resources (plants, animals etc.) and their medical uses. Today, it is regarded as an early, fairly accurate, form of pharmacological text, in herbal form.
Византияның тарихы мен контексі
Морган Диоскуриді грек тілінде жазылған және біздің заманымыздың 10-ғасырында грек тілінде сөйлейтін Шығыс Рим (Византия) империясының астанасы Константинопольде суреттелген. Константинополь, көбінесе «Жаңа Рим» деп аталады, мәдениеті грек-римдік өнер мен сәулет өнерінен күшті шабыттанды. Бұл классикалық грек-рим заңдары мен дініне адалу бейбіт, ұйымдасқан саяси құрылымды қамтамасыз етті. Осуэй Темпкин өзінің «Византия медицинасы: дәстүр мен эмпиризм» атты мақаласында былай айтады: «Константинополь дәуіріндегі медицина христиандық болды. Ол дәстүрді қалыптастырғаннан гөрі, қабылдады». Осы кезеңдегі медициналық ой-пікірлер діни философияны көрсетеді, Құдайдың жаратылысын пайдалануға бағытталды. Бұл «De Materia Medica» сияқты еңбектерде анық байқалады. Осы діни және классикалық құрылымда элита билік құрылымын орнату және сақтау үшін рим заңын оңай пайдалана алды. Ең қуаттылары экономикалық белсенділігі жоғары қалалық орталықтарды басқарған адамдар еді. Шығыс пен батыс арасындағы маңызды сауда порты ретінде, елде түрлі мәдениеттерден қарыз алу мүмкіндігі болды және осы мүмкіндікті алтынмен әшекейленген, шеберлікпен жасалған көркем туындыларды жасау үшін пайдаланды. Осы кезеңнен кейін дөңгелек скульптураның үстемдігі төмен рельефті скульптураға және екі өлшемді өнерге ауысты. Осы уақытта Византияның бай саудалық мемлекет ретіндегі мәртебесі олардың өнер өндірісіне әсер етті, себебі импортталған мозаикалар мозаикалық өнер туындыларына айналдырылды.
The Morgan Dioscurides was written in Greek and illustrated in Constantinople, the capital of the Greek speaking Eastern Roman (Byzantine) Empire, around the tenth century AD. Constantinople, often called the “New Rome”, had a culture that was heavily inspired by Greco Roman art and architecture. This adherence to classical Greco Roman law and religion made for a peaceable, organized political structure. As such, as Oswei Tempkin states in his journal article "Byzantine Medicine: Tradition and Empiricism", "Medicine of the period of Constantinople was Christian. It accepted rather than shaped a tradition". Medical thinking during this time reflected religious philosophy, seeking to utilize God's creation. This is evident in works like De Materia Medica. Within this religious and classical structure, the elite could easily utilize Roman law to establish and maintain power dynamics. The most powerful were those in charge of urban centers of heightened economic activity. As an essential port of trade between east and west, the nation also had the capability to borrow from multiple cultures and utilized this access to create gilded, masterful, artistic pieces. This period was followed by a shift from prevalence of sculpture in the round to low relief sculpture and two dimensional art. During this time, Byzantium’s standing as a wealthy trading nation factored into their art production as imported mosaics were crafted into mosaic artworks.
Көрінісі мен мазмұны
XIV ғасырдың шамасында қалың тақталарға қоңыр түсті, ромб өрнекті былғарыдан мұқапталған қолжазбада 385 жапыраққа (немесе бетке) шамамен 769 сурет бар. Ол "De Materia Medica" кітабының алфавиттік, бес кітаптан тұратын нұсқасын қамтиды, соның ішінде "Тармысы мен шөптері", "Жануарлар, жануарлардың мүшелері және тірі тіршіліктердің өнімдері", "Ағаштар", "Шараптар мен минералдар және т.б.", "Күшті дәрілердің пайдасы мен зияны", "Улар және олардың әсері", "Құдіретті уларды емдеу", "Митридат антидоты", "Шөптердің күші туралы анонимді өлең", Эвтекнийдің "Териака немесе Никандрдың парафразы" және Оппианның "Халиутикасының" толық емес парафразы кіреді. Оның иелері беттеріне өздерінің мазмұнын қосқан, әсіресе 15 ғасырда араб тілінде сөйлейтін біреу арабша жазулармен және кейбір жануарлардың жыныс мүшелерін салған. Беттері пергаментке гуашьпен жазылған, бір бағанға шамамен 30 жолдан тұрады, ал биіктігі мен ені 15 1/2 х 11 13/16 дюйм (395 х 300 мм). Алғашқы мәтіннен шамамен 50 сурет жоғалған.
Bound in lozenge patterned dark brown leather over heavy boards around the 14th century, the manuscript includes about 769 illustrations on 385 leaves (or pages). It contains an alphabetical, five book version of De Materia Medica, with sections on “Roots and Herbs”, “Animals, Parts of Animals and Products from Living Creatures”, “Trees”, “Wines and Minerals, etc.” “On the Power of Strong Drugs to Help or Harm”, “On Poisons and their Effect” “On the Cure of Efficacious Poisons”, “A Mithridatic Antidote”, “Anonymous Poem on the Powers of Herbs”, Eutecnius’ “Paraphrase of the Theriaca or Nicander, and an incomplete paraphrase of the Haliutica of Oppianos. Its owners have added their own content to its pages most notably by an Arabic speaking individual who, in the 15th century, added inscriptions in Arabic and genitalia to some animals. Its pages are gouache on vellum, it is written in one column with about 30 lines per page, and it is 15 1/2 x 11 13/16 inches in height and width (395 x 300 mm). About 50 illustrations are missing from the original text.
Салыстырмалы жұмыстар
Суреттер Вена Диоскуридесіндегі суреттерге жақын. Морган Диоскуридесіндегі көптеген суреттер 512 жылы жасалған Джулиана Аниция кодексіндегі суреттерге ұқсас. VI ғасырға жататын "Кодекс Неаполитан" мәтіні Морган Диоскуридесін жасауда көз болған болуы мүмкін, себебі ол Морган Диоскуридесінде кездесетін, бірақ Джулиана Аниция кодексі сияқты басқа еңбектерде жоқ бірнеше суреттерді қамтиды.
The illustrations closely reflect those in the Vienna Dioscurides. Many of the illustrations in the Morgan Dioscurides resemble those in the Juliana Anicia Codex, produced in the year 512. The 6th century text Codex Neapolitanus may have been a source in the production of the Morgan Dioscurides as it contains several images that appear in the Morgan Dioscurides that are not present in other works like the Julianna Anicia Codex.
Меншік
Византиялық Константинопольде жасалғаннан кейін Морган Диоскуридесі көп рет қожайындарына өтті. 15 ғасырда араб тілінде сөйлейтін қожайынының шектеулі түсініктемелерінен кейін, еңбек 16 ғасырда Константинопольге қайтарылды және грек ғалымы Мануэль Евгеникостың кітапханасында тізімделді. Содан кейін ол шамамен 1820 жылы Италиядағы Доменико Сестиниге тиесілі болды. 1820-1849 жылдар аралығында Флоренция маркизі К. Ринуччидің коллекциясында болды, одан кейін 1849-1857 жылдар аралығында Англияда Джон Томас Пэйн мен Генри Флосс кітап сатушыларымен аралаған болуы мүмкін. 1857 жылдың 30 сәуірінде ол Пайн саудасында Чарльз Филлипске, сэр Томас Филлипс үшін сатылды. 1920 жылы оны Филипстің мүлігінен Дж. П. Морган кіші сатып алды.
After its creation in Byzantine Constantinople the Morgan Dioscurides changed hands many times. Following a stint in the 15th century with an Arabic speaking owner, who made marginal comments, the work was moved back to Constantinople in the 16th century and was listed in the library of the Greek scholar Manuel Eugenicos. It was then owned by Domenico Sestini in Italy c.1820. It was in the collection of Marchese C. Rinucchi of Florence from 1820 1849 after which it most probably circulated around England with the booksellers John Thomas Payne and Henry Floss from 1849 1857. On April 30, 1857, it was sold at the Payne Sale to Charles Phillips for Sir Thomas Phillipps. In 1920, it was purchase by J. P. Morgan Jr. from the Phillips’ estate.