Бұлшық ет дистрофиялары: генетикалық аурулар мен түрлері

Кіріспе

Генетикалық бұзылыс

30-дан астам түрлі аурулар бұлшықет дистрофиясы ретінде жіктеледі. Бұл бұлшықет мембранасын жасуша ішіндегі жіңішке бұлшықет талшықтарымен байланыстырады. Дистрофин – бұлшықет құрылымының маңызды бөлігі. Дистрофин болмаса, бұл бұзылыстарға алып келуі мүмкін: сау бұлшықет тінінің орнына талшықты тіндер мен май жиналуы мүмкін, нәтижесінде күш тудыру қабілеті жоғалады. Тыныс алу және жүрек-қан тамырларының асқынулары да пайда болуы мүмкін. Бұл мутациялар ата-анадан мұраға қалған немесе ерте даму кезеңінде спонтанды түрде пайда болуы мүмкін. Көптеген зардап шеккен адамдардың көпшілігі ақырында жүру қабілетін жояды.

Себептер

Бұлшықет дистрофиясының көп бөлігі мұраға беріледі; әртүрлі бұлшықет дистрофиялары әртүрлі мұрагерлік үлгілерін (X-хромосомалық байланысқан, аутосомалық рецессивті немесе аутосомалық доминантты) көрсетеді. Пациенттердің шағын пайызында бұл ауру de novo (спонтанды) мутация нәтижесінде пайда болуы мүмкін.

Диагностика

Бұлшықет дистрофиясының диагнозы бұлшықет биопсиясының нәтижелеріне, креатин фосфокиназасының (CpK3) деңгейінің жоғарылауына, электромиографияға және генетикалық тестілеуге негізделеді. Физикалық тексеру және пациенттің медициналық тарихы дәрігерге бұлшықет дистрофиясының түрін анықтауға көмектеседі. Әртүрлі типтегі бұлшықет дистрофиясы әртүрлі бұлшықет топтарына әсер етеді. МРТ жас балалардың жүйке жүйесінің ақ затын бағалау және мерозин деңгейін өлшеу үшін қолданылуы мүмкін. Жас ұлдарда мерозиннің жоқтығы неврологиялық жетіспеушіліктерге және ақ заттағы өзгерістерге алып келеді.

Жіктеу

Ауру атауы ОМИМ Ген Мұрагерлік үлгісі Аурудың басталу жасы Зардап шегетін бұлшықеттер Сипаттамасы Беккер бұлшықет дистрофиясы DMD XR Балалық шақ Дене мүшелерінің шеткі бөлімдерінен басталып, жалпы әлсіздікке ұласады. Дюшен бұлшықет дистрофиясының аз ауыр түрі, көбінесе ұл балаларға әсер етеді. Туатаң бұлшықет дистрофиясы Көптеген Көптеген АД, АР Туған кезде Жалпы әлсіздік Симптомдарына жалпы бұлшықет әлсіздігі және буындардың деформациясы кіруі мүмкін. Аурудың прогресі баяу, ал өмір сүру ұзақтығы қысқаруы мүмкін. Туатаң бұлшықет дистрофиясы бірнеше түрлі ауруларды қамтиды. Бұлшықет дегенерациясы жеңіл немесе ауыр болуы мүмкін. Проблемалар тек қаңқа бұлшықеттерімен ғана шектелуі мүмкін, немесе бұлшықет дегенерациясы ми мен басқа да органдарға әсер етуі мүмкін. Туатаң бұлшықет дистрофиясының кейбір түрлері дистрофин гликопротеин кешенімен және бұлшықет жасушалары мен олардың айналасындағы жасушалық құрылымдар арасындағы байланыстармен байланысты белоктардың ақауларынан туындайды. Кейбір түрлері мидың ауыр зақымдануына, мысалы, лиссенцефалия мен гидроцефалияға әкелуі мүмкін. Өмір сүру ұзақтығы 15-45 жыл аралығында. Шеткі бұлшықет дистрофиясы DYSF АД, АР 20-60 жыл Қолдардың, алқыздардың және төменгі аяқтардың шеткі бұлшықеттері Прогресі баяу және өмірге қауіпті емес. Миоши миопатиясы, шеткі бұлшықет дистрофиясының бір түрі, бастапқыда бұзау бұлшықеттерінің әлсіздігін тудырады және бұлшықет-бедер дистрофиясының бір түріне жауапты геннің ақауларынан туындайды. Бет-бас-қол-иық бұлшықет дистрофиясы DUX4 АД Жасөспірімдік шақ Бет, иық, қолдың жоғарғы бөлігі, басқа бұлшықеттерге таралуы Бастапқыда бет, иық және қолдың жоғарғы бөлігіндегі бұлшықеттердің прогрессивті әлсіздігі байқалады. Көбінесе басқа бұлшықеттер де зардап шегеді. Ауруға шалдыққан адамдардың денсаулығы күрт нашарлауы мүмкін, 50 жасқа дейін 20% мүгедектер арбасына отыруы мүмкін. 30% жағдайда спонтанды мутациялар болады. Дене мүшелерінің бұлшықет дистрофиясы Көптеген Көптеген АД, АР Кез келген жас Қолдар мен аяқтардың жоғарғы бөлігі Адам көбінесе белгілі бір көмекпен қалыпты өмір сүреді. Сирек кездесетін жүрек-өкпе асқынулары өмірге қауіпті болуы мүмкін. Миотониялық бұлшықет дистрофиясы DMPKCNBP АД Ересек жас Скелет бұлшықеттері, жүрек, басқа бұлшықет топтары Миотониямен (бұлшықеттердің кешіккен босаңсуы), сондай-ақ бұлшықеттердің атрофиясы және әлсіздігімен сипатталады. Ауырлығы мен көріністері әртүрлі, қаңқа бұлшықеттерінен басқа жүрек, эндокриндік органдар және көздер сияқты көптеген органдар жүйелеріне де әсер етеді. Окулофарингеалдық бұлшықет дистрофиясы PABPN1 АД, сирек АР 40-50 жыл Көз бұлшықеттері, бет, жұтқыншақ, жамбас, иық

Disorder nameOMIM GeneInheritance patternAge of onsetMuscles affected DescriptionBecker muscular dystrophyDMDXRChildhoodDistal limbs progressing to generalised weakness A less severe variant of Duchenne muscular dystrophy, affects predominantly boys. Congenital muscular dystrophy Multiple MultipleAD, ARAt birthGeneralised weakness Symptoms include general muscle weakness and possible joint deformities. Disease progresses slowly, and lifespan is shortened. Congenital muscular dystrophy includes several disorders with a range of symptoms. Muscle degeneration may be mild or severe. Problems may be restricted to skeletal muscle, or muscle degeneration may be paired with effects on the brain and other organ systems. Several forms of the congenital muscular dystrophies are caused by defects in proteins thought to have some relationship to the dystrophin glycoprotein complex and to the connections between muscle cells and their surrounding cellular structure. Some forms of congenital muscular dystrophy show severe brain malformations, such as lissencephaly and hydrocephalus. Typical lifespans range from 15 to 45. Distal muscular dystrophyDYSFAD, AR20–60 yearsDistal muscles in hands, forearms and lower legs Progress is slow and not life threatening. Miyoshi myopathy, one of the distal muscular dystrophies, causes initial weakness in the calf muscles, and is caused by defects in the same gene responsible for one form of limb–girdle muscular dystrophy. Facioscapulohumeral muscular dystrophyDUX4ADAdolescenceFace, shoulders, upper arms, progressing to other muscles Causes progressive weakness, initially in the muscles of the face, shoulders, and upper arms. Additional muscles are often affected. Affected individuals can become severely disabled, with 20% requiring a wheelchair by age 50. 30% of cases involve spontaneous mutations. Limb–girdle muscular dystrophy Multiple MultipleAD, ARAnyUpper arms and legs The person normally leads a normal life with some assistance. Rare cardiopulmonary complications can be life threatening. Myotonic muscular dystrophyDMPKCNBPADAdulthoodSkeletal muscles, heart, other muscle groups Presents with myotonia (delayed relaxation of muscles), as well as muscle wasting and weakness. Varies in severity and manifestations and affects many body systems in addition to skeletal muscles, including the heart, endocrine organs, and eyes. Oculopharyngeal muscular dystrophyPABPN1AD, rarely AR40–50 yearsEye muscles, face, throat, pelvis, shoulders

Менеджмент

Қазіргі уақытта бұлшықет дистрофиясын емдеуге арналған дәрі жоқ. Емдеу бағытында физиотерапия, еңбек терапиясы, ортопедиялық араласу (мысалы, аяқ-білек тірегі), логопедия және тыныс алу терапиясы көмектесуі мүмкін. Преднизон және дефлазакорт сияқты төмен қарқынды кортикостероидтар бұлшықет тонусын сақтауға көмектеседі. Кейбір жағдайларда өмір сапасын жақсарту үшін ортопедиялық құралдар (қолдауға арналған ортопедиялық құралдар) және түзетуші ортопедиялық хирургия қажет болуы мүмкін. Миотониялық бұлшықет дистрофиясында кездесетін миотония (күшті қысқадан кейін бұлшықеттің кешіккен босаңсуы) хинин сияқты дәрілермен емделуі мүмкін. 24 апталық сынақ кезінде төмен қарқынды, көмекші жаттығулар, динамикалық жаттығулар немесе қолдар мен аяқтарға арналған көмекші велосипед жаттығулары бұлшықет дистрофиясының функционалдық жоғалуын айтарлықтай кешіктірді. Мұны тіпті қозғалыс кезеңінің соңындағы балаларға да қауіпсіз және орындалатын етіп жасауға болады. Дегенмен, эксцентрикалық жаттығулар немесе жарақаттануға себеп болатын қарқынды жаттығулардан аулақ болу керек, себебі олар одан әрі зақымдануға әкелуі мүмкін. Еңбек терапиясы бұлшықет дистрофиясымен ауыратын адамға күнделікті өмірлік қызметтерге (мысалы, өздігінен тамақтану және жеке басын күту) және бос уақытты өткізуге мүмкіндігінше тәуелсіздікпен қатысуға көмектеседі. Бұл бейімделуші жабдықтарды немесе энергияны үнемдеу техникаларын пайдалану арқылы қол жеткізілуі мүмкін. Еңбек терапиясы адамның үйдегі немесе жұмыстағы ортасын өзгертіп, оның функционалдығын және қолжетімділігін арттыра алады; сонымен қатар, бұлшықет дистрофиясымен бірге жүретін психоәлеуметтік өзгерістер мен когнитивтік төмендеуді қарастырады және отбасы мен жеке тұлғаға ауру туралы қолдау мен білім береді.

Болжам

Прогноз бұлшықет дистрофиясының жеке түріне байланысты. Кейбір дистрофиялар прогрессивті әлсіздікке және бұлшықет функциясының жоғалуына алып келеді, бұл ауыр физикалық мүгедектікке және тыныс алу бұлшықеттерінің немесе жүректің өмірге қауіпті деградациясына әкелуі мүмкін. Басқа дистрофиялар өмір сүру ұзақтығына әсер етпейді және салыстырмалы түрде жеңіл бұзылыстарға ғана себеп болады. Француз неврологы Гийом Дюшенн осы аурудың ең көп таралған және ауыр түрін толыққанды сипаттаған, қазір бұл түр оның атымен аталады – Дюшенн бұлшықет дистрофиясы.

Қоғам және мәдениет

1966 жылы АҚШ және Канадада Джерри Льюис пен Бұлшықет дистрофиясы қауымдастығы (MDA) жыл сайынғы Еңбек күні телехабары – «Джерри Льюис телемарафонын» бастады, ол Солтүстік Америкада бұлшықет дистрофиясы туралы хабардарлықты арттыруда маңызды рөл атқарды. Алайда, мүгедектер құқықтарын қорғаушылар телемарафонды осы аурумен күресіп жатқан адамдарды құрметке емес, аянышқа лайық етіп көрсеткені үшін сынады. 2001 жылдың 18 желтоқсанында АҚШ-та «MD CARE заңы» қол қойылды; ол ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін Қоғамдық денсаулық сақтау заңына өзгерістер енгізді. Бұл заң сонымен қатар зерттеу жұмыстарын бірізді стратегия бойынша бағыттап, оларды үйлестіруге көмектесу үшін Бұлшықет дистрофиясын үйлестіру комитетін құрды.