Данко Грлић: Марксист, философ және «Праксис» мектебінің өкілі

Данко Грлић (1923-1984) – югославтық марксист, «Праксис» мектебінің өкілі. Бостандық сүйгіштігі үшін үкіметпен келіспеушіліктеріне байланысты қуғынға ұшырады.

Кіріспе

Данко Грилич (18 қыркүйек 1923 – 1 наурыз 1984) – марксистік гуманист және Югославияның Праксис мектебінің мүшесі. Ол Босния және Герцеговинаның Грачаница қаласында дүниеге келген. 1931 жылы отбасымен Загребке көшіп келді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде фашизмге қарсы күреске қатысты. Ол ең бастысы болып еркіндікті бағалағандықтан, либералдық көзқарастарының арқасында үкіметпен жиі қақтығысқа түсті, бұл оған ауыр соқты. Коминформ резолюциясына қарсы болғандықтан, 1948 жылы Голи-Оток лагеріне үш айға сотталды. Грилич резолюцияны қабылдамады, бірақ оның бір бөлігі Югославия Коммунистік партиясында демократия жеткіліксіз делінген тұсын дұрыс деп санады. Голи-Отоктан оралғаннан кейін түрлі шағын жұмыстар істеді, тіпті жалған есіммен аударма жасады және жазды. Франьо Тюджманның «Соғысқа қарсы соғыс» кітабы үшін эссе жазғаны туралы әңгіме әлі де айтылады. Тюджман оған гонорар төледі, бірақ ол кітапта автор ретінде көрсетілмеді, алайда кітаптың соңында оның еңбегі мойындалды. 1950-1955 жылдары Грилич Загреб университетінде философияны оқыды. 1959 жылы Мирослав Крлежаның Югославия лексикографиялық агенттігінде жұмыс істеу ұсынысын қабылдады. 1965 жылы «Praxis» журналын құруға қатысты. 1966-1968 жылдары Грилич Хорватия философиялық қоғамының президенті болды. 1969 жылы «Фридрих Ницшенің негізгі ойлары» деген тақырыпта докторлық диссертациясын қорғады. Грилич 1962 жылы Загребтегі Сурет академиясында эстетикадан сабақ беру арқылы академиялық мансабын бастады. Ол 1968 жылға дейін сабақ берді, содан кейін осы оқу орнында сабақ беруге тыйым салынды. 1971 жылы академиялық қызметін жалғастырып, Белград университетінің философия факультетіне профессор болып сайланды. 1974 жылы Загребтегі философия факультетіне ауысты, онда қайтыс болған 1984 жылға дейін эстетика кафедрасын басқарды. Оның төрт томдық «Таңдалған еңбектері» 1988 жылы, ал 1989 жылы Загребте «Өнер және революция» атты мақалалар жинағы жарық көрді. Ол Ева Гриличке үйленген, олардан Райко Грилич деген ұлы дүниеге келді, ол хорват кинорежиссері және продюсері.

Danko Grlić (18 September 1923 – 1 March 1984) was a Marxist humanist, and a member of the Praxis school of SFR Yugoslavia. He was born in Gračanica, Bosnia and Herzegovina. He moved to Zagreb with his family in 1931. During the Second World War he joined the anti fascist struggle. He appreciated freedom above all, so due to his liberal expression, he often came to conflict with the government, which ended very badly for him. Because he opposed the resolution of Cominform, he was sentenced to three months in the prison camp Goli otok in 1948. Grlic did not accept the resolution, but for one part he held that it was correct, where it says there is not enough democracy in the Yugoslav Communist Party. Upon returning from Goli otok he accepted a number of minor jobs; he translated, wrote, even under a false name. A story is still circulating, that he wrote an essay for Franjo Tudjman's book "The war against war". He was paid a fee by Tudjman, but is not cited as the author, although being acknowledged at the end of the book. From 1950 to 1955 Grlić studied philosophy at the University of Zagreb. In 1959 he accepted Miroslav Krleža's offer to work at the Yugoslavian Lexicographic Agency. In 1965 he was one of the founding members of the Praxis journal. From 1966 to 1968 Grlić was president of the Croatian Philosophical Society. In 1969 he earned the PhD degree with his work “The Founding Thought of Friedrich Nietzsche”. Grlić started his academic career in 1962 teaching aesthetics at the Academy of Arts in Zagreb. He taught there until 1968, when he was forbidden to teach at this institution. He continued his academic career in 1971, when he was elected for professor at the University of Belgrade Faculty of Philosophy, and in 1974 he moved to the Faculty of Philosophy in Zagreb, where he was head of the department of aesthetics until his death in 1984. His Selected Works in four volumes were published in 1988, and in 1989 a collection of articles in his honour were published in Zagreb, titled The Art and the Revolution. He was married to Eva Grlić with whom he had a son Rajko Grlić, Croatian film director and producer.