Кіріспе
Талшықты қабат
Тірістірілген мата немесе тірістірілмеген мата – химиялық, механикалық, жылулық немесе ерітіндімен өңделген, біріне қосылған, қысқа талшықтардан (қысқа) және ұзын талшықтардан (ұзын) жасалған матаға ұқсас материал. Бұл термин тоқыма өндірісінде маталарды, мысалы, киізді, тоқу арқылы немесе тірістіру арқылы жасалмаған маталарды білдіреді.
Өндіріс процестері
Тоқымасыз маталар әдетте кішкентай талшықтарды жапырақ немесе тоқыма түрінде (қағаз машинасымен жасалған қағаз сияқты) біріктіру арқылы жасалады, содан кейін оларды механикалық (мысалы, киіз сияқты, тісті инелермен өзара байланыстырып, талшықтар арасындағы үйкеліс нәтижесінде берік мата пайда болады), желім немесе термиялық (қою затты (ұнтақ, паста немесе полимер балқымасы түрінде) қолданып, температураны көтеріп, қою затты тоқымаға еріту арқылы) әдістермен байланыстырады.
Негізгі тоқымадан жасалған маталар
Негізгі тоқымасыз мата 4 кезеңмен жасалады. Алдымен талшықтар оралып, бірнеше сантиметрге дейін кесіліп, балдақтарға салынады. Содан кейін, ұзын талшықтар араластырылады, көп сатылы процесте "ашылады", конвейерлік лентаға таратылады және ылғалды, ауамен немесе кардинг/кросслап процесі арқылы біркелкі желіге жайылады. Ылғалды процестер әдетте ұзын талшықты пайдаланады, бірақ талшық қатаң немесе қалың болса, одан да ұзағырақ болуы мүмкін. Ауамен өңдеуде әдетте ұзын талшықтар қолданылады. Кардинг процесінде әдетте ~1,5" (3,8 см) ұзын талшықтар пайдаланылады. Район бұрын тоқымасыз маталарда кең таралған, бірақ қазір полиэтилен терефталат (ПЭТ) және полипропиленмен көптеп алмастырылды. Шыны талшығы төбе және шатыр материалдарын жасау үшін кілемшелерге енгізіледі. Синтетикалық талшықтар қоспасы бір реттік қолданысқа арналған маталар үшін целлюлозамен бірге қолданылады. Ұзын талшықты тоқымасыз маталар термиялық жолмен немесе шайыр арқылы байланыстырылады. Байланыстыру бүкіл желі бойынша шайырмен қанықтыру арқылы, немесе толық термиялық байланыс арқылы, немесе шайырды басып шығару немесе нүктелік термиялық байланыс арқылы белгілі бір үлгіде жүзеге асырылуы мүмкін. Ұзын талшықтарды пайдалану көбінесе балқытумен үрлеумен үйлеседі, бұл жоғары сапалы тоқыма оқшаулағыштарында жиі қолданылады.
Ерітілген
Балқытылған жіптерден жасалған тоқымамалар, балқытылған полимер талшықтарын 1 дюймге дейін 40 тесік болатын спин-тор немесе қалып арқылы экструзиялау арқылы өндіріледі, бұл ұзын, жіңішке талшықтарды құрайды. Олар қалыптан түскен кезде талшықтардың үстінен ыстық ауа өткізу арқылы созылып, салқындатылады. Соның нәтижесінде алынған тоқыма желісі рулондарға оралып, кейін дайын өнімге айналдырылады. Өте ұсақ талшықтар (әдетте полипропилен) басқа экструзиялардан, әсіресе спин-бондтан, төмен инерциялық беріктігімен, бірақ кішірек өлшемімен және маңызды қасиеттерімен ерекшеленеді. Көбінесе балқытылған жіптер спин-бондқа SM немесе SMS тоқымаларын жасау үшін қосылады, олар берік болып келеді және ұсақ талшықтардың артықшылықтарын ұсынады, мысалы, мұқият сүзілу, бет маскаларында немесе сүзгілерде қолданылатын төмен қысым, сондай-ақ ыдыс жуғыш машиналарда қолданылатын дыбыс оқшаулау сияқты физикалық қасиеттер. SM және SMS материалдарын ең көп қолданатын салалардың бірі – бір реттік қолданылатын бебе киімдері және әйелдер гигиенасы саласы.
Спанбонд тоқыма маталар
Spunbond тоқымасыз маталар бір үздісіз процесте жасалады. Талшықтар оралып, содан кейін дефлекторлармен немесе ауа ағындары арқылы тікелей желіге таратылады. Бұл техника белдік жылдамдығын арттырып, өндіріс шығындарын төмендетеді. Бұл принциптің бірнеше нұсқасы бар, мысалы REICOFIL машинасы. Полипропилен (PP) spunbond, полиэтилентерефталаттан (PET) жасалған spunbond-қа қарағанда жылдамырақ және төмен температурада жұмыс істейді, бұл негізінен олардың балқу температураларының айырмашылығына байланысты.
Spunbond, балқытылған тоқымасыз маталармен біріктіріліп, SMS (spun-melt-spun) деп аталатын қабатталған өнім құрайды. Балқытылған тоқымасыз маталардың талшықтары өте жіңішке, бірақ олар мықты мата емес. Толығымен полипропиленнен (PP) жасалған SMS маталары су өткізбейді және бір рет қолдануға арналған мата ретінде қолдануға жеткілікті жұмсақ. Балқытылған мата көбінесе сүзгі ретінде қолданылады, өте ұсақ бөлшектерді ұстауға қабілетті. Spunbond шайырмен немесе термиялық әдіспен байланыстырылады. Spunbond байланысы туралы Rieter компаниясы Spunjet деп аталатын тоқымасыз маталардың жаңа буынын ұсынды.
Спанлас тоқыма маталар
Spunlace тоқымасыз маталар гидротоқыма деп аталатын әдіс арқылы жасалады. Бұл әдісте жоғары қысымды су ағындары талшықтарды бір-біріне өріп, берік, тұрақты мата құрайды. Процесс конвейер таспасына жайылған табиғи немесе синтетикалық талшықтар қабатынан басталады. Содан кейін қабат жоғары қысыммен су шашыратын форсункалар арқылы өтеді. Су ағындары талшықтардың араласып, бірігуіне себеп болып, олардың арасында мықты байланыс жасайды. Соңында қабат кептіріліп, тілекке қарай өнімді дайындау үшін аяқталады.
Жарықпен бұрғыланған
Флешпингтік маталар ерітілген шайырды камераға шашыратып, еріткіштің булануы нәтижесінде жасалады.
Ауамен қапталған қағаз
Ауамен қапталған қағаз – ағаш өнінен жасалған, тоқыма емес матаға жататын материал. Қағаз жасаудың дәстүрлі әдісінен өзгеше, ауамен қапталған қағаз талшықтарды тасымалдау үшін суды пайдаланбайды. Талшықтар ауа арқылы қағаздың құрылымын қалыптастырады.
Басқа
Тоқымасыз материалдар пленкадан басталып, фибрилляцияға, тігіс жасауға немесе өрнекті тесіктермен вакуумдық қалыптауға түсуі мүмкін. Шыны талшықты тоқымасыз материалдардың екі негізгі түрі бар. Ылғалданған кілем немесе "шыны ұлпа" 6-дан 20 микрометрге дейінгі диаметрлі, ұсақталған, ауыр denier талшықтарын пайдаланады. Жалынмен жіңіштелген кілемдер немесе "баттар" 0,1-ден 6-ға дейінгі аралықтағы үздіксіз, ұсақ denier талшықтарын пайдаланады. Екіншісі, жоғары температурада жұмыс істесе де, эрозольдік термопластикалық тоқымасыз материалдарға ұқсас. Ылғалданған кілемге көбінесе перделі жағындырғышпен ылғал шайырмен байланыс жасалады, ал баттар әдетте ылғал немесе құрғақ шайырмен спрейленеді. Ерекше процесс фреон сияқты сұйықтықта полиэтилен талшықтарын жасап, оларды қағаз тәрізді өнімге айналдырып, содан кейін Tyvek жасау үшін каландрдан өткізеді.
Қолдануға жарамдылық
Өнеркәсіп "ағызуға жарамдылық" ұғымын анықтауға тырысты. Олар өндірушілердің ағызуға жарамдылығын өз еркімен тексеруін ұсынады. Сондай-ақ, ағызуға жарамсыз өнімдерді "Ағызбаңыз" деп анық белгілеуді, оның ішінде "Ағызбаңыз" логотипін жасауды, өнімнің астыңғы жағындағы ұсақ әріптерге қарағанда, ынталандырады. Қалдық су саласы ағызуға жарамдылықтың стандартты анықтамасын (әрбір өндірушіге байланысты өзгеретін анықтамадан гөрі), оның ішінде таралу қабілетін, және NSF International сияқты үшінші тараптың бағалауын немесе растауын қолдайды. Олардың пікірінше, өнімдер септик және кәріз жүйелері үшін қауіпсіз болуы керек (тиісінше, таралып, еріп сіңуі керек). Оранж округінің санитарлық тазалық қызметі "Қайсысын ағызуға болады?" атты науқанды жүргізіп, тек "үш "П" – зәр, нәжіс және [дәрет] қағазы" ғана ағызуға жарамды екенін ұсынады.