Қияметтен кейінгі әлем және «Жер тұқымы» діні

Кіріспе

Октавия Э. Батлердің 1993 жылғы романы Киелі кітаптағы парабола

«Егіншінің параболасы» – американдық жазушы Октавия Э. Батлердің 1993 жылы жазған спекулятивтік көркем романы. Оқиға климаттық өзгерістер мен әлеуметтік теңсіздіктің салдарынан қиын жағдайға түскен апокалиптикалық Жерде өрбітеді. Роман Лорен Оламинаның басынан өткен оқиғаны баяндайды, ол басқалардың ауыртпалығын сезінетін және үйінен айрылатын жас әйел. Әртүрлі өмір жолынан келген бірнеше кейіпкер оның солтүстікке жасаған саяхатына қосылып, ол ашқан және «Жерұдыны» (Earthseed) деп аталатын дін туралы біледі. «Жерұдынының» негізгі қағидалары – «Құдай – өзгеристің өзі» және сенушілер саналы күш-жігер арқылы өздерінің айналасындағы өзгерістерге ықпал ету арқылы «Құдайды қалыптастыра алады». Сондай-ақ, «Жерұдыны» адамзаттың басқа планеталарда қоныстануы және Жердің «тұқымдарын» таратуы – олардың тағдыры екенін үйретеді. «Егіншінің параболасы» бірнеше марапатқа ие болды, соның ішінде 1994 жылғы «Нью-Йорк Таймс» газетінің «Жылдың ең көрнекті кітабы» атағына ие болды. Роман опера мен комикс түрінде де бейімделді. «Егіншінің параболасы» музыкаға, әлеуметтік әділет туралы эсселерге, сондай-ақ климаттық өзгерістерге әсер етті. 2021 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінің оқырмандары оны соңғы 125 жылдағы ең жақсы кітаптардың ғылыми-фантастикалық номинациясы ретінде таңдады. «Егіншінің параболасы» – 1998 жылы жарық көрген «Дарындылардың параболасы» романынан кейін жалғасқан, аяқталмаған романдар сериясының бірінші кітабы.

Сюжет

2024 жылдан бастап, АҚШ-тағы қоғам климаттың өзгеруі, байлықтың теңсіздігі және корпоративтік ашкөздік салдарынан тұрақсыздыққа ұшыраған кезде, «Себушінің астарлы әңгімесі» африкалық-американдық жасөспірім Лорен Оя Оламинаның күнделігі түрінде жазылады. Оның анасы жүктілік кезінде есірткі қолданғандықтан, Лоренде «гипер-эмпатия» немесе «бөлісу» қабілеті пайда болды: ол басқаларда көрген сезімдерді, әсіресе әлеміндегі ауыр азапты бақылаусыз сезінуге бекінді. Лорен Лос-Анджелестен жиырма шақырым қашықтықтағы Робледо қаласындағы қоршалған ауданның қалдықтарында өседі, онда ол және көршілері күрескенімен, сыртқы әлемнің зұлым кедейлігінен оқшауланған. Ауданнан тыс жерде көптеген үйсіз және мүкіс адамдар бар, олар Лореннің қоғамының салыстырмалы байлығына ашуланып, қоршап тұрады. Полиция және өрт сөндірушілер сияқты мемлекеттік қызметтерге сенуге болмайды, олар өздерінің лауазымдарын пайда үшін пайдаланады және көмектесуге тырыспайды. Лореннің баптист пасторы әкесі, баптист діні, өзара көмек және ағаштан нан жасау сияқты ресурстарды ұқыпты пайдалану арқылы қоғамды біріктіреді. Алайда, Лорен барлық күш-жігерге қарамастан, қоғамның одан әрі нашарлайтынына және қауіпсіздіктің жойылғанына көз жеткізеді. Ол көптеген адамдар сияқты, сирек кездесетін ақылы жұмыс іздеп, солтүстікке саяхаттануға жасырын дайындық жүргізеді. Жаңадан сайланған радикалды, авторитарлық Президент Доннер еңбек құқығын жеңілдетіп, шетелдік бизнеске тиесілі компаниялар қалаларының өркендеуіне жағдай жасайды. Лорен жеке өзінің «Құдай – Өзгеріс» деген сенімге негізделген жаңа сенім жүйесін қалыптастырады, ол – жалғыз мәңгілік шындық және адамзат өзіне көмектесу үшін «Құдайды қалыптастыруы» керек. Ол осы дінді «Жер тұқымы» деп атайды. Лореннің кіші ағасы Кит, қоғамның қабырғасынан тыс өмір сүру үшін қашып кетеді. Бір кезде ол өзін әдебиет білуі үшін бағалайтын қатыгез ұрылар тобына қосылып, аман қалады, бірақ азаптаудан кейін өлген күйі табылады. Кейін Лореннің әкесі жұмысқа барып қайтып жоғалып кетеді және оның қайтыс болғаны қабылданады. 2027 жылы Лорен он сегіз жасқа толғанда, қоғамның қауіпсіздігі сырттан келгендердің ұйымдастырылған шабуылынан бұзылады: Лореннің отбасының ішінде қоғамның көп бөлігі жойылды, тоналды және өлтірілді. Ол солтүстікке, еркек кейпінде, Гарри Балтер және Захра Мосспен бірге, оның қоғамынан аман қалған екі адаммен бірге саяхаттайды. Қоғамның қабырғасынан тыс жердегі қоғам, ресурстардың жетіспеушілігі мен кедейліктің салдарынан хаосқа ұласты. АҚШ штаттары қатаң шекаралары бар қала-мемлекеттерге айналды. Ақшаның құндылығы сақталғанымен, саяхатшылар ресурстар үшін немесе пироманиялық есірткі тұтынушылар, каннибальдар және жабайы иттің шабуылдарынан үнемі қорқады. Расааралық қатынастар қорланады, әйелдер жыныстық зорлық-зомбылықтан қорқады және құлдық келісімшарт түрінде қайта оралды. Лорен саяхаты барысында адамдарды қорғап, «Жер тұқымы» дінін таратуға кіріседі, ол «Жер тұқымы: Тірілердің кітаптары» деп аталатын мәтіндер жинағына айналады. Ол адамзаттың тағдыры – нашарлап бара жатқан Жерден тысқары планеталарға барып, өмір сүру, адамзатты ересек шаққа жеткізу және «Жер тұқымы» осы тағдырға дайындық екеніне сенеді. Лорен топқа қосылған, жасы үлкен дәрігер Банколемен қарым-қатынас жасайды және оған үйленуге келіседі. Банколе топты солтүстік Калифорниядағы өзіне тиесілі жерге алып барады, онда топ қоныстанды және Лорен алғашқы «Жер тұқымы» қауымын, «Ақ жаңғақ» қауымын құрды. Ол «Таланттар туралы астарлы әңгімені» аяқтағаннан кейін «Алаяқ туралы астарлы әңгімені» жазуға кірісті және бірнеше сұхбатта осы жұмысы туралы айтты, бірақ белгілі бір сәтте жазушылық дағдарысқа тап болды. Соңында ол шығармашылық назарын басқа жаққа бұрып, 2005 жылы оның соңғы романы «Fledgling» жарық көрді. Романның әр түрлі бастамалары қазір Хантингтон кітапханасындағы Батлердің қағаздарының арасында сақталған, бұл туралы Лос-Анджелес кітаптарына шолу мақаласында жазылған. Батлер 2006 жылы қайтыс болып, серияны аяқтамай кетті.

Beginning in 2024, when society in the United States has grown unstable due to climate change, growing wealth inequality, and corporate greed, Parable of the Sower takes the form of a journal kept by Lauren Oya Olamina, an African American teenager. Her mother abused drugs during her pregnancy and left Lauren with "hyper empathy" or "sharing": the uncontrollable ability to feel the sensations she witnesses in others, particularly the abundant pain in her world. Lauren grows up in the remnants of a gated community in Robledo, California, twenty miles from Los Angeles, where she and her neighbors struggle but are separate from the abject poverty of the world outside. Outside of the community are numerous homeless and mutilated individuals who resent the community members for their relative affluence. Public services such as police or firefighters are untrustworthy, exploiting their positions for profit and making little effort to help. Lauren's father, a Baptist pastor, holds the community together through Baptist religion, mutual aid, and careful use of resources, such as making bread from acorns. However, Lauren is increasingly certain that despite all efforts, society will continue to deteriorate and the community will no longer be safe; Lauren secretly prepares to travel north, as many do in search of rare paid jobs. The newly elected radical, authoritarian President Donner loosens labor protections, creating a rise in company towns owned by foreign businesses. Lauren privately develops her own new belief system based on the belief that "God is Change" is the only lasting truth, and that humanity should "shape God" in order to aid themselves. She comes to call this religion Earthseed. Lauren's younger half brother, Keith, rebelliously runs away to live outside the walls of the community. For a time, he survives by joining a group of ruthless thieves who value him for his rare literacy, but he is eventually found dead after torture. Later, Lauren's father disappears while leaving the community for work and is accepted as dead. When Lauren is eighteen in 2027, the community's security is breached in an organized attack by outsiders: most of the community is destroyed, looted, and murdered, including Lauren's family. She travels north, disguised as a man, with Harry Balter and Zahra Moss, two survivors from her community. Society outside the community walls has reverted to chaos due to resource scarcity and poverty. U. S. states have become akin to city states with strict borders. Money still has value, but travelers constantly fear attacks for resources or by pyromaniac drug users, cannibals, and wild dogs. Interracial relationships are stigmatized, women fear sexual assault, and slavery has returned in the form of indentured servitude. Lauren gathers people to protect along her journey and begins to share the Earthseed religion, which is developing into a collection of texts titled Earthseed: The Books of the Living. She believes that humankind's destiny is to travel beyond the deteriorating Earth and live on other planets, forcing humankind into its adulthood, and that Earthseed is preparation for this destiny. Lauren begins a relationship with Bankole, an older doctor who joins the group, and agrees to marry him. Bankole takes the group to the land he owns in northern California, where the group settles and Lauren founds the first Earthseed community, Acorn. She began Parable of the Trickster after finishing Parable of the Talents, and mentioned her work on it in a number of interviews, but at some point encountered writer's block. She eventually shifted her creative attention, resulting in Fledgling (2005), her final novel. The various false starts for the novel can now be found among Butler's papers at the Huntington Library, as described in an article at the Los Angeles Review of Books. Butler died in 2006, leaving the series unfinished.

Бейімделулер

"Егінші туралы астарлы әңгіме" американдық фольк/блюз музыканты Тоши Рейгон мен оның анасы, әнші және композитор Бернис Джонсон Рейгонның бірлескен еңбегімен операға айналдырылды. Операның либреттосы мен музыкалық саздығы афроамерикалық рухани әндерін, соул, рок-н-ролл және халық музыкасын үйлестіреді. Операның алғашқы концерттік нұсқасы 2015 жылы Нью-Йорктегі The Public Theater аясында өткен Under the Radar фестивалінде орындалды. Операның толыққанды нұсқасы 2017 жылдың қарашасында Абу-Дабиде әлемдік премьерасын көрсетті және Бостон, Нью-Йорк, Лос-Анджелес, Сингапур, Амстердам және басқа да қалаларда қойылды. 2020 жылы Дамиан Даффи мен Джон Дженнингс, бұрын Октавия Батлердің "Киндред" романын графикалық романға бейімдеген команда, "Егінші туралы астарлы әңгімені" де графикалық романға айналдырып, Абрамс ComicArts баспасынан шығарды. Бұл графикалық роман Graphic Novels & Comics Round Table және Америка кітапханалар қауымдастығының қара тізімі құрастырған Black Lives Matter оқу тізіміне енді. Одан кейін ол 2021 жылы "Ең үздік комикс командасы" номинациясы бойынша Ignyte сыйлығын және "Ең үздік графикалық оқиға" номинациясы бойынша 2021 жылғы Hugo сыйлығын жеңіп алды.

Танымал мәдениетте

Хип-хоп / R&B дуэті THEESatisfaction-ның жұмысына Октавия Батлер әсер еткен. 2012 жылғы awE NaturalE альбомының үшінші трегі "Earthseed" Парабиль сериясының тақырыптарын қамтиды: "Өзгеріске аз сөздер бар / Айта аласың / Біз бәріміз күн сайын өзгеріп жатқан нәрселерді көреміз". 2015 жылы Адриенн Маре Браун мен Валида Имариша Октавия Батлерден шабыттанған, әлеуметтік әділдік туралы 20 әңгіме мен мақаладан тұратын "Октавияның тұқымы: Әлеуметтік әділдік қозғалыстарынан ғылыми-фантастикалық әңгімелер" жинағын редакциялады. 2020 жылдың маусымында Браун мен Тоши Реагон "Октавияның болжамдары" подкастын бастады, ол "Себушінің болжамы" және "Таланттардың болжамы" кітаптарын терең талдайды. 2024 жылдың 29 сәуірінде көрсетілген "Аббот бастауыш мектебі" комедиялық сериалының 3-маусымы, 11-бөлімі "Қос кездесуде" мектептің қызметкерлерінен құралған кітап клубы "Себушінің болжамы" кітабын оқып талқылайды. Клуб мүшелері кітаптың мәні туралы әртүрлі пікірлер білдіреді, соның ішінде дінге берілген Хауард мұғалімі кітап діни сенімді дәріптейді десе, ал басқалары заңсыз қоғамда қатыгездікті қабылдайды деп санайды. Романмен әзіл-қалжың байланысын көрсете отырып, кітап клубының пікірталасы мектеп спорт залында үш қарсыласатын "лагерь" құруға дейін жетеді, олар түні бойы шектеулі ресурстар – бірнеше су бөтелкесі және қытай тағамы үшін күреседі, тіпті жеткізуші де осы қақтығысқа тартылады.