Делиде құрбан болған құқық студенті

Кіріспе

Нью-Делидегі құқық студенті Приядаршини Матту (1970 жылғы 23 шілде – 1996 жылғы 23 қаңтар) – 25 жастағы құқық студенті, 1996 жылғы 23 қаңтарда Нью-Делидегі үйінде зорланып, өлтірілген. 2006 жылғы 17 қазанда Дели жоғары соты Сантош Кумар Сингхті зорлау және кісі өлтіру қылмыстары бойынша кінәлі деп тапты және сол жылғы 30 қазанда оған өлім жазасын берді. 2010 жылғы 6 қазанда Үндістанның Жоғарғы соты өлім жазасын өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасына ауыстырды. Полиция бас инспекторының ұлы Сантош Кумар Сингх 1999 жылы алғашқы сотта ақталған еді, ал жоғары соттың шешімі Үндістанда маңызды өзгеріс ретінде қабылдалды. Бұл шешім төменгі сотқа фактілер дұрыс ұсынылмағандықтан қайта қарастырылды.

Іс-әрекеттің маңызы

1999 жылы Сантош Сингхтің ақталуына байланысты тергеу органы CBI 2000 жылдың 29 ақпанында Дели жоғары сотында бұл үкімді жолдауға шақырылды. Дели жоғары сотының судьялары Р.С. Соди және П.К. Бхасин әдеттегі баяу қарқыннан – бірнеше ай сайын отырыстар өткізуден – күнделікті сот отырысына көшіп, 42 күн ішінде үкім шығарды. Бастапқы ақталу үкімі күштен шығарылып, Сантош Сингх кісі өлтіру және зорлау қылмыстарында кінәлі деп танылды. Бұл жағдай Үндістандағы дәстүрлі қылмыстық құқық жүйесінің тиімсіздігін көрсететін көптеген жағдайлардың бірі, әсіресе жоғары мәртебелі қылмыскерлерге қатысты, оның ішінде Джессика Лаллты өлтіру және Санджиев Нанданың ақталуы сияқты.

Балалық шақ

Приядаршини - Кашмир пандиті. Ол Шринагарда өсті. Приядаршини Шринагардағы Презентация монастырь мектебінде оқуын аяқтағаннан кейін, Кашмирдегі әрекетсіздік күшейгендіктен отбасымен бірге Джаммуға көшіп кетті. Приядаршини Джаммуда МАМ колледжінде BCom дәрежесін алғаннан кейін, Дели университетіне LLB дәрежесін алу үшін қабылданды. Делиде оқып жүрген кезінде Сантош Сингх оған ғашық болып, арсыз ұсыныстар жасады. Бірақ, кейін ол оны қудалай бастады, және оның отбасы полицияға бірнеше рет шағым түсірді. Біраз уақыт полиция күзеті берілді, бірақ қудалау тоқтамады.

Қылмыс

Приядаршини заңгерлік бағдарламаның үшінші курсында оқып жүргенде, оның ағасының үйінен мойны қысылып өлген күйде табылды. Ол зорлық-зомбылыққа ұшыраған, мотоцикл шлемімен 14 рет ұрылған, содан соң сыммен мойны қысылған. Сантош Кумар Сингх, оның колледждегі ағасы, бірнеше жыл бойы оны қуалап, мазалаған және күдікпен қаралатын адам болған. Бірақ Сантош ықпалды отбасынан шыққан – оның әкесі Ж. П. Сингх сол кезде Пондичеридегі Полицияның Бас инспекторы болған. Сот процесі барысында ол қылмыс болған Делиде Полицияның Бірлескен комиссары қызметін атқарған. Осы байланыстарды ескере отырып, сот істің тергелуін Орталық Тергеу Бюросына (ОТБ) тапсырды. 1995 жылы Приядаршини Сантош Сингхтің оны мазалап, қулық-сұмдық жасап жатқанына шағымданған. Оған сол кезде жеке күзетші тағайындалған. Қарсылық ретінде Сантош университетке шағымданып, оның екі мамандық бойынша бір уақытта оқып жатқанын айтқан. Бірақ Приядаршини 1991 жылы M.Com. диплом алғаны анықталды және шағым жалған екені белгілі болды. 1996 жылғы 23 қаңтарда таңертең Сантош Делидің Васант-Кунж ауданында Приядаршинидің ағасының үйіне кіруге тырысқан. Қызметші Сантоштың үйге кіргенін көрді, ол заңдық шағымдарын шешуді ұсыныпты. Содан кейін ол оны зорлап, электр сымымен мойнын қысып, мотоцикл шлемімен бетін танылмас күйге дейін ұрып жіберді. Сантош қылмыстан кейін үйде болғаны да прокуратурамен дәлелденді.

Сот шешімі

1999 жылы сот отырысындағы әжуалы, көп сынға ұшыраған шешімін жариялаған қосымша сессия судьясы Г.П. Тареджа Сантош туралы: «Ол қылмысты жасаған адам екенін білгенімен, күмән тудырғандықтан оны ақтауға мәжбүр болдым» деді. 450 беттік үкімде судья Дели полициясының рөлін қатаң сынады: «Дели полициясының белгілі бір жағдайда әрекетсіздігі байқалды», – деді ол, сондай-ақ айыпталушының әкесі өз лауазымын пайдаланып, агенттіктерге ықпал етуі мүмкін екенін атап өтті. «Әкесінің ықпалы болды және қасақана әрекетсіздік орын алды» (сол кезде оның әкесі Делидегі полиция күштерінің екінші басшысы болған). Қалқаншасы қираған каска табылды, бірақ дәлелдер нашар ұсынылғандықтан қорғау тарапы оны есепке алмады. Сондай-ақ, заң үстемдігі оны сақтайтындардың балаларына қатысты қолданылмайтын сияқты екенін мәлімдеді. Судьяның сөзіне қарағанда, Дели полициясы тергеу және сот барысында айыпталушыға көмектесуге тырысқан. «Инспектор Лалит Мохан айыпталушы үшін жалған дәлелдер мен жалған қорғаныс құруға көмектесті. Полиция куәгерлері, оның ішінде кіші инспектор да жалған куәлік берді». Үкімде ҚІБ тергеудің әділсіздігіне және Маттудың үй шаруасы Вирендер Прасадты сотқа жеткізбеуіне байланысты әділеттікке кедергі келтіргеніне кінә тақты. Полиция Прасадтың жоғалып кеткенін мәлімдеген, бірақ кейіннен журналист оны Бихардағы ауылынан оңай таба алды. Судья ДНҚ-тестінің сот тәртібімен жүргізілмегенін, сондықтан Үндістанның дәлелдемелер заңының 45-бабына сәйкес, оны сотқа қабылдауға болмайтынын қосты. «Мемлекет айыпталушыға зорлау айыбын тағайындауға жеткіліксіз дәлелдер таппады», – деді ол, Сантошқа «қылмысты жасаған адам» деп айыптағанмен, «күмәннің пайдасы» үшін оны ақтауға мәжбүр болды.

Delivering the ironical and widely criticized judgment in the trial court proceedings in 1999, the Additional Sessions Judge. G. P. Thareja said of Santosh, that though he knew that "he is the man who committed the crime," he was forced to acquit him, giving him the benefit of doubt. In a 450 page judgment the judge came down heavily on the role of Delhi Police; "There has been particular inaction by Delhi Police", he said, while commenting that the accused’s father may have used his official position to influence the agencies. "The influence of the father has been there in the matter and there was deliberate inaction" (at the time his father was second in command of the police forces in Delhi). The helmet was found with a shattered visor however, the evidence was so poorly presented that the defense was able to discount it. He further stated that the rule of law doesn’t seem to apply to the children of those who enforce it. The Delhi police according to the judge, attempted to assist the accused during the investigation and trial. "Lalit Mohan, the Inspector was instrumental in creating false evidence and false defense for the accused. The witnesses of the police including a Sub Inspector deposed falsely". The judgment held the CBI responsible for unfair investigation and failure to produce Virender Prasad, Mattoo’s household help, which resulted in the obstruction of justice. The police had claimed Prasad had gone missing and was not traceable, yet in the aftermath, a journalist could easily find him in his Bihar village. The judge added that the CBI fabricated the DNA test in the rape case as it was not obtained in accordance with the judicial procedure and could not, therefore, be admitted in evidence in view of Section 45 of the Indian Evidence Act. The "state had failed to bring home the charge of rape against the accused", and while indicting Santosh as "the man who committed the crime", the judge was constrained to acquit him, because of "the benefit of the doubt".

Жоғары Соттың апелляциялық шешімі

Халықтың наразылығынан кейін, 2000 жылғы 29 ақпанда CBI аудандық соттың үкіміне қатысты Дели жоғары сотына шағымданды. Бастапқыда сот процесі басымдыққа ие болған жоқ, және 2006 жылға дейін Дели жоғары сотында дәлелдер ұсынылмады немесе отырыстар өткізілмеді. Алайда, Джессика Лал ісі бойынша күдіксіздер босатылғаннан кейін, бұл іске қоғамдық назар күшейді, Приядаршинидің қарт әкесі Чаман Лал Матту телеарналарда жиі пайда болып, сот жүйесіне үлкен қысым жасады. 2006 жылдың 31 тамызында, CBI шағымданып бергеннен кейін алты жыл өткен соң, судьялар Р.С. Содхи және П.К. Бхасин істі күн сайын қарауға кірісті, бұл Үндістанда өте сирек кездесетін жағдай. 42 күн ішінде үкім шығарылды, бұл бұрынғыдан беймәлім жағдай.

Үкім

2006 жылдың 17 қазанында Делиде үйленіп, заңгерлік қызметпен айналысқан Сантош Сингх, Үндістан қылмыстық кодексінің 302-бабы (кісі өлтіру) және 376-бабы (құмарлық зорлау) бойынша кінәлі деп танылды. Үкімде Г. П. Тареджаның бастапқы үкімі кінәланды:

Атап айтқанда, үкімде ДНҚ-тестілеуде кемшіліктер жоқ екені және сот-медициналық сараптама мен жағдайлық дәлелдердің үйлесімділігінің айқындылығы айтылды. Алайда, сот алқасы төменгі соттың Сингхке қарсы қайталап келіп түскен мазалау және қудалау туралы шағымдарға полицияның әрекет етуге құлшынбағаны туралы байқауымен келісті, себебі оның әкесі – жоғары IPS офицері (қазір зейнеткер) Полиция бас директоры Дж. П. Сингх болатын. Үкімде "кәсіби қызметкерлер өз туыстарына қатысты шағымдарға жауап бермейді" делінген және төменгі соттың Дели полициясының қарулы күштерінің тәсілі мен жұмысының "заңды орындаушылар мен олардың жақын туыстары үшін емес" екенін анық көрсеткеніне сілтеме жасалған. Үкімге күшті жағдайлық дәлелдер негізінде келді. Сантоштің әкесі Дж. П. Сингх сотта болды. Приядаршинидің әкесі қорқынышты кісі өлтіруден кейін он жыл өткен соң әділдік орнағанына ризашылық білдірді.

Өлім жазасы

Орталық тергеу бюросының ұсынысы бойынша Сантош Сингхке 2006 жылдың 30 қазанында өлім жазасы берілді. Үкімді жариялаған сот, Сантошқа кешірім сұраған жағдайлардың жеңілдету үшін жеткіліксіз екенін және жасаған қастандық зорлау қылмысының "ең қатал қылмыстар" санатына жататынын мәлімдеді. Сантош, сот залындағы көпшілікке толы орындықтардан бес фут (шамамен 1,5 метр) қашықтықта отырды. Сот Сантошты осы айдың басында жасаған қылмысы үшін кінәлі деп таныған еді. Әділет судьялары Р.С. Содхи мен П.К. Бхасин үкім шығару алдында екі тараптың да пікірін тыңдады. Сотта айтылғандай, Приядаршини Сантоштің оны қуғындап жүргеніне шағымданғаннан кейін полиция оған өзін түзетуге көп мүмкіндік берген. Бірақ ол өз мінезін өзгертпеді, нәтижесінде оны зорлап өлтірді. "Біздің ойымызда ешқандай күмән жоқ, полиция қызметкерінің ұлы және өзі заңгер болған Сантоштан үлгілі мінез-құлық күтілген. Дегенмен, ол алдын ала жоспарлап, екі жыл бойы жәбірленушіні мазалап келген", - деді судьялар. "Полицияның қайта-қайта ескертулеріне және оларға берген уәделеріне қарамастан, ол ең қорқынышты әрекетке барыпты. Бұл оқиға қоғамда қатты резонанс тудырып, азаматтардың осындай адамдарға қарсы қаншалықты осал екенін көрсетті", - деп атап өтті сот.

Жоғарғы Сотқа шағым

Сантош Сингх 2007 жылғы 19 ақпанда өлім жазасы туралы үкімге қатысты Үндістанның Жоғарғы сотына шағым жасады. Сот, сондай-ақ сотталғанның жоғары соттың шешіміне қарсы берген апелляциясы бойынша Орталық тергеу бюросына хабарлама жолдады. Айыпталушы Сантош Сингхтің қорғаушы адвокаттары ДНК-сараптамасының дұрыстығына күдік тудырды, бұл оған алғашқы сотта күмән келтіруге мүмкіндік берген маңызды себептердің бірі болды. Бұқаралық ақпарат құралдары арқылы сот процесін жүргізу мәселесі де көтерілуі мүмкін, сондай-ақ, кең ауқымды медиа жағдайы үкімге әсер еткен-әсер етпегені де қарастырылады. 2010 жылдың қазан айында Жоғарғы Сот Сантош Кумар Сингхтің кінәлі екенін растады, бірақ өлім жазасын өмір бойына бас бостандығынан айыруға ауыстырды. Приядаршинидің әкесі бұл шешімге шағымдануға CBI-дың талпынбағанына наразылық білдірді.

Сотталғаннан кейінгі кезең

Сантош Сингх сотталғаннан кейін 4 жыл түрмеде отырды және 2011 жылдың наурыз айында мерзімінен бұрын босатылды. Оралғаннан кейін ол Дели жоғары сотына шартты түрде босату туралы тағы бір өтініш (Қылмыстық іс 224/2012 нысаны бойынша) берді. Жоғарғы сот 2012 жылдың 6 наурызында оған тағы бір айға шартты түрде босатуға рұқсат берді.