Пелизеус-Мерцбахер ауруы: Х-хромосомалық лейкодистрофияның бір түрі
Pelizaeus–Merzbacher disease
Пелизеус-Мерцбахер ауруы: Х-хромосомасына байланысты ми қабығының бұзылысы. Симптомдары, себептері, және емдеу жолдары туралы ақпарат. Неврологиялық ауру.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Х- байланысты лейкодистрофия
X linked leukodystrophy
Пелизей–Мерцбахер ауруы – Х-хромосомасына байланысты неврологиялық ауру, ол орталық нерв жүйесіндегі олигодендроциттерге зақым келтіреді. Ол протеолипидтік белок 1 (PLP1) мутациясынан туындайды, бұл миелиннің маңызды құрамы болып табылады. Аурудың белгілері – нервтерді оқшаулайтын миелиннің мөлшерінің азаюы (гипомиелинизация) және ол лейкодистрофиялар деп аталатын генетикалық аурулар тобына жатады.
Pelizaeus–Merzbacher disease is an X linked neurological disorder that damages oligodendrocytes in the central nervous system. It is caused by mutations in proteolipid protein 1 (PLP1), a major myelin protein. It is characterized by a decrease in the amount of insulating myelin surrounding the nerves (hypomyelination) and belongs to a group of genetic diseases referred to as leukodystrophies.
Белгілері мен симптомдары
Пелизеус-Мерцбахер ауруының ерекше белгілері мен симптомдарына қолдар мен аяқтардың қозғалысының аз немесе толыққанды болмауы, тыныс алуда қиындықтар және көздің солдан оңға қарай горизонтальды қозғалысы жатады. Пелизеус-Мерцбахер ауруы көбінесе нәрестелік шақта басталады. Ең ерте байқалатын белгілер – нистагмус (көздің жылдам, еріктісіз, ритмдік қозғалысы) және бұлшық ет тонусының төмендеуі. Моторлық дағдылар кешігуі мүмкін немесе дами да бітпейді, бұл көбінесе мутацияның ауырлығына байланысты. Пелизеус-Мерцбахер ауруымен ауырған балалардың көпшілігі тілді түсінуге үйренеді және көбінесе сөйлей алады. Басқа белгілерге тремор, координацияның бұзылуы, еріктісіз қозғалыстар, әлсіздік, дененің тұрақсыздығы және уақыт өте келе қол-аяқтардың спастикалық кернеуі жатуы мүмкін. Бұлшықеттердің қысқаруы (контрактуралар) көбінесе уақыт өте келе пайда болады. Ақыл-ой функциялары нашарлауы мүмкін. Кейбір науқастарда сүйектерге артық жүктеме салдарынан туындаған конвульсиялар мен скелет деформациясы, мысалы, сколиоз кездесуі мүмкін.
The hallmark signs and symptoms of Pelizaeus–Merzbacher disease include little or no movement in the arms or legs, respiratory difficulties, and characteristic horizontal movements of the eyes left to right. The onset of Pelizaeus–Merzbacher disease is usually in early infancy. The most characteristic early signs are nystagmus (rapid, involuntary, rhythmic motion of the eyes) and low muscle tone. Motor abilities are delayed or never acquired, mostly depending upon the severity of the mutation. Most children with Pelizaeus–Merzbacher disease learn to understand language, and usually have some speech. Other signs may include tremor, lack of coordination, involuntary movements, weakness, unsteady gait, and over time, spasticity in legs and arms. Muscle contractures often occur over time. Mental functions may deteriorate. Some patients may have convulsions and skeletal deformation, such as scoliosis, resulting from abnormal muscular stress on bones.
Себеп
Пелизеус-Мерцбахер ауруы негізгі миелин ақуызы – протеолипидтік ақуыз 1 (PLP1) генінің Х-хромосомаға байланысты рецессивті мутацияларынан туындайды. Бұл орталық нерв жүйесінде миелиннің жеткіліксіз дамуына (гипомиелинизацияға) және ауыр неврологиялық ауруға алып келеді. Мутациялардың басым бөлігі PLP1 генінің толық дубликациялануына себеп болады. PLP1 локусының жойылуы (бұл сирек кездеседі) Пелизеус-Мерцбахер ауруының, әдеттегі дупликациялық мутациялармен салыстырғанда, жеңілірек түрін тудырады, бұл осы локустағы ген дозасының қалыпты ОЖЖ жұмысы үшін өте маңызды екенін көрсетеді.
Pelizaeus–Merzbacher disease is caused by X linked recessive mutations in the major myelin protein proteolipid protein 1 (PLP1). This causes hypomyelination in the central nervous system and severe neurological disease. The majority of mutations result in duplications of the entire PLP1 gene. Deletions of PLP1 locus (which are rare) cause a milder form of Pelizaeus–Merzbacher disease than is observed with the typical duplication mutations, which demonstrates the critical importance of gene dosage at this locus for normal CNS function.
Диагностика
Пелизеус-Мерцбахер ауруының диагностикасы көбінесе мидың аномальді ақ затын (жоғары Т2 сигналының қарқындылығы, яғни Т2 ұзарту) магниттік-резонанстық томография арқылы анықтағаннан кейін туындайды. Бұл әдетте шамамен 1 жасқа дейін байқалады, бірақ нәресте кезінде одан да жұмсақ аномалиялар көрінуі мүмкін. Егер отбасы тарихында жынысқа байланысты мұрагерлікке сәйкес келетін жағдай болмаса, бұл ауру жиі церебральды парез деп қате диагноз қойылады. PLP1 мутациясы анықталғаннан кейін, туа біткен диагностика немесе ұрықтың имплантациясына дейінгі генетикалық диагностикалық тестілеу жүргізуге болады.
The diagnosis of Pelizaeus–Merzbacher disease is often first suggested after identification by magnetic resonance imaging of abnormal white matter (high T2 signal intensity, i. e. T2 lengthening) throughout the brain, which is typically evident by about 1 year of age, but more subtle abnormalities should be evident during infancy. Unless a family history consistent with sex linked inheritance exists, the condition is often misdiagnosed as cerebral palsy. Once a PLP1 mutation is identified, prenatal diagnosis or preimplantation genetic diagnostic testing is possible.
Жіктеу
Бұл ауру миелин қабығының дамуына әсер ететін, орталық нерв жүйесіндегі нерв талшықтарының оқшаулағышы ретінде қызмет ететін лейкодистрофиялар деп аталатын генетикалық аурулар тобының бірі. Пелизеус-Мерзбахер ауруының бірнеше түрі бар: классикалық, туа біткен, өтпелі және ересектердегі түрлері. Пелизеус-Мерзбахер ауруы – гипомиелинизациялық лейкодистрофиялардың (HLD) жалпылама атауы. Ұлттық денсаулық сақтау институтының Ұлттық медицина кітапханасы және Адам мұрагерлігінің онлайн Мендель каталогы (OMIM) бойынша кем дегенде 26 HLD түрі тіркелген. PLP1 генінің аяқтардың әлсіздігі мен спастикалық құрысуларды тудыратын, ал миға аз немесе ешқандай әсер етпейтін жеңіл мутациялары спастикалық параплегия 2 (SPG2) деп жіктеледі.
The disease is one in a group of genetic disorders collectively known as leukodystrophies that affect the growth of the myelin sheath, the fatty covering—which acts as an insulator—on nerve fibers in the central nervous system. The several forms of Pelizaeus–Merzbacher disease include classic, congenital, transitional, and adult variants. Pelizaeus–Merzbacher disease is the common name for hypomyelinating leukodystrophies (HLD). There are at least 26 HLD variants cataloged by the National Institutes of Health National Library of Medicine and the Online Mendelian Inheritance in Man (OMIM) compendium of human genes and genetic phenotypes. Milder mutations of the PLP1 gene that mainly cause leg weakness and spasticity, with little or no cerebral involvement, are classified as spastic paraplegia 2 (SPG2).
Емдеу
Пелизеус-Мерцбахер ауруына ем табылмаған. Қорытындылары әртүрлі: аурудың ең ауыр түрімен ауыратын адамдар көбінесе жасөспірім шаққа жетпей қайтыс болады, бірақ жеңілірек түрлерінде ересекке дейін тірі қалу мүмкіндігі бар.
No cure for Pelizaeus–Merzbacher disease has been developed. Outcomes are variable: people with the most severe form of the disease do not usually survive to adolescence, although with milder forms, survival into adulthood is possible.
Зерттеу
2008 жылдың желтоқсан айында StemCells, Inc компаниясы АҚШ-та адам нейрондық шектеулі жасушаларын трансплантациялаудың І фазалық клиникалық сынақтарын жүргізуге рұқсат алды. Сынақ мағыналы тиімділікті көрсетпеді және компания кейін банкротқа ұшырады. 2019 жылы Кейс-Уэстерн Резерв Университетінің профессоры Пол Тесар Pelizaeus–Merzbacher ауруының егеуқыр модельде CRISPR және антисенс терапиясын сәтті қолданды. 2022 жылы Кейс-Уэстерн Резерв Университеті Ionis Pharmaceuticals компаниясымен осы ауруды емдеу үшін адамдарға арналған препаратты әзірлеу бойынша эксклюзивті лицензиялық келісімге келді.
In December 2008, StemCells, Inc received clearance in the United States to conduct a phase I clinical trials of human neural stem cell transplantation. The trial did not show meaningful efficacy and the company has since gone bankrupt. In 2019 Paul Tesar, a professor at Case Western Reserve University, used CRISPR and antisense therapy in a mouse model of Pelizaeus–Merzbacher with success. In 2022 Case Western Reserve University entered an exclusive licensing agreement with Ionis Pharmaceuticals to develop a human treatment for the disorder.