Михал Элвиро Андриолли: Польша суретшісі, архитектор және иллюстратор өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Польша суретшісі Миха́л Эльвиро́ Андрио́лли (; 2 қараша 1836 жылы, Вильнюс – 23 тамыз 1893 жылы, Нале́чев) – итальян тегінен таралған поляк суретшісі, иллюстратор және сәулетші. Ол Мицкевичтің «Пан Тадеуш» романына салған иллюстрацияларымен, сондай-ақ Варшава маңында салынған виллалардың ерекше стилімен белгілі. Бірақ ол ең көп танымал болғаны – Świdermajer архитектуралық стилі. Бұл Польшаның Отвак аймағында кең таралған аймақтық сәулет стилі. Бұл құрылыстар ағаштан салынған және 19-шы мен 20-шы ғасырлардың басында танымал болды. Осы стильдің авторы – Михаль Эльвиро Андриолли. Ол терезелер үстіндегі беседкалармен және әшекейлермен ерекшеленеді, ал кейбір үйлерде мұнаралар да болған. Ғимараттармен бірге қарағай ағаштары да композицияның бөлігі ретінде отырғызылған.

Өмір

Андриолли 1836 жылғы 2 қарашада Ресей империясының билігінде болған Вильнюсте дүниеге келді. Ол Наполеон Бонапарттың Ұлы Армиясының итальяндық қатысушысы Франческо Андриолли мен поляк ақсүйек әйелі Петронелла Госьневска де Новинаның ұлы еді. Оның алғашқы есімі анасының әкесі Михал Госьневскийді құрметтеу үшін қойылған. 1855 жылы Андриолли Мәскеуге барып, Сурет және мүсін мектебінде оқуын бастады. 1858 жылы Санкт-Петербургтағы Императорлық өнер академиясын бітірді. Андриолли стипендия алып, 1861 жылы Римге барды, онда Accademia di San Luca-да оқуын жалғастырды. Вильнюске оралған соң, Ресей билігіне қарсы қаңтар көтерілісіне қатысты. Царлық билік оны тұтқындағаннан кейін, ол Каунас түрмесінен қашып, Лондонға, содан кейін Парижге жетті. Польша эмиграциясы комитетінің өкілі ретінде ол Ресейлік Польшаға оралды, бірақ 1866 жылы қайтадан тұтқындалды. Көтерілістегі рөлі үшін сотталып, Вяткаға жер аударылды. 1871 жылы кешіріліп, Андриолли Польшаға оралып, Варшавада қоныстанды. Ол түрлі газеттерде, әсіресе «Tygodnik Ilustrowany», «Kłosy» және «Biesiada Literacka» газеттерінде иллюстратор ретінде мансапты бастады. Варшавадағы әртүрлі газеттердегі жұмысы оны сол кездегі ең танымал иллюстраторлардың біріне айналдырды және Андриоллиді поляк әдебиетінің классикалық туындыларын, әсіресе Адам Мицкевич, Юлиуш Словaцкий және Юзеф Игнацы Крашевскийдің шығармаларын суреттеуге шақырды. Мицкевичтің «Пан Тадеуш» және «Конрад Валленрод» кітаптарының 1879-1882 жылдар аралығында дайындалған алғашқы басылымдарына салған суреттері бүгінгі күнге дейін поляк әдебиетінің символы саналады. 1883 жылғы наурыз айында Андриолли Парижге сапар шекті, онда Адам Мицкевичтің үлкен ұлы Владислав Мицкевичтің үйінде қонақ болды. 1883 және 1886 жылдар аралығында ол Парижде тұрып, Уильям Шекспир мен Джеймс Фенимор Купердің француз тіліндегі шығармаларын суреттеумен айналысты. Отанына оралғаннан кейін ол бірнеше шіркеулерде, әсіресе Каунаста фрескалар жасады. Өмірінің соңғы жылдары Андриолли Варшаваға жақын, Свидер өзенінің жанындағы қазіргі Отвоцк қалашығындағы Анелин маңында өзі үшін жобалаған шағын виллада пана тапты. Өз үйінен басқа, ол аймақтағы бірнеше виллаларды жобалап, Варшава маңының ерекше сәулет стилін жасады. Константи Иldefons Gałczyński кейін «свидермажер» деп атаған бұл стиль дәстүрлі Мазовиялық ауылдық ағаш сәулетінің Альпі және Сібір стильдерімен үйлесімді қоспасы еді. Бұл Варшава маңындағы көптеген қалалардың ерекшелігі болып табылады. Михал Андриолли 1893 жылғы 23 тамызда Наленчувта қайтыс болды және жергілікті зиратқа жерленді.

Andriolli was born on 2 November 1836 in Vilnius, then under the Russian Empire's rule. He was the son of Francesco Andriolli, an Italian veteran of the Napoleon Bonaparte's Grande Armée, and a Polish noblewoman Petronella Gośniewska de Nowina. His first given name was to honour his maternal grandfather, Michał Gośniewski. In 1855, Androlli went to Moscow, where he started his studies at the School of Painting and Sculpture. In 1858 he graduated from the Imperial Academy of Art in Petersburg. Andriolli received a scholarship and in 1861 he went to Rome, where he continued his studies at the Accademia di San Luca. He returned to Vilnius and took part in the January Uprising against Russian rule. Arrested by the tsarist authorities, he managed to escape from Kaunas Prison and reach London and then Paris. An emissary of the Committee of Polish Emigration, he returned to Russian held Poland, but was again arrested in 1866. Tried for his part in the Uprising, he was deported to Vyatka. Pardoned in 1871, Andriolli returned to Poland and settled in Warsaw. There he started his career as an illustrator for various newspapers, notably the Tygodnik Illustrowany, Kłosy and Biesiada Literacka. His work for various Warsaw based newspapers made him one of the most renown illustration makers of the time and Andriolli was hired to illustrate some of the classic works of Polish literature, notably the works by Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki and Józef Ignacy Kraszewski. His pictures for the first editions of Mickiewicz's Pan Tadeusz and Konrad Wallenrod, prepared between 1879 and 1882, are regarded as icons of Polish literature even now. In March 1883, Andriolli visited Paris where he was guest in the home of Władysław Mickiewicz the eldest son of Adam Mickiewicz. Between 1883 and 1886, he lived in Paris, where he worked on illustrating the French language editions of works by William Shakespeare and James Fenimore Cooper. Upon his return he also worked on frescoes in several churches, notably in Kaunas. In the later years of his life, Andriolli found refuge in a small villa he designed for himself near Anielin in what is now the town of Otwock at the Świder River, close to Warsaw. Apart from his own house, he designed several other villas in the area, creating a distinctive architectural style of Warsaw's suburbs. The świdermajer, as it was later dubbed by Konstanty Ildefons Gałczyński, was an eclectic mixture of traditional Mazovian village wooden architecture with Alpine and Siberian styles. It remains a distinctive feature of many of Warsaw's suburbs. Michał Andriolli died on 23 August 1893 in Nałęczów and is buried at the local cemetery.