Кіріспе

Отбасылық гемиплегиялық мигрень (FHM) – гемиплегиялық мигреньдің аутосомдық-доминантты түрі, көбінесе дененің жартысының әлсіздігімен сипатталады, бұл әлсіздік сағаттар, күндер немесе апталар бойы сақталуы мүмкін. Атаксия, кома және паралич сияқты басқа да симптомдармен бірге жүруі мүмкін. Мигрень ұстамалары шағын бас жарақатынан туындауы мүмкін. Гемиплегиялық мигреньмен ауыратын науқастардағы шағын бас жарақаты кейде мидың ісінуіне (церебральды эдемаға) алып келуі мүмкін, бұл өмірге қауіпті медициналық жағдай. Кейбір FHM науқастарында 2-типті эпизодтық атаксия және 6-типті спиноцеребеллярлық атаксия, қатерсіз отбасылық балалық эпилепсия және балалық шақтағы алма кезектесетін гемиплегиямен клиникалық ұқсастықтар байқалады. FHM үшін үш генетикалық локус белгілі. FHM1, FHM науқастарының шамамен 50% құрайды, P/Q типті кальций каналының α-суббірлігін кодтайтын CACNA1A геніндегі мутациялардың нәтижесінде пайда болады. FHM1 сонымен қатар шашақ бездің (церебеллумның) дегенерациясымен де байланысты. FHM2 жағдайлардың 25% азын құрайды және /АТФаза гені ATP1A2-дегі мутацияларға байланысты туындайды. FHM3 – FHM-ның сирек кездесетін түрі және натрий каналының α-суббірлігін кодтайтын SCN1A геніндегі мутациялардың нәтижесінде пайда болады. Бұл үш субтип FHM-ның барлық жағдайларын қамтымайды, бұл кем дегенде бір тағы бір локус (FHM4) бар екенін көрсетеді. Сонымен қатар, гемиплегиялық мигреньнің отбасылық емес жағдайлары да кездеседі, олар спорадикалық гемиплегиялық мигрень деп аталады. Бұл жағдайлардың себептері отбасылық жағдайларға ұқсас және de novo мутацияларды білдіреді. Спорадикалық жағдайлар, отбасылық анамнезде шағымдардың болмауынан басқа, отбасылық жағдайларға клиникалық жағынан ұқсас.

Белгілері мен симптомдары

FHM белгілері ауралы мигрень белгілерімен үлкен дәрежеде үйлеседі. Қысқасы, FHM гемипарезбен байланысты ауралы мигреньмен және FHM1 жағдайында эпизодтық немесе прогрессивті атаксияға алып келуі мүмкін шашаның дегенерациясымен сипатталады. FHM сондай-ақ қатесіз отбасылық балалық конвульсиялар мен балалық шақта алмасу гемиплегиясының белгілерімен де көрініс беруі мүмкін. Басқа симптомдар – сананың өзгеруі (іс жүзінде, кейбір жағдайлар бас жарақатымен байланысты сияқты), көз қозғалысынан туындаған нистагм және кома. Аура белгілері, мысалы, сезімнің жоғалуы және көрудің нашарлауы, әдетте 30-60 минутқа созылады, бірақ апталар немесе айлар бойы да сақталуы мүмкін. Шабуыл инсультқа ұқсайды, бірақ инсульттен айырмасы, ол уақыт өте келе жоғалады. Бұл белгілер әдетте өмірдің бірінші немесе екінші онжылдығында пайда болады.

Себептер

Мигрен туралы негізгі мақаланың сәйкес бөлімін қараңыз. FHM мутациялары мигрене бейімділікті тудырады деп саналады, себебі олар кортикаль таралу депрессиясын дамыту шегін төмендетеді. FHM1 және FHM3 мутациялары нейрондарда экспрессияланатын иондық каналдарда кездеседі. Бұл мутациялар кортикаль таралу депрессиясының негізінде жатқан гипер және гипоэкцитабельді нейрондарға алып келуі мүмкін. FHM2 пациенттеріндегі мутациялар FHM симптомдарын қалай тудыруы мүмкін екені одан да түсініксіз, себебі FHM2-де мутацияланған ген негізінен астроциттерде экспрессияланады. Бір болжам бойынша, АТФ1А2 / АТФазаның жеткіліксіздігінен туындаған астроциттердің деполяризациясы аденозин сияқты заттардың астроциттерден шығуына ықпал етеді. Бұл заттар жақын орналасқан нейрондармен өзара әрекеттесіп, олардың қозғыштығын өзгертеді, соның салдарынан кортикаль таралу депрессиясы мен мигрень пайда болады.

FHM4 (1q31)

FHM-нің соңғы локусы 1-хромосоманың q-қолға орналасқан. Бұл аймақта бірнеше үміткер гендер бар, бірақ олардың ешқайсысы әзірге FHM4-ке байланысты мутацияларды көрсетпеді.

Басқа генетикалық байланыстар

Бұл жағдаймен байланысты басқа гендер – пролинге бай трансмембраналық белок 2 (PRRT2) және электрогенді NaHCO3 котранспортерін NBCe1-ді кодтайтын SLC4A4.

Скрининг

ЖЖМ үшін пренаталдық скрининг әдетте жасалмайды, бірақ қалау бойынша оны жүргізуге болады. Мутация тасымалдаушылары анықталған жағдайда, олардың өмірінде қандай да бір сәтте ЖЖМ белгілері дамитыны күтіледі, себебі оның көрініс деңгейі жоғары.

Менеджмент

Мигрен туралы негізгі мақаланың сәйкес бөлімін қараңыз. ФХМ-мен ауыратын адамдарға шабуылдарын тудыруы мүмкін іс-әрекеттерден қашып жүру ұсынылады. Жеңіл бас жарақаты шабуылға себеп болуы жиі кездеседі, сондықтан ФХМ-мен ауыратын адамдар контактілі спорт түрлерінен аулақ болуы керек. Ацетазоламид немесе стандартты дәрілер шабуылдарды емдеу үшін көбінесе қолданылады, бірақ қан тамырларын тарылтатын препараттардан инсульт қаупі болғандықтан сақтану керек.

Эпидемиология

Мигрень – өте кең таралған ауру, халықтың 15–20% - ында кездеседі. Бір есеп бойынша, отбасылық немесе спонтанды гемиплегиялық мигрень сирек кездеседі, оның көрсеткіші 0,01%. Әйелдердің ауруға шалдығу ықтималдығы ерлерге қарағанда үш есе жоғары.