Кіріспе

1910 жылы жарық көрген кітап – Жидду Кришнамуртиге (1895-1986) жатқызылатын кітап, ол 14 жасында жазылған. «Алькионе» деген атпен жазылған бұл кітап алғаш рет 1910 жылы басылып шықты. Бұл туынды Теософиялық қоғам ұйымдастырған, заманауи мессиандық жоба – «Дүниежүзілік мұғалім» жобасымен тығыз байланысты. Кітап рухани классика саналады және 2012 жылға дейін басылып келді. Ол кезде ол ондаған басылымда жарық көрген, көптеген тілдерге аударылған еді. 2004 жылға қарай оның алғашқы басылымдары авторлық құқығынан босатылған. Кітаптың жарық көру тарихында авторлық мәселесіне байланысты пікір қақтығыстары туды.

Өмірбаян

Бұл еңбек 20 ғасырдың басында Теософиялық қоғам бастаған дүниежүзілік жоба – "Әлемдік мұғалім" жобасының маңызды алғашқы қадамы болды. Бұл күш-жігер кеңінен жарияланып, жаңа мессия – Әлемдік мұғалімнің жақын арада келетінін мәлімдеді. Оңтүстік Үндістаннан шыққан, жасөспірім брахман, және "Остаздың аяғында" кітабының авторы саналған Джидду Кришнамурти, Әлемдік мұғалім үшін ықтимал "құрал" ретінде қарастырылды. Осының салдарынан, кітап Кришнамуртидің күтілетін миссиясымен тығыз байланысты деп есептелді, оның рухани және дүниелік тағдырының алғашқы көрінісі болды.

Жұмысы туралы

Атақты Теософиялық қоғамның президенті Энни Бесант таңдаған, ол сонымен қатар Кришнамуртидің заңды қамқоршысы болды. Автор Алкиона деген атпен тіркелген, бұл Кришнамуртиге оның ұстаздарының бірі, әйгілі және даулы теософ Чарльз Вебстер Лидбитер берген псевдоним еді. Алғашқы басылымның мұқабасында (көк түс фонда алтынмен) Мысыр стиліндегі қақпаға апаратын жолдың суреті бейнеленген; ал фронтисписінде Алькионның сол кездегі фотосуреті бар. Кітапқа Бесанттың сөздерінен тұратын кіріспе және «Соққы жасағандарға» деген жазуы бар арнау беті қосылған. Одан кейін Алькионның толық беттік қосымша фотосуреті (тақырыбы жоқ), санскрит және ағылшын тілдеріндегі қысқа, авторсыз цитатасы бар бет және Алькионның алғы сөзі келеді. Содан кейін туындының негізгі бөлігі рухани жолдағы шәкірттерге қойылатын талаптарға сәйкес келетін төрт бөлімге бөлінген:

Кітап авторсыз, екі шумақты құлшылық өлеңімен аяқталады. Кітаптың алғы сөзінде былай делінген: «Бұл менің сөздерім емес, мені үйреткен Ұстаздың сөздері». Бұл Лидбитердің мәлімдемесімен байланысты, ол шамамен бес ай бойы Кхутуми (немесе Кут Хуми) Ұстазы Кришнамуртиге мистикалық жолмен, бала ұйықтағанда, туындыны құрайтын рухани нұсқауларды жіберіп отырған. Оянғаннан кейін Кришнамурти нұсқауларды «зор еңбекпен» жазбаларға түсірген; кейін жазбалар орфография және грамматика бойынша тексеріліп, Лидбитер оларды реттеп, теріп шығарған. Соның нәтижесінде алынған мәтін кітаптың алғашқы басылымының негізін құрады; Кришнамуртидің қолмен жазылған жазбалары кітап жарық көргеннен кейін біраз уақыттан кейін жоғалып кеткен.

Жариялану тарихы

Бастапқы басылым Үндістанның Адьяр қаласында "Теософ" журналының мүмкіндіктері арқылы жарық көрді, ол Қоғамның басты органы болды; баспашы "Теософ кеңсесі, Адьяр" деп тіркелген. 1910 жылғы желтоқсанда Адьярда өткен Теософиялық конвенцияда таныстырылған кітап көгілдір матамен, ал шектеулі саны көгілдір былғарымен мұқапталған. Бұл басылым тез сатылып бітті; бір жыл ішінде кітап жиырма жеті рет қайта басылды, ал 1925 жылға қарай кем дегенде қырық басылымға жетті. Келесі онжылдықтарда Теософиялық және Теософиялық емес баспалар, соның ішінде Дүниежүзілік Мұғалімдер Жобасының баспа бөлімі – Star Publishing Trust (SPT) көптеген тілдерде және форматтарда ондаған басылымдар шығарды. 1926 жылы құрылған SPT бұл еңбектің авторлық құқығын өз мойнына алды. Бұл ұйым Кришнамурти Дүниежүзілік Мұғалімдер Жобасын өз мессиялық рөлін қабылдамай және Теософиялық Қоғамнан кеткеннен кейін оның ресми баспашысы болды; алайда, 1946 жылға дейін SPT "Устаздың аяғында" кітабына құқықтарды сақтап қалды. Бір дереккөз бойынша, кітаптың бастапқы басылымы заңды түрде авторлық құқыққа алынбаған болуы мүмкін. Кітап рухани классика саналады және 2012 жылға дейін басылып келді. Сол шамада еңбектің алғашқы басылымдары бірнеше юрисдикцияда жалпыға қолжетімді болды.

Таңдалған нұсқалар

Кейінгі басылымдарда автор Алькьоне және Джидду Кришнамурти есімдерімен де, немесе тек Джидду Кришнамурти деп те көрсетілуі мүмкін. Олар материалды қысқартуы немесе жаңа материал қосуы да мүмкін. Бұл басылым авторлық құқығынан босатылған, ал кеңейтілген басылымына Кришнамуртидің 1924 жылғы бейресми сөздерінің бұрын жарияланбаған жекелеген стенограммасы – "Шәкірттікке қарай" және Америкадағы Теософиялық қоғамның бұрынғы президенті Джон Алгеоның қосымша материалдары кіреді.

Қабылдау

Бұл кітапты теософистер және Шығыс жұлдызы орденінің мүшелері, теософиялық басшылықтың әлемдік мұғалімдер жобасын ілгерілету үшін құрған дүниежүзілік ұйым, ынтамен қабылдады. Кришнамуртидің өмірбаясын жазған автордың айтуынша, Блаватскаядан бері, оның құжатына жақын уақытта Алкионның құжатына таңылған билікке ие болды; заманауи баспасөз оны "оның шәкірттері үшін қасиетті кітап" деп сипаттады. 1925 жылы Теософиялық қоғамның фин бөлімі композитор Ливи Мадетояның (71/2) дауыс пен фортепианоға арналған "Мырзаның (Альцион) айқайы" атты шығармасын жариялады; шығарманың мәтіні кітаптың соңғы өлеңін қамтиды және бөлімнің тапсырысы бойынша ұйымның құрылғанына 50 жыл толуына арналған. 1929 жылы "Мырзаның сөзі" деп қайта басылды. Кришнамурти және әлемдік мұғалімдер жобасы төңірегіндегі ерекше жарияланым кітапқа қызығушылықты арттырды. Жағымды бастапқы баспасөз баяндамаларына бейтарап немесе қатаң бағалаулар қосылды, олар Кришнамуртидің жазу стилін "кәдімгідей" деп сипаттады. Басқалары кітапты "қарапайым, бірақ банальды емес, барлық нәрсенің негізінде жатқан ізгі ниетті моральға сүйенген" деп тапты. Сондай-ақ, кітаптың негізгі тақырыптары мен төрт бөлімдік құрылымы 8-ғасырлық үнді философ және теолог Ади Шанкараға жататын немесе оған таңылған Адвайта Веданта трактаттарымен үлкен ұқсастықтарды көрсетеді. 1929 жылы әлемдік мұғалімдер жобасының тоқтатылуына және оны қолдаған инфрақұрылымның (соның ішінде кітаптың) таратылуына қарамастан, миллиондаған данасы сатылды. Алғашқы басылымынан кейін көп ұзамай көрнекті теософтардың түсіндірмелері мен егжей-тегжейлі талдаулары пайда болды, "олар Алькионның түпнұсқасының әрбір жолын өлшеп, талдап, мұқият кеңейтеді"; сонымен қатар, кітап лекциялардың жиі тақырыбына айналды, бұл практика жоба аяқталғаннан кейін және 21-ші ғасырдың басында да жалғасты. Бұл еңбек Ледбитердің кейінгі эзотерикалық ізденістерінде де рөл атқарды деп хабарланады.

Авторлық пікірталас

Автордың кім екені бірінші басылым жарық көргеннен бастап дау-дамайдың тақырыбы болды. Лидбитер осы еңбектің нақты авторы болуы мүмкін деген пікір айтылды; бұл ұсынысқа қолдау білдіргендер де, қарсыласқандар да болды. Алғашқы басылымнан кейін көп ұзамай мәселе Үндістанда сотқа жетті. Бұл Бесант пен Кришнамуртидің әкесі Джидду Нараяния арасындағы Кришнамуртиге қатысты қамқорлыққа байланысты сотталу кезінде көтерілді. Нараяния кітаптың Кришнамуртиге "жазылдырғанын" және оның мессиялық беделін арттыру мақсатында жасалғанын айтты, сонымен қатар баланың бұрынғы ағылшын тілі білімінің жеткіліксіздігін дәлел ретінде келтірді. Байланысты сот ісінде Бесант "Хинду" газеті "Устаздың аяғында" кітабының авторлығына қатысты белгілі бір хаттарды жариялап, сотқа сыйқысыздық жасады деп мәлімдеді. Алғашқы басылымнан бері Кришнамуртидің авторлыққа қатысты пікірлері әртүрлі дереккөздерде пайда болды, олар оның авторлықты қабылдағанын немесе жоққа шығаратынын көрсетеді; оның бұл мәселе бойынша жазбада қалған сөздері әртүрлі интерпретацияға түсті. Алғашқы басылымнан кейін ондаған жылдар өткен соң, ол кітапты өзі жазғанын есіне алмағанын, бірақ мұндай мүмкіндікті жоққа шығармағанын айтты. Кришнамуртидің түпнұсқа жазбалары жоқ болғандықтан, Лидбитердің машинописьтік нұсқасы мен түпнұсқа басылым арасындағы айырмашылықтардың шамасы белгісіз. Кришнамуртидің осы еңбектің жасалуы мен насихатталуындағы рөлі туралы пікірталас оның алғашқы басылымынан кейін бір ғасыр өткен соң да тоқтаған жоқ.