Кіріспе

Балық түрлері

Ұзын мұрынды сорғыш (Catostomus catostomus) – Catostomidae тұқымдағы циприн тәрізді тұщы су балығының бір түрі. Ол Солтүстік Америкаға, АҚШ-тың солтүстігінен континенттің ең жоғарғы бөлігіне дейін таралған. Бұл балық Ресейде, Сібірдің шығыс өзендерінде де кездеседі, және Азияға тән сорғыштардың тек екі түрінің бірі болып табылады (екіншісі – қытайлық Myxocyprinus asiaticus).

Сипаттама

Ұзын мұрынды сорушының денесі ұзын және дөңгелек, қара зәйтүн немесе сұр түсті қабырғалары мен жоны бар, ал астыңғы жағы ақшыл. Олардың жалпы ұзындығы және салмағы - ... (мәлімет жоқ). Ұзын мұрынды сорушыны ақ сорушымен (Catostomus commersoni) шатастыру оңай, өйткені олар өте ұқсас. Дегенмен, ұзын мұрынды сорушыларды салыстырмалы түрде ұсақ қабықтарымен ажыратуға болады. Ұзын мұрынды сорушы физикалық ерекшеліктерімен ерекшеленеді. Біріншіден, атауынан көрініп тұрғандай, ұзын мұрынды сорушының сопақ тұмсығы оны басқа сорушылардан ажыратуға көмектеседі. Сопақ тұмсығы дене ұзындығының 1/3 бөлігін құрай алады. Ұзын мұрынды сорушының ішкі жағында, ауызға жақын жерде дөңгелек сору дискісі (үлкен еріндері) орналасқан. Бұл үлкен еріндер – ұзын мұрынды сорушының жылдам ағыс суларда тастар мен басқа да субстраттарға жабысуына мүмкіндік беретін бейімделу. Ұзын мұрынды сорушының денесі үлкен және айқын қабықтармен жабылған. Бұл үлкен қабықтар оларды кез келген жыртқыштан қорғайды.

Тарату және экология

Ұзын мұрынды сорғыш суық, таза суларда, оның ішінде көлдерде, ойыстарда, өзендерде және ағыстарда, кейде тұзды суларда да мекендейді. Солтүстік Америкада Колумбия, Делавэр, Миссури және Мононгахела өзендерінің бассейндерінен, сондай-ақ Ұлы көлдер бассейнінен солтүстікке қарай таралған. Бұл - су түбінде тіршілік ететін, су өсімдіктерімен, балдырлармен және ұсақ жәндіктермен қоректенетін балық. Оны шабақ, судақ, трофа, солтүстік шұбар, мысқал және шұбар балық сияқты ірі жыртқыш балықтар жейді.

Адамдармен қарым-қатынасы

Олар ойынға және тамаққа ауланады, сондай-ақ ірі жыртқыштарды ұстау үшін жем ретінде пайдаланылады. Халықаралық ойын балықтары қауымдастығының (IGFA) әлемдік рекорды 1989 жылдың 2 желтоқсанында Мичиган штатындағы Сент-Джозеф өзенінен балықшы Бен Нолл ұстаған балықтан тіркелді. Ұзын мұрынды сорғыш – Солтүстік Америкаға тән тұщы су балығы, көбінесе өзендер мен көлдерде кездеседі. Оның адамдармен байланысы көңіл көтеру мақсатында балық аулауға негізделген. Көңіл көтеру балық аулау кезінде ұзын мұрынды сорғыштар кейде балықшылардың ойынға немесе жем балығы ретінде нысанасына түседі. Олардың күшті қарсыласу қабілеті болғандықтан балықшыларға қиындық туғызады. Ұзын мұрынды сорғыштар көбінесе адамдардың тамақтануы үшін ізделмейді.

Өсімдіктерді өсіру процесі

Көктемде су температурасы көтерілгенде, ұзын мұрынды сорушылар өзендер мен ағындардағы шағылысу орындарына көшіп барады. Еркектердің басы мен денелерінде дөңгелек түйірлер пайда болып, олардың көбеюге дайын екендігін көрсетеді. Олар жарқын түстерін көрсету және белсенді ұсыну әрекеттері арқылы аналықтардың назарын аудару үшін бәсекелеседі. Аналық жар таңдағаннан кейін, олар күрделі шағылысу ритуалын орындайды. Аналық жұмыртқаларын шығарып, ал еркек оларды сырттан ұрықтандырады. Шағылысудан кейін ересектер әдеттегі тұрақтарына қайтып оралып, жұмыртқалардың дамуы мен шайқалуын қалдырады. Жас ұзын мұрынды сорушылар одан кейін өсіп, қоршаған ортаға бейімделе отырып, өз саяхатын бастайды. Ұзын мұрынды сорушылардың көбею тіршілігі тұщы су экожүйелерінің биоәртүрлілігіне және сергек болуына үлес қосады.