Кіріспе

Құс түрі Үлкен саңқұс (Tyto tenebricosa) – Оңтүстік-Шығыс Австралияда, Жаңа Гвинеяның таулы жаңбырлы ормандарында және Басс бұғазындағы Флиндерс аралында кездесетін орташа және ірі тұлғалы құс. Кіші саңқұс (T. multipunctata) кейде осы түрмен бір түр деп есептеледі, онда олар бірлесіп саңқұстар деп аталады. Ол айтарлықтай кішкентай және Австралияның Солтүстік Квинсленд аймағындағы ылғалды тропикалық аймақта таралған.

Сипаттама

Ұлы күйе құстарында басы ұсақ ақ дақты, ал қанаттарында шашыраңқы ақ дақтар болады. Аналықтары аталықтарынан ашық түсті. Олар үйқұйрық туысына жататын тірі түрлердің ішіндегі ең ауыр құс болып есептеледі, бірақ Австралияның маскалы құйрығының Тасманиялық түрі одан да ірі. Аналықтарының ұзындығы және салмағы, ал кіші аталықтарының ұзындығы және салмағы. Қанаттарының ұзындығы 30–40 см. Ірі қара көздері үлкен дөңгелек бет дискісінде орналасқан. Бет дискісінің түсі қара, күміс сұр немесе күйе қара (жасымен бірге өзгереді) және жиегі қара. Құстың жоғарғы бөлігі қарадан қара сұрға дейін, ал астыңғы бөлігі ашық түсті. Құйрығы қысқа, аяқтары қауырсынмен жабылған. Аяқтары мен тырнақтары ірі. Олардың дауысы – екі секундқа дейін созылатын тегіс, өткір айқай.

Тіршілік ету ортасы

Үлкен саңқұйрықтар түнгі жануарлар және күндіз ірі ағаш қуыстарында, үңгірлерде және тығыз жапырақ арасында демалады. Оларды көру не естіу сирек кездеседі, ылғалды орманның терең шатқалдарында, тегіс қабықты жаңғақ ағаштары, ағаш папоротниктері және ылғалды орман төсеніші бар жерлерде таба аласыз. Олар құрғақ жерлерде де аң аулауы мүмкін, бірақ көбінесе ылғалды жерлерде ұялайды және көбейеді.

Диета

Сүтқоректілер, үлкен планер сияқты ірі ағаш өсімдіктерінен тіршілік ететін бауқұстардан бастап, сақиналы құйрықты опоссумдар мен қант планерлері, бандикуттар, кеміргіштер және антехинус – үлкен күйелі сұлудың тамақтануының ең көп кездесетін түрлерін құрайды. Олар кейде құстар, жабырқақтар және жәндіктерді де жейді. Олардың тамақтану әдеттері отарлау кезеңінен бері өзгерген, бұл құрлықтағы жануарлардың азаюымен байланысты болуы мүмкін, сондықтан олар көбірек ағаш жануарларын жейді.

Мінез-құлық

Үлкен қара құйрықты сүңгілер аумақтық болып табылады және ересек өмірінің бар сабабында бір аумақта қалатындары есептеледі. Қара құйрықты сүңгілер ерекше дыбыс спектрін қамтиды, оған әдетте сарай сүңгілеріне тән сықырлау және айғайлар, ерекше "құлап бара жатқан бомба" дыбысы және басқа қара құйрықты сүңгілермен жақын байланыста қолданылатын жәндікке ұқсас қысырық кіреді.

Көбею

Ұясы үлкен қуыс ағашта немесе үңгірде орналасады. Аналық құс бір-екі боз жасыл жұмыртқа туа алмас бұрын, ұяда бірнеше апта бойы демалады. Ұя салу әдетте қаңтардан маусымға дейін басталады, бірақ географиялық орналасуы мен климаттық жағдайларға байланысты жыл бойы кез келген уақытта болуы мүмкін. Жұмыртқадан шығу мерзімі 42 күнге созылады. Аталық аналыққа тамақ әкеледі, ал аналық құс ұядан сирек шығады. Балапандар боз түсті қауырсындарымен туылады және үш айда ұша бастайды. Балалар ұядан ұшқаннан кейін де ата-аналарына ұзақ уақыт бойы тәуелді болып қалады. Олардың қанша өмір сүретіні белгісіз. Олар жыл бойы өзінің территориясын қорғайды және көшпейді.

Халықаралық

Олардың мәртебесі әлемдік деңгейде қауіпті емес. Осы Заң бойынша, осы түрді қалпына келтіру және болашақта басқару жөніндегі іс-қимыл жоспары дайындалды. 2007 жылғы Виктория штатының қауіп төніп тұрған омыртқалы жануарлардың кеңесші тізімінде, қара сұлуқұс (sooty owl) осал түр ретінде тіркелген. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының 1995 жылғы Қауіпке ұшыраған түрлерді сақтау заңында қара сұлуқұс (sooty owl) осал түр ретінде қарастырылған.