Кіріспе

Жобер синдромы – мидың теңгерімділік және координацияны басқаратын бөлігі – мишақшаға әсер ететін сирек кездесетін аутосомалық рецессивті генетикалық ауру. Жобер синдромы – пигментті ретинитпен байланысты көптеген генетикалық синдромдардың бірі. Бұл синдромды алғаш рет 1969 жылы Канаданың Квебек провинциясы, Монреаль қаласындағы Монреаль неврологиялық институтында және МакГилл университетінде жұмыс істеген балалар неврологы Мари Жубер анықтаған.

Белгілері мен симптомдары

Жобер синдромының көптеген белгілері мен симптомдары нәресте кезінде ерте пайда болады, көбінесе балаларда жалпы моторлық даму кешігеді. Басқа белгілер мен симптомдар әр адамда әртүрлі болғанымен, олар көбінесе мишықтың (cerebellum) зардап шегуімен немесе осы жағдайда оның жетілмеуімен байланысты. Осының салдарынан, ең көп кездесетін белгілерге атаксия (бұлшықеттерді бақылаудың жоқтығы), гиперпнея (қалыптан тыс тыныс алу), ұйқыда тыныс тоқтауы (sleep apnea), көздер мен тілдің қалыптан тыс қозғалыстары және ерте балалық шақта гипотония жатады. Сонымен қатар, полидактилия (қосымша саусақтар мен бақайшалар), ерін немесе таңдайдың жарылуы, тілдің аномалиялары және құрысулар сияқты басқа да патологиялар да болуы мүмкін. Дамудағы кешігулер, оның ішінде когнитивтік даму, әрқашан қандай-да бір дәрежеде кездеседі. Ауыр жағдайларда мишықтың (corpus callosum) гипоплазиясы байқалады. Бұл синдроммен ауыратын адамдарда көбінесе кең маңдай, қабауларының жоғары орналасуы, птоз (көз қабақтарының түсуі), гипертелоризм (көздердің кең арақашықтығымен орналасуы), құлақтарының төмен орналасуы және үшбұрышты ауыз сияқты ерекше бет пішіні байқалады. Бұған қоса, бұл ауру ретина дистрофиясы, бүйрек аурулары, бауыр аурулары, сүйек деформациялары және эндокриндік (гормоналды) проблемалар сияқты басқа да органдар мен жүйелердің көптеген бұзылуларын қамтуы мүмкін.

Генетика

Жобер синдромы (ЖБТС) бар адамдарда бірқатар мутациялар анықталды, бұл синдромды түрлеріне бөлуге мүмкіндік берді. Бұл ауру генетикалық құрамындағы 30-дан астам геннің мутацияларынан туындауы мүмкін. Алғашқы кірпікшелер жасушалардың құрылымы мен функциясында маңызды рөл атқарады. Алғашқы кірпікшелер мутацияланған немесе зақымдалған жағдайда, адамдарда әртүрлі генетикалық аурулар пайда болуы мүмкін. Бұл кірпікшелердің мутациясы ұрықтың даму кезеңінде маңызды сигналдық жолдарды бұзуы мүмкін. Осы гендердегі мутациялар Жобер синдромының шамамен 60-90% жағдайларына себеп болады. Қалған жағдайларда, себебі белгісіз немесе белгілі гендердің мутациясымен байланысты емес.

Түрі OMIM Ген Локусы Мұрагерлік Ескертулер
JBTS1 INPP5E 9q34.3 Автосомалық рецессивті Cerebellooculorenal синдромы 1 (CORS1) деп те белгілі
JBTS2 TMEM216 11q12.2 Автосомалық рецессивті Cerebellooculorenal синдромы 2 (CORS2) деп те белгілі
JBTS3 AHI1 6q23.3 Автосомалық рецессивті
JBTS4 NPHP1 2q13
JBTS5 CEP290/NPHP6 12q21.32 Автосомалық рецессивті
JBTS6 TMEM67 8q22.1 Автосомалық рецессивті
JBTS7 RPGRIP1L 16q12.2
JBTS8 ARL13B 3q11.1
JBTS9 CC2D2A 4p15.32 Автосомалық рецессивті
JBTS10 OFD1 Xp22.2 X-байланысты рецессивті
JBTS11 TTC21B 2q24.3
JBTS12 KIF7 15q26.1 Акрокаллозды синдроммен (acrocallosal syndrome) үштаспалы фенотип
JBTS13 TCTN1 12q24.11
JBTS14 TMEM237 2q33.1 Автосомалық рецессивті
JBTS15 CEP41 7q32.2 Автосомалық рецессивті
JBTS16 TMEM138 11q12.2 Автосомалық рецессивті
JBTS17 C5ORF42 5p13.2
JBTS18 TCTN3 10q24.1
JBTS19 ZNF423 16q12.1 Автосомалық доминантты
JBTS20 TMEM231 16q23.1 Автосомалық рецессивті
CSPP1 8q13.2 Автосомалық рецессивті
ARMC9 2q37.1 Автосомалық рецессивті
FAM149B1 10q22.2 Автосомалық рецессивті

Диагностика

Бұл ауру мишықтың құрттарының жоқтығы немесе жетілмегендігімен және бұзылған ми сабасымен (тіс тәрізді белгі) сипатталады, екеуі де бас МРТ-ның көлденең кескінінде көрінеді. Осы белгімен қатар, диагноз физикалық белгілерге және мутацияларға генетикалық тексеруге негізделеді. Егер отбасы мүшесінде гендік мутациялар анықталса, жүктілік кезеңінде немесе тасымалдаушы екенін анықтауға болады.

Болжам

1997 жылы 19 баладан тұратын үлгіде 3 бала 3 жасқа толмай қайтыс болды, ал 2 бала ешқашан жүруге үйренбеді. Балалардың даму деңгейі әртүрлі болды, даму коэффициенттері 60-тан 85-ке дейін құрады.

Зерттеу

Зерттеулер бұрын бір-бірімен байланысты емес деп есептелген бірнеше генетикалық аурулардың түбірлі себебінде байланыс болуы мүмкін екенін анықтады. Жобер синдромы – осындай аурулардың бірі. Бұл цилиопатиялар деп аталатын, жаңадан пайда болатын аурулар класына жатады. Цилиопатиялардың себебі – жасушаның бастапқы кірпікшелеріндегі (цилия) дисфункционалды молекулалық механизм болуы мүмкін, бұл органелла адам денесіндегі көптеген жасуша түрлерінде кездеседі. Кірпікшелердің (цилия) бұзылыстары жасуша дамуы үшін өте маңызды "көптеген даму сигналдық жолдарына" кері әсер етеді, сонымен қатар көптеген синдромдар мен аурулардың әртүрлі симптомдармен көрінуіне сенімді түсінік береді. Қазіргі танылған цилиопатияларға Жобер синдромы, бастапқы кірпікшелі (цилиарлық) дискинезия (Картагенер синдромы деп те аталады), Бардет-Бидл синдромы, поликистоздық бүйрек ауруы, поликистоздық бауыр ауруы, нефронофтизис, Альстром синдромы, Мекель-Грубер синдромы және көздің торалық қабығының (ретина) кейбір дегенеративтік аурулары жатады. Жобер синдромының 2-түрі еврей тегіндегі адамдар арасында жиірек кездеседі.