Жалғыз жылдыз астындағы әуе шабуылдары мен аждахалардың шежіресі

Кіріспе

1962 жылы Джек Вэнс жазған повесть.

"Аждаһа иелері" – американдық автор Джек Вэнстің ғылыми фантастикалық повесі. Алғаш рет ол 1962 жылғы тамызда "Galaxy" журналында, ал 1963 жылы кітап түрінде, "Ace Double F 185" ( "Алтын сақиналар бестігі"мен бірге) жарық көрді. 1963 жылы ол "Ең үздік қысқа әңгіме" номинациясы бойынша "Хьюго" сыйлығын жеңіп алды. Повесть өнеркәсіптік дамуға дейінгі жағдайда өмір сүретін адамзат қоғамын, жауынгерлік қызметтерге баулыған кесірткелерге ұқсас интеллектуалды шетелдіктерді өсіру және осы шетелдіктердің планетасынан келген кемемен кездесуді суреттейді. Кемеде осы шетелдіктердің өзі және олардың ұқсас мақсаттар үшін өсірген адамдары бар.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Аэрилит – күндіз “актиникалық нүкте” ретінде көрінетін Скен деп аталатын алыс жұлдызды айналып жүрген тас пен шөлейттер планетасы. Аспан көк емес, қара екені айтылады. Планетаның айналуы өте баяу, бірнеше күнге созылады. Сол себепті таң мен кешкі дауылдар күн мен түннің шекарасын бойлай планета айналасында қанатын жаяды. Түндегі “Ажыдаһарлар” күшейеді, оларды одан да қатыгез және бағынбайтын етеді. Сондықтан әскерлердің барлық қимылы күндіз болуы керек. Адамдар топырағы құнарлы аңғарларда қоныстанады. Олар жиі өз аңғарлары арасындағы төбелер мен өткелдерде соғысқа түседі. Технологиялары болат пен ұңғыдан аспайды. Сәндік үшін жартылай бағалы тастарды да пайдаланады. Көп жылдардан соң ғарыш кемесі пайда болып, қолға түскен адамдарды алып кетеді. Елді мекендер де бомбаланады, адамзаттың қазіргі технологиялық деңгейден асып кетпеуін қамтамасыз етеді. Мұндай шабуылдың бірінде Керган Банбек атты харизматикалық көшбасшы шетелдік шабуылшылардың тобын тұтқынға алады, олармен бірге адам қызметшілері де болады. Шетелдіктердің қожайындары жоқ болған соң, адамдар ақылдан асып, кемені жояды. Көп аяқты кеудеқұйрықты “грефтер” деп аталатын жандар, оларды ұрлап әкелген адамдардың тұтқынына айналады. Көп жылдар өткен соң Керганның ұрпағы Жоаз Банбек екі нәрсеге алаңдайды. Ол грефтердің жақын арада оралатынына сенді, ал көршісі, “Бақытты Аңғар” деп аталатын Ервис Карколо, оған қарсы әрқашан қастандық құрып отырады. Тұтқынға алынған грефтер жылдар бойына жауынгерлік жаратылыстарға, “Термаганттан” алып “Жүгерге” дейінгі ажыдаһарларға айналдырылады. Әрбір жаңа сорт өсірілген сайын, Банбектер мен Каркололар арасындағы соғыстың бағыты өзгереді. Қазір шартты бейбітшілік орнаған. Үшінші адамдар тобы бар, олар – “Діни қызметкерлер”, кез келген ауа райында жалаңаш жүретін құпия аскеттер. Оларды ұзын шаштары, ақ беттері және әрқайсысы мойнында тағатын алтын торы ерекшелендіреді. Тек еркектер ғана көрінеді. Олар қажетті заттарын саудалап алады және озық технологияларға ие болып көрінеді. Олар өздерін адамнан жоғары санайды, қалған адамзатты “Жай адамдар” деп атайды, олар ақырында жоғалып, ғаламды оларға қалдырады. Жоаз Банбек Ервис Карколо мен Діни қызметкерлерді грефтердің келуіне дайындалу қажеттігіне көндіруге тырысады. Ервис Карколо, көмектеспей, Банбек Аңғарына шабуыл жасайды, бірақ оның әскері Жоаздың тапқыр тактикасымен жеңіледі. Жоаз Діни қызметкерді тұтқындап, оған сұрақтар қоя алады, бірақ ол адам қайтыс болады. Оның торын алып, шашынан парик жасап, Жоаз Діни қызметкерлердің үңгірдегі үйін тексеруге тырысады. Олар үлкен жобада жұмыс істеп жатыр. Үйге оралғанда, ол өліп қалды деп ойлаған Діни қызметкермен кездеседі, ол өзінің торын қайтаруды талап етеді және үнсіз кетеді. Кейін Жоаз түсінде Діни қызметкердің басшысымен сөйлесіп, оны көмекке көндіруге тырысады. Деми деп аталатын көшбасшы, өзін Жай адамдардың ісіне араластыру олардың өмір салтына қажетті тәуелсіздікті жояды деп, бас тартады. Жоаз олардың ғарыш кемесін жасап жатқандарын болжайды. Ервис Карколо тағы да шабуыл жасайды. Жоаз оны тағы да жеңеді, бірақ сол сәтте грефтер қайта пайда болады. Бақытты Аңғар қиратылады, Банбек Аңғары келесі нысана болады. Кемедегі қуаттан басқа, грефтер өздері өсірген адамдарды да ұстайды. “Ауыр әскер” физикалық жағынан Термагантқа тең, ал “Ғұмырлық” Жүгерге теңестіреді. Кейбір адамдар иіс арқылы адамдарды іздеуге тәрбиеленген, ал басқалары аттар сияқты пайдаланылады, олардың дракондық әріптестері, Жәндіктер сияқты. Грефтер бастапқыда күмәнмен шабуыл жасайды. Олардың әскерлері өздерінің қожайындарына ұқсайтын ажыдаһарларға таңғалады. Жау қаны төгіліп, Жоаз өз адамдарын үңгірлер мен туннельдерге қауіпсіз жерге көшіреді. Грефтер өздеріне халықты ала алмайтындықтан, тек Доланы бомбалауды шешеді. Жоаз мұны алдын ала біліп, оларды Діни қызметкерлердің шеберханалары орналасқан жерге шақырады. Карколо, қалған энергиясының соңғы бөлігімен және қазір деморралдаған әскерлерінің қолдауымен, кемені күзетілмеген жерден шабуылдайды. Жоаз да осындай тәсілге жүгінеді, бірақ Карколоның үйдің ішінде екенін көріп таңғалады. Олар бірге көптеген адамдарды құтқарады, бірақ кемені басқаруға қол жеткізе алмайды. Жоаздың жоспары жүзеге асып, Діни қызметкерлердің үңгірі жарылады, ал Діни қызметкерлер шетелдік кемеге энергия сәулесін бағыттап, оны істен шығарады. Жоаз және оның әскерлері жеңіске жетіп, кемені басып алады. Бірақ Діни қызметкерлердің кемесі қирап қалады. Деми Жоаздың оны жасаған әрекетінен оның тәуелсіздігінен айырылып, оны айыптайды. Ғасырлар бойы жасаған жұмыстың қирауына себеп болғаны үшін Жоаз кешірім сұрамайды, ал Карколо, енді тұтқын болған соң, кеменің өзіне тиесілі екенін әңгімелеп, Жоаз оны өлімге кеседі. Соңында Жоаз үйінің қираған қалдықтарына қарайды. Ол Эден, Темпе немесе тіпті Жердің глобусы сияқты ойылған жартылай бағалы тас шағын дөңгелек нысанын қолына алады, адамдардың мифтік үйі. Егер ол шетелдік кемені жөндесе, басқа әлемдерде де адамдар бар екенін табуды жоспарлайды. Қазіргі уақытта ол халқының үйлерін қайта құруы керек. Ол глобусты тас үйіндісіне лақтырады және кетеді.

Aerlith is a planet of rocks and wilderness orbiting a distant bright star known as Skene which appears as "an actinic point" in the daytime. The sky is described as being black rather than blue. The planet's rotation is slow, taking several days. It is so slow that dawn and dusk are accompanied by storms that follow the boundary between day and night around the planet. The night has an effect on the "Dragons" of the title, making them more vicious and unmanageable. This means that all movement of the armies must take place during daylight. Humans live in valleys where the soil is good. Occasionally they make war on each other across the hills, passes and fells between their valley homes. Their technology is limited to steel and gunpowder. They also use semi precious stones for decoration. From time to time, often after many years, a spaceship appears and abducts as many humans as can be caught. The settlements are also bombarded, ensuring that humanity will not rise above its present technological level. During one such raid, a charismatic leader named Kergan Banbeck captures a group of the alien raiders, who are accompanied by their human servants. Without their masters, the humans go mad and destroy the ship. The aliens, many limbed lizard like creatures known as "grephs", become prisoners of the humans they came to kidnap. Many years later, Kergan's descendant, Joaz Banbeck, is troubled by two things. He believes the grephs will return soon, and his neighbor, Ervis Carcolo of the ironically named Happy Valley, is forever plotting against him. The captive grephs have been bred over the years into fighting creatures known as dragons, ranging from the man sized "Termagant" to the gigantic "Jugger". As each new variety has been bred over the years, the fortunes of war have shifted between the Banbecks and the Carcolos. Now there is an uneasy peace. There is a third group of humans, the "Sacerdotes", mysterious ascetics who walk naked in all weathers. They are characterized by very long hair, pale complexions, and the golden torc each wears around the neck. Only males are seen. They trade for what they need and seem to possess advanced technologies. They believe that they are beyond human, calling the rest of humankind "Utter Men", who will eventually disappear and leave the universe to them. Joaz Banbeck tries without success to convince Ervis Carcolo and the Sacerdotes of the need to prepare for the next visit by the grephs. Ervis Carcolo, far from cooperating, attacks Banbeck Vale, only to have his army routed by Joaz's ingenious tactics. Joaz is able to confine a Sacerdote and ask him questions, only to have the man apparently die. Taking his torc and making a wig from the man's hair, Joaz attempts to examine the Sacerdotes' cave home. They are definitely working on something big. Returning home, he is confronted by the Sacerdote he had thought dead, who demands the return of his torc and walks silently away. Subsequently, Joaz has a dream in which he talks to the sacerdote leader and tries to persuade him to help. The leader, known as the Demie, refuses, claiming that to involve himself in the affairs of Utter Men is to destroy the detachment necessary to their lifestyle. Joaz suspects they are building a spaceship. Ervis Carcolo attacks again. Once again, Joaz defeats him, but at that moment, the grephs reappear. Happy Valley is destroyed and Banbeck Vale is obviously next. Besides the power of the ship itself, the grephs have humans whom they have bred, just as the men of Aerlith have bred their dragons. The "Heavy Trooper" is physically equal to the Termagant, and a "Giant" matches the monstrous Jugger. Some of the humans have been bred to track people by smell, and still others are used like horses, like their dragon counterparts, the Spiders. The grephs attack, tentatively at first. Their troops are astonished by the dragons who so resemble their masters. The fighting is bloody and Joaz moves his people into caves and tunnels for safety. The grephs decide simply to bombard the Vale since they cannot take the people. Joaz has anticipated this, and lures them to a spot where he believes the sacerdotes' workshops are located. Carcolo, almost with his last remaining energy and backed by his now demoralized troops, assaults the ship from an unguarded quarter. Joaz coincidentally decides on a similar tactic, and is amazed to find Carcolo already inside. Together they free many people, but cannot gain control of the ship. The destruction of the Vale seems inevitable, until Joaz's scheme pays off. The Sacerdote cavern is blown open, and the Sacerdotes are forced to use the engine of their spaceship to project a beam of energy at the alien ship, disabling it. Joaz and his troops complete the rout and capture the ship. However, the Sacerdote ship is destroyed. The Demie is driven out of his detachment by what Joaz has forced him to do. He upbraids Joaz for causing the destruction of the work of centuries just to save himself. Joaz refuses to apologize, and when Carcolo, now a prisoner, absurdly continues to assert his claim to the ship, Joaz has him executed. At the end, Joaz surveys the ruins of his home. He picks up a small round object, a semi precious stone carved to be a globe of Eden or Tempe or even Earth, the mythical home of humans. He plans to find the other worlds where humans live, if he can repair the alien ship. For now, he must rebuild the homes of his people. He tosses the globe back on the rockpile and walks away.

Жоаз Банбек

Жоас Банбек – Банбек аңғарының иесі. Ол қатал және харизматикалық жауынгерлер әулетінен тараған, әсіресе Керган Банбек, ол граф кемесінің дерлік барлық экипажын тұтқындап, содан кейін Дракон тегінің пайда болуына негіз болған көбейту популяциясын құрды. Жоас өзі білімді, мәдениетті адам, сондықтан жаулары оны әлсіз деп санайды. Дегенмен, оның халқы жақсы салынған тұрғын үйлерде, көбінесе жаңадан қазылған үңгірлерде, және жақсы жобаланған бөгеттен сумен қамтамасыз етілуінің арқасында жақсы өмір сүреді. Банбек аңғарының топырағы басқа аңғарлардағыдан жақсырақ деп сипатталады. Жоасқа оның өмір сүретін планетадан тысқары мәселелерге деген қызығушылығын көрсететін әртүрлі артефактілер бар. Олардың бірі – мармардан жасалған глобус, онда әртүрлі атаулармен белгілі Еден, Темпе немесе Жер, адамзаттың бастапқы отаны бейнеленген. Тағы бір құрылғы жергілікті жұлдыздарды бір-біріне қатысты нақты уақытта көрсетеді, бұл Жоасқа Коралайн жұлдызының жақындауына болжам жасауға мүмкіндік береді, оның пайда болуы әрқашан графтардың шабуылын білдіреді. Жоасқа қатысты отбасылық өмір туралы аздаған мәлімет бар. Ұлы мен оның анасы туралы айтылады, бірақ оның басты серігі – Фадэ, гейша немесе тіпті кәнизак рөліндегі "минстрль қыз". Жоасқа қарсыласы Ервис Карколоның көп әйелі болғаны айтылады, сондықтан Жоасқа да бірнеше серігі болуы мүмкін деп болжауға болады.

Эрвис Карколо

Ервис Карколо – ирониялық атауымен белгілі Бақытты Аңғардың билеушісі. Ол сондай-ақ атақты жауынгерлерден тараған. Дегенмен, ол Бақытты Аңғардың бірінші греф шабуылынан және одан кейінгі Аждаһа соғыстарынан бұрынғы даңқын қайтаруға құмар. Ол халқының әл-ауқатын ескермей, тек қана көбірек және жақсырақ Аждаһа өсіруге бар күшін жұмсайды. Жоаз Банбек оның көптеген халқы үңгірде емес, шатырларда тұратынын, оларды грефтердің жеңіл олжаға айналдыруы мүмкін екенін көрсетеді. Карколо оны әлсіз және нәзік деп санап, кешіріп жібереді. Оның Жоазбен келісімге отыру себебі – оны дін қызметкерлеріне қарсы қастандық құруға шақыру ғана. Карколо, Жоазға қарағанда едәуір ересектеу болуы керек, себебі ол Жоаздың атасымен шайқасқанда, Жоаз әлі дені ауыр бала еді. Сол кезде Карколо мүйізді Аждаһаның шабуылына ұшыраған, бірақ қашуға үлкерген. Осы оқиғадан бері екі елді мекен арасында шиеленіскен бейбітшілік орнаған.

Баст Гиввен

Баст Гиввен – Карколоның бас айдаһар шебері, әскери кеңесшісі және белгілі бір дәрежеде оның жанұясы. Карколо Банбек аңғарына шабуыл жоспарлағанда, Гиввен олардың әскерінің нашар сапасын, әсіресе ірі айдаһарлардың жетіспеуін көрсетеді. Гиввен тактиканы жақсы түсінеді және Аэрилиттің ерекше жағдайларында адамдар мен айдаһарлардың шектеулерін біледі. Карколо өлімге кесілгеннен кейін, Жоаз Гиввенді Бақытты аңғардың, немесе оның қалдықтарының билеушісі етеді.

Даэ Альвонсо

Даэ Альвонсо - көшпенді саудагер, сонымен қатар айдаһар жұмыртқаларымен, балалармен, әңгімелермен және оған пайда табуға көмектесетін кез келген нәрсемен сауда жасаушы. Оны Жоаз Банбек және Эрвис Карколо екеуі де бір-біріне хабар жіберу үшін пайдаланады.

Фада

Фаде – Жоаз Банбектің қызметіндегі "минстрль қыз". Ол еркектерді ойын-сауықпен қуантуға және оларға ұнатуға үйретілген, бірақ оның қызметтерінің нақты мәні айтылмаған. Оқиғаның басында Жоаздың кабинетінде дін қызметкерін тапқан – ол. Жоазға деген оның пікірлері, әсіресе оның мінезін түсінбеуі және оған алған тәрбиесін қолдана алмауы, оқиғада алғаш рет пайда болуына дейін оны таныстыруға мүмкіндік береді. Содан кейін ол Жоазға сюжеттің кейбір бөліктерін түсіндіретін әңгімелесуші рөлінде болады.

Діни қызметкерлер

Діни қызметкерлер – бұл кез келген ауа райында жалаңаш жүретін, шындық пен білімге берілген аскеттер. Олардың жалғыз киімі – мойындағы алтын торк және ұзын шаштары. Олар Банбек аңғарының маңында және басқа да жерлерде үңгірлерде өмір сүреді. Үңгірден тыс жерде тек еркек діни қызметкерлер ғана көрінеді, бірақ Жоаз діни қызметкер үңгіріне кіргенде әйелдерді көреді. Олар еркектер сияқты арық, ашық, ақшыл терілі, ұзын шаштары бар және киімсіз. Діни қызметкердің өміріндегі ең маңызды нәрсе – танд, әрбір жеке адам түпнұсқалық тандты зерттеу негізінде бұралған сымнан жасаған құрылыс. Танд жеке тұлғаның мінезі мен философиясын көрсетеді. Бұл мәселе бойынша аға діни қызметкерлер баға береді, олардың бағалауы бойынша адам қауымдастықта жоғарылауға жете алады, тіпті қауымнан қуылғанға дейін. Діни қызметкерлердің нанымының бір ерекшелігі – оларға қойылған кез келген сұраққа жауап беруі керек, және шындықты айтуы керек. Бірақ олар өздерінің құпияларын ашпайтын, немесе басқалардың мінез-құлқына әсер етпейтін жауаптар беруде шебер. Кейбір жауаптар дұрыс болғанымен, пайдасыз болуы мүмкін. Мысалы, Керган Банбек графтардың елшісімен сөйлескенде, ол діни қызметкерден елшіні қалауынша әрекет етуге қалай көндіруге болатынын сұрайды. Діни қызметкер оның жадын өшіріп, қайта жазуды ұсынады, бұл мүмкін емес нәрсе. Діни қызметкерлердің есімдері жоқ. Олардың басшысы "Деми" деп аталады. Сюжетте екі діни қызметкер және Деми кездеседі. Бірі – Жоаз Банбектің жеке бөлмесіне кірген діни қызметкер. Оны Фаде табады, бірақ ол құпия жол арқылы қашып кетеді. Жоаз сол жолды тауып, тұзақ қояды, ал діни қызметкер кейін сол тұзаққа түседі. Жоаз оны ұстап алып, не үшін келгенін сұрайды. Діни қызметкер жасырын, бірақ оның міндеті Жоаз туралы білу екенін мойындайды және ол Деми болуға үміткер екенін білдіреді. Ұзақ сұрақтан кейін ол өлімге ұқсайтын күйге түседі, содан кейін Жоаз оның шашынан парик жасайды және мойнындағы торкын алып, діни қызметкерге ұқсап құпия жолға кіреді. Діни қызметкер Жоаз жорықтан оралғанда ғана есіне келеді. Бірнеше жыл бұрын тағы бір діни қызметкер Керган Банбек болып пайда болды, жиырма үш графты тұтқындап, графтардың қызметшісімен келіссөздер жүргізді. Елші Керганның түсіне алмайтын нәрселерді айтады. Елші үшін шындық – бұл оқиғалардың алдын ала белгіленген тізбегі, онда графтарды тұтқынға алу кірмейді. Шындықты сақтаудың жалғыз жолы – тұтқындарды босату. Діни қызметкер мұны түсінеді, бірақ Керган қалағанын алуға көмектесетін ұсыныс жасай алмайды.

The sacerdotes are ascetics who walk naked in all weathers and are devoted to truth and knowledge. Their only attire is a golden torc around the neck and their long hair. They live in caves somewhere around Banbeck Vale and possibly in other locations. Only male sacerdotes are seen outside the caves, although Joaz sees females when he sneaks into the sacerdote cave. Like the men they are thin with clear pale skin, long hair and no clothes. The most important thing in a sacerdote's life is the tand, a construction of twisted wire created by each individual based on study of the original tand. The tand reflects the individual's personality and philosophy. It is judged by the senior sacerdotes, and based on their assessment the individual can enjoy promotion within the community, or even be expelled. One feature of the sacerdote creed is that they must answer any question put to them, and answer truthfully. On the other hand, they are skilled at giving answers that avoid giving away their secrets, or affecting the conduct of others. Some answers can be accurate but useless. For instance, when dealing with a human emissary from the grephs, Kergan Banbeck asks a sacerdote how he can persuade the emissary to do as he wishes. The sacerdote suggests erasing his memory and rewriting it, clearly an impossible task. The sacerdotes have no names. Their leader is called "The Demie". Two sacerdotes and the Demie feature in the plot. One is the sacerdote who invades Joaz Banbeck's personal chambers. He is discovered by Phade but escapes via a secret passage. Joaz discovers the passage and sets a trap which the sacerdote later springs. Joaz detains him and asks him questions about his reason for being there. The sacerdote is evasive but admits that his mission is to learn about Joaz, and implies that he is in line to become the Demie. After lengthy questioning, he enters a deathlike state, whereupon Joaz uses his hair to fashion a wig and, taking the torc he wears, enters the secret passage himself disguised as a sacerdote. The sacerdote himself revives just as Joaz returns from his expedition. Another sacerdote appeared, years before, as Kergan Banbeck, having captured twenty three grephs, negotiated with a human servant of the grephs. The emissary speaks and thinks in a way that Kergan cannot handle. To the emissary, reality is a predestined sequence of events that does not include the holding of grephs as hostages. The only way of preserving reality is for the hostages to be released. The sacerdote understands this, but cannot or will not make any suggestion that gets Kergan what he wants.

Грефтер

Тұтқынға алынған графтарды Керган Банбек алып кеткенде, біз олардың ойлау жолдарын білуге мүмкіндік аламыз. Олар өздерін "Құрметтілер" деп есептейді. Олардың философиясының барлығы кванттық механика математикасына ұқсас сипатталған, алдын ала белгіленген оқиғалар тізбегіне негізделген. Құрметтілер үшін тұтқындалу сияқты кейбір оқиғалар мен нәтижелер рұхсат етілмейді. Сондықтан олар өздері Құрметті емес, және мүлдем басқа бір жаратылыс екенін түсінеді. Грепфтердің сипаттамасы бойынша, олар "екі аяқпен, дене ортасында екі қол-аяқтарымен, ал мойнында көп буынды екі қолдарымен" жүреді, яғни олардың алты мүшесі бар. Аждаһалардың алғашқы тұқымын олар бергендіктен, оларды "Базалықтар" деп те атайды.