Кіріспе

Еуропалық биржа

Еуропалық Энергия Биржасы (EEX) AG – Германияның Лейпциг қаласында орналасқан Орталық Еуропа электр энергиясы және оған байланысты тауарлар биржасы. Ол энергия және оған байланысты өнімдер, соның ішінде электр энергиясының фьючерстік келісімдері, эмиссия квоталары, ауыл шаруашылығы және тасымалдау өнімдері үшін қауіпсіз, өтімді және ашық нарықтарды дамытумен, басқарумен және байланыстырумен айналысады.

Тарих

EEX 2002 жылы Лейпциг электр биржасы LPX пен Франкфурттағы EEX бірігуі нәтижесінде құрылды. Deutsche Börse Group-тың туынды қаржы құралдары бөлімшесі Eurex 2011 жылдың наурыз айында EEX-тің басым үлесін иеленді.

Сауда көлемі

2020 жылы EEX Power Derivatives Market-те электр энергиясымен сауда көлемі 6,456 ТВт·сағ (тераватт-сағат) құрады, бұл 2019 жылғы 5,830 ТВт·сағ-тан жоғары. 2020 жылы EPEX SPOT-тың Power Spot Markets-те барлығы 622 ТВт·сағ саудаланды (2019: 598 ТВт·сағ). Табиғи газ саласында EEX-те саудаланған көлем 2,412 ТВт·сағ-ты құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 5 пайызға төмендеуді білдіреді (2019: 2,546 ТВт·сағ). 2020 жылы эмиссия квоталарымен сауда көлемі барлығы 1,318 миллион метрикалық тоннаны құрады (өткен жыл: 1,139 миллион метрикалық тонна).

Спот нарығы

Электр энергиясының спот нарығын EPEX SPOT компаниясы басқарады, ол неміс EEX AG және француз Powernext SAS компанияларына (оның 100% еншілес компаниясы) тиесілі бірлескен кәсіпорын. EPEX SPOT жыл бойы Германия/Австрия, Франция және Швейцария нарық аймақтары үшін күнделікті аукциондар өткізеді. Электр қуатының физикалық жеткізілуі келесі күні жүзеге асырылады. EPEX SPOT Германия, Франция, Бельгия, Нидерланды, Люксембург, Швейцария, Австрия және Ұлыбритания үшін күндізгі нарыққа да қолжетімділік ұсынады. Бұл нарық үздіксіз жұмыс істейді және электр энергиясына қысқа мерзімді қажеттіліктерді қанағаттандыруға немесе артық қуатты сатуға мүмкіндік береді. Қатысушылар әр сағатқа дейін 45 минут бұрын электр қуатын сатып ала алады. Келесі күнгі электр энергиясы бойынша сауда сағат 15:00-ден басталады. Табиғи газдың спот нарығында тәулік бойы сауда жасау мүмкіндігі 2011 жылы енгізілді. Спот нарығында компаниялар табиғи газды ағымдағы күні (күн ішінде), бір және екі күн бұрын, сондай-ақ келесі демалыс күндері үшін үздіксіз саудалай алады. 24/7 сауда-саттық енгізілгеннен бері EEX 1 МВт-тан басталатын ең аз лот көлемімен (10 МВт келісімшарттарынан басқа) үздіксіз сауда-саттық ұсынады. Қысқа мерзімді газ көлемі GASPOOL, NetConnect Germany (NCG) және Нидерландтың меншік құқығын беру механизмі (TTF) нарықтарында жеткізілуі үшін биржада сауда-саттыққа шығарылуы мүмкін. EEX сонымен қатар ЕО квоталары үшін спот нарығын ұсынады. 2005 жылдан бері EEX эмиссияларға рұқсаттар бойынша спот және туынды нарықтарды басқарады. EEX 2005 жылдан бері ЕО эмиссиялық сауда жүйесі (EU ETS) негізінде эмиссияларға рұқсат беруді саудаластырады. EEX қазіргі уақытта EU ETS квоталары (EUA, EUAA) және Киото кредиттері (CER, ERU) үшін спот және туынды нарықтарда үздіксіз сауда-саттық үшін екіншілік нарықты басқарады. 2008 жылдың 26 наурызынан бастап EEX-те Киото протоколына сәйкес жаһандық эмиссиялық кредиттер бойынша (Certified Emission Reductions - CER) фьючерстік сауда жасау мүмкін. 2008 жылдың 14 сәуірінде EEX және Eurex EUA фьючерстеріне опциялар саудасын бастады. 2010 жылдың қаңтарынан бастап EEX AG Федералды қоршаған орта министрлігі шығарған эмиссияларға рұқсаттарды аукционға салады. EEX-те эмиссияларға рұқсат беру бойынша сауда-саттыққа жіберілген барлық қатысушылар лицензиялау бойынша қосымша талаптарсыз аукционға қатыса алады. Бұл бастапқыда Eurex-тің туынды нарығындағы ынтымақтастығына қатысатын барлық сауда қатысушыларын да қамтыды. Сонымен қатар, EEX басқа елдер үшін (Польша, Венгрия) EUA аукциондарын да жүргізеді. Еуропалық энергия биржасы (EEX) 2012 жылдың ақпанында Германияның үшінші эмиссиялық сауда кезеңі үшін өтпелі аукциондық платформаны ұтып алды және ол Еуропалық инвестициялық банктің (EIB) NER30 бағдарламасы үшін серіктес биржа ретінде таңдалды. 2012 жылдың 30 сәуірінен бастап авиация саласына арналған эмиссиялық квоталар (EU Aviation Allowances, EUAA) сауда-саттығына ұсынылады. Бұдан басқа, сәуір айының соңында эмиссияны азайту бірліктері бойынша (ERU) фьючерстік сауда басталады. Наурыз айында EEX үшінші сауда кезеңінің барлық мерзіміне сертификатталған эмиссияны азайту (CER) бойынша фьючерстерді ұзартты.

Деривативтер нарығы

EEX қатысушылары электр энергиясына келісімшарттармен (апта, ай, тоқсан және жыл) 6 жылға дейін алға сауда жасай алады. Энергия фьючерстері қаржылық есептесуге арналған келісімшарттар, бірақ олар Германия, Франция, Австрия, Бельгия, Нидерланды және Италия елдеріне физикалық түрде жеткізілуі мүмкін. Электр энергиясы және табиғи газ фьючерстерінен (GASPOOL және NCG нарықтары) басқа, EEX деривативтер нарығында кең ауқымды деривативтермен (EUA, CER, EUAA және ERU фьючерстері) сауда жасауға болады.

Клиринг және есеп айырысу

Барлық айырбас операцияларының клирингі мен есеп айырысуын European Commodity Clearing AG (ECC) жүзеге асырады. ECC 2006 жылы EEX клирингтік қызметтерін осы еншілес компанияға беру арқылы құрылды. Энергия тауарларын физикалық жеткізуге маманданған ECC 10 биржаға арналған клирингтік қызметтердің арнайы провайдері болып табылады: Еуропалық Энергия Биржасы (EEX), EEX Азия, EPEX SPOT, Powernext және Орталық Еуропа Биржасы (PXE), сондай-ақ серіктес биржалар HUPX, HUDEX, NOREXECO, SEEPEX және SEMOpx. Сонымен қатар, EEX және ECC сауда тіркеу қызметін ұсынады. Бұл қызмет саудаға қатысушылар мен сауда тіркеуге қатысушыларға өзара келісім бойынша тіркеу арқылы мәмілелер жасасуға немесе биржадан тыс мәмілелерді тіркеуге мүмкіндік береді.

Ашықдық

EEX «Энергия нарықтарының ашықтығы» деп аталатын энергия нарығы деректері үшін бейтарап платформаны басқарады, ол заңнамалық жариялау талаптарын орындайды және нарық қатысушыларының ерікті міндеттемелерін іске асырады. Платформа EEX және төрт неміс электр желісі операторларымен құрылып, 2009 жылдың қазан айында іске қосылды. 2011 жылы австриялық электр желісі операторы Austrian Power Grid AG ынтымақтастыққа қосылды. EEX платформаның жұмысын қамтамасыз етеді, оған деректердің дұрыстығын тексеру, анонимдеу, жинақтау және жариялау кіреді. 2014 жылдың 2 қыркүйегінде Еуропалық энергия биржасы (EEX) жаңа ашықтық сайтының жұмысын бастады. www.eextransparency.com мекенжайында келушілер энергияның көтерме саудасы үшін маңызды толыққанды деректер мен ақпарат ала алады. Бұл веб-сайт «Энергия нарықтарының ашықтығы» платформасын одан әрі дамыту болып табылады және электр энергиясын өндіру қуаты, пайдалану деңгейі, қолжетімділігі туралы, сондай-ақ электр энергиясын сақтау және табиғи газды тұтыну туралы жаңа ақпаратты қамтиды.