Шаянтәрізді балық (Pungitius pungitius) – Еуразия мен Солтүстік Америкада кездесетін, 8-12 тікені бар шағын тұщы су балығы. Өмірі 3 жылға дейін соқады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балық түрлері
Species of fish
Тоғыз тікенді шабақ (Pungitius pungitius), сондай-ақ он тікенді шабақ деп те аталады, Гастеростеидтер тұқымдасына жататын, орташа температуралы суларда тіршілік ететін тұщы су балығының бір түрі. Ол Еуразия және Солтүстік Америкада кеңінен, бірақ жергілікті түрде таралған. Атауына қарамастан, тікендердің саны 8-ден 12-ге дейін өзгеруі мүмкін.
The ninespine stickleback (Pungitius pungitius), also called the ten spined stickleback, is a freshwater species of fish in the family Gasterosteidae that inhabits temperate waters. It is widely but locally distributed throughout Eurasia and North America. Despite its name, the number of spines can vary from 8 to 12.
Сипаттама
Тоғызқазық балық - бұл кішкентай балық, оның ең үлкен мөлшері шамамен 8 см-ге жетеді. Ол шамамен 3 жылға дейін өмір сүреді. Көбею маусымында еркектердің жамбас аймағында қара түс пайда болады және жамбас тікендері ақ түске енеді. Көздері қара, олардың оқушылары алтын сақинамен қоршалған. Тоғыз тікенді балық өзендерде, көлдерде, тоғандарда және суарналарда тіршілік етеді, қалың су астындағы өсімдіктерді ұнатады, өйткені оның кішкентай тікендері көп қорғаныш бермейді. Үш тікенді балық сияқты, олардың бүйір сызығы бойымен қабықшалар немесе сүйекті пластиналар қатары бар, бірақ тұщы су популяцияларында олардың саны көбінесе азаяды және алдыңғы және артқы пластиналар арасында кеңістік пайда болады.
The ninespine stickleback is a small fish, reaching a maximum size of around 8 cm. It reaches an age of about 3 years. During the breeding season, the males develop a black area around the pelvis and the pelvic spines become white. The eyes are dark with a gold ring around the pupils. The ninespine stickleback lives in streams, lakes, ponds and rivers and favors thick submerged vegetation, as its small spines do not offer much protection. Like the three spined stickleback, they have a series of scutes or bony plates along the lateral line but, in freshwater populations, these are frequently reduced in number with a gap between the anterior and posterior plates.
Тарату
Түр Солтүстік Мұзды мұхит пен Атлантикаға құятын, Канада, Аляска және оңтүстікке қарай Нью-Джерси арқылы өтетін тұщы су жүйелерінде кездеседі. Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауында, Аляскада және Ұлы көлдер алабында таралған. Бұдан өзге, оны Еуразияның көп бөлігінде, соның ішінде Ұлыбритания, Гренландия, Түркия және Қиыр Шығыста кездестіруге болады. Жақында оқшауланған көптеген популяциялар (<11 000 жыл) фенотиптік пластикалық шектерін және популяциялар арасындағы мүмкін генетикалық өзгерістерді анықтау үшін зерттелді. Теңіз популяцияларының суық жағдайда метаболизмі төмендегені, ал сол температурадағы тұщы су популяцияларымен салыстырғанда гепатосоматикалық индексінің (ГСИ) жоғары болғаны анықталды. Гепатосоматикалық индекс – балықтың дене салмағына шаққандағы бауыр мөлшерін көрсететін, энергия қорының индикаторы. Сонымен қатар, кейбір тұщы су тоғандарындағы популяциялардың кең температура диапазонында (алты градус Цельсийден он тоғыз градус Цельсиге дейін) тірі қалу үшін метаболикалық тұрғыдан өтемақы беруге қабілетті екені көрсетілді. Метаболизмнің төмендеуі, мысалы, стандартты метаболизмнің төмендеуі, тоған популяциясының өкілдеріне қолайсыз жағдайларда тірі қалуға мүмкіндік берді. Популяциялар арасындағы мұндай физиологиялық айырмашылықтардың тек пластикалық немесе генетикалық өзгерістерге байланысты екені анықталған жоқ; алайда, теңіз және тұщы су популяциялары арасында маңызды генетикалық әртүрлілік бар екені анықталды. Климаттық жағдайлардың әртүрлілігіне байланысты, тоғыз тікенді шүмерек өмір сүретін ортада еріген оттегінің құрамында көп өзгерістер болады. Тоғыз тікенді шүмеректер – физоклисттер, сондықтан олардың жүзу қуысы мен ас қорыту жолы арасында байланыс жоқ. Олар тек газ бөліп шығару және сіңіру қабілеттеріне сүйенуі керек және гипоксиялық жағдайға тап болғанда су бетінде тыныс алуды (ASR) пайдаланады. Физиостомалық балықтар ауаны жұтып алып, ASR-ді белгілі бір деңгейде болдырмайды, ал тоғыз тікенді шүмеректер гипоксиялық жағдайларға бейімделген кезде ғана ASR-ге сүйене алады. ASR – балықтың су бетіне жақындап, еріген оттегіге толы судың беткі миллиметрін пайдаланып ауа алмасуы. Тоғыз тікенді шүмеректер табиғи орталарында түнгі гипоксияны жиі бастан өткермейді, сондықтан олардың жүзу қуысын көтеруі баяу және нашар бақыланады. Осыған байланысты, тоғыз тікенді шүмеректер гипоксиялық ортада басқа шүмерек түрлерімен, мысалы, Брук шүмерегімен салыстырғанда, еріген оттегінің жоғары концентрациясында ASR-ді бастайды.
The species occurs in freshwater systems draining into the Arctic Ocean and the Atlantic across Canada, Alaska, and south to New Jersey. It is present on the North American Pacific coast of Alaska and in the Great Lakes basin. It can also be found throughout most of Eurasia, including the United Kingdom, Greenland, Turkey and the Far East. Many recently isolated populations (<11,000 years) have been studied to identify ranges of phenotypic plasticity and possible genetic drift between populations. It has been found that marine populations exhibit metabolic rate reduction when in colder conditions, in addition to having an elevated hepatosomatic index (HSI) at all temperature conditions as compared to freshwater populations in those same conditions. Hepatosomatic index refers to the proportional size of the liver of the fish to its body mass, as in indication of energy reserves. In addition, certain freshwater pond populations have shown to be able to metabolically compensate to survive a wide range of temperatures, six degrees Celsius to nineteen degrees Celsius. Alterations to metabolic rate, such as decrease in standard metabolic rate, allowed pond population individuals to survive less than favorable conditions. Such physiological differences between populations has not been determined to be exclusively due to plasticity or generic changes; however, there has been found to be significant genetic diversity between marine and freshwater populations. Due to their climatic versatility, Ninespine Stickleback face much variation in dissolved oxygen in their environment. Ninespines are physoclists, so they lack a connection between their swim bladder and their digestive tract. Ninespines must rely solely on their gas secretion and absorption abilities, using aquatic surface respiration (ASR) when facing a hypoxic situation. Comparable physostomous fish could prevent ASR to an extent by gulping air, while Ninespines may only rely on only ASR when acclimating to hypoxic conditions. ASR is when the fish rise almost to the surface to ventilate with the top millimeter of water which is high in dissolved oxygen. Ninespine Stickleback do not regularly experience nocturnal hypoxia in their natural environments, and therefore, have slower and decreased control of their swim bladder lift. Consequently, the Ninespines begin ASR at a much higher dissolved oxygen concentration in hypoxic environments, as compared to other stickleback species, such as the Brook Stickleback.
Мәдениетте
Ұлыбританиялық зоолог Десмонд Моррис (1928 жылы туған) 1952 жылы "Он тікұяқты балықта (Pygosteus pungitius L.) гомосексуализм" атты мақала жариялады, ол 1954 жылы Оксфорд университетіндегі докторлық диссертациясының негізі болды. (Бұл жұмыс белгілі этолог Нико Тинбергеннің жетекшілігімен атқарылды.) Моррис тікұяқты балықтың қалыпты көбею мінез-құлқын сипаттап, суреттеді, сондай-ақ ол жиі кездесетін деп ойлаған кейбір "жалған ұрғашы" түрлерін де көрсетті. ("Бұл байқаулар көрсеткендей, екінші жыныстың жыныстық мінез-құлқының жүйке механизмдері бар, бірақ олар әдетте іс жүзінде қолданылмайды.") Бұл тұжырымдар сол кезде оның мамандығында бәсеңдеу деп есептелгенімен, тақырып Морристің танымал жарияланымдары биологиялық ғылымдардың зерттеулерін адам мінез-құлқының кейбір аспектілерін түсіндіруге қолданғанда туындаған келешек даудың белгісі болды. Ол балықтармен болған оқиғаларын және аквариумдармен толы бөлмесін "Жануарлар күндері" (1979) кітабында сипаттайды.
The celebrated British zoologist Desmond Morris (born 1928) published a paper in 1952 — "Homosexuality in the ten spined stickleback (Pygosteus pungitius L.)." — which became the basis of his 1954 doctoral thesis at Oxford University. (This work was undertaken under the tutelage of the famous ethologist Niko Tinbergen.) Morris described and illustrated the normal reproductive behavior of the stickleback as well as certain "pseudofemale" variants which he thought might be fairly frequent in occurrence. ("These observations reveal that the nervous mechanisms of the sexual behavior pattern of the other sex are present, although they are not normally functional.") Although these findings were considered fairly conventional at the time within his specialty, the topic represented a harbinger of the later controversy that Morris's popular publications would arouse when he extended the findings of the biological sciences to the interpretation of aspects of human behavior. He describes some of his adventures with the fish, and his roomful of aquaria, in his book Animal Days (1979).