Кіріспе
Активті өрттен қорғау (АӨҚ) өрттен қорғаудың ажырамас бөлігі болып табылады. АӨҚ пассивті өрттен қорғаудан өзгешелігі, жұмыс істеу үшін қозғалыс және жауап беру қажеттілігімен сипатталатын құрылғылар мен/немесе жүйелерді қамтиды.
Өртті қолмен сөндіру
Өртті қолмен сөндіруге өрт жамылғысы, өрт сөндіргіш немесе тұрақты құбырлар жүйесі қолданылады.
Өрт сөндіру жабындысы
Өрт сөндіру жабыны – өрттің жалынын басуға арналған, отқа төзімді материалдан жасалған жамылғы. Кішкентай өрт сөндіру жабындары өрттің басталу кезеңінде пайдалануға арналған. Олар көбінесе шыны талшықтан немесе кевлардан жасалады. Ірілері зертханалар мен фабрикаларда кездеседі және киімдері өртенген адамды орап алу үшін қолданылады.
Өрт сөндіргіш
Өрт сөндіргіш – отты сөндіретін немесе тоқтатуға арналған затты сақтайтын және шығаратын құрылғы. Бұл қолмен ұсталатын құрылғылар түрлі өлшемде болады, бірақ ең көп таралғаны – көшіруге арналған өрт сөндіргіштер, олардың жалпы салмағы 15 кг-ға дейін жетеді. Оларды бір адам оңай ұстап, пайдалана алады, ал орналастыру қабырғаға, өрт сөндіру арбасына немесе шкаф ішіне жасалуы мүмкін. Өрт сөндіргіштер – өртті қолмен сөндіру құралдарының ең көп таралғаны және барлық коммерциялық ғимараттар мен көлік құралдарында міндетті түрде болуы керек. Өрт сөндіргіштерді көп жаттығусыз немесе жаттығусыз-ақ қолдануға болады және олар бастапқы сатыдағы кішкентай өрттерге арналған. Ең көп таралған сөндіргіш – ABC сөндіргіші, олар көптеген кеңселер мен үйлерде кездеседі. Оны жалпы өрттерде, сұйық отыннан туған өрттерде және электрлік өрттерде қолдануға болады. Сонымен қатар, ас үй өрттеріне және металлдардың жануына арналған арнайы сөндіргіштер де бар, олар тиісінше K және D кластарына жатады.
Тұрақты құбыр
Көптеген көп қабатты ғимараттарда тұрақ құбырлары орнатылады. Тұрақ құбырларының екі түрі бар: құрғақ және ылғал. Көптеген тұрақ құбырлары құрғақ жүйелер болып табылады және оларды жалпы пайдалануға болмайды. Құрғақ жүйелерге суды жүйеге беру үшін өрт сөндіру машинасы қажет. Көптеген құрғақ жүйелерде алдын ала қосылған шлангтар болмайды, сондықтан өрт сөндірушілер шлангты әкелуі керек. Ылғалды жүйелерде құбырларда әрқашан су болады және оларды кез келген адам пайдалана алады. Ылғалды жүйелерде ғимарат тұрғындары өртті сөндіруге тырысуы үшін шлангтар болады. Өрт сөндіру жүйелерінің саны артуымен ылғалды жүйелер азайып барады. Кейбір жүйелерде өрт сөндірушілер өрт сөндіру бөлімінің қосылымын (FDC) қосып, өрт сөндіру насосы істен шыққан жағдайда немесе қысым төмендегенде тұрақ құбырындағы су қысымын арттыру мүмкіндігіне ие. Әдетте, мұндай жүйелер шашырату жүйесін немесе тұрақ құбырын қысыммен жабдықтайды, бірақ екеуін бір уақытта емес.
Өрт сөндірудің автоматты жүйесі
Автоматты басқару құралдары – адамның араласуын қажет етпейтін кез келген өрт сөндіру тәсілі. Мұндай құралдарға өрт сөндіру спринклерлік жүйесі, газ тәрізді тазалаушы заттар, немесе автоматты көбіктік сөндіру жүйесі жатады. Көптеген автоматты сөндіру жүйелерін үлкен коммерциялық асханаларда немесе өзге де жоғары тәуекелді аймақтарда кездестіруге болады.
Спринклер жүйелері
Өрт сөндіру жүйелері барлық типтегі ғимараттарда, коммерциялық және тұрғын үйлерде орнатылады. Олар әдетте төбе деңгейінде орналасқан және сенімді су көзіне, көбінесе қалалық сумен жабдықтау желісіне қосылған. Типтік автоматты өрт сөндіру жүйесі өрт ошағындағы жылу бүркіткіш басындағы балқымалы элементтің немесе шыны бөлігінің бұзылуына себеп болып, соның салдарынан суды шығарады. Бұл тек өрт болған жердегі бүркіткіштер ғана жұмыс істейді дегенді білдіреді – емес, бір қабаттағы немесе ғимараттағы барлық бүркіткіштер емес. Дегенмен, кейбір жүйелер, мысалы, су шашу жүйелері, іске қосылғанда бір аймақтағы барлық бастарынан су шашыратып жібереді. Өрт сөндіру жүйелері өрттің өсуін тежеуге көмектеседі, осылайша адам өмірінің қауіпсіздігін арттырып, құрылымдық зақымды шектейді.
Газдық тазалау құралы
Газды тазалағыш заттар компьютер бөлмелері сияқты жағдайларда, спринклерлерге қарағанда өрт пен судан кем зақым келтіру үшін орнатылады. Жүйе от тетраэдріне кедергі келтіретін газбен кеңістікті толтыру арқылы жұмыс істейді. Мұндай жүйелер көбінесе адамдар жүйе қосылған кезде қатыспайтын жерлерде кездеседі, мысалы, деректер орталықтарында, салқындату жүйелерінде және басқа да өнеркәсіптік салаларда. Адамдар болған кезде газды тазалағыш заттар жүйесін іске қосу жарақаттануға немесе өлімге алып келуі мүмкін, сондықтан олар әдетте кеңістікті эвакуациялау үшін ықтимал тұрғындарды ескертуге арналған дыбыстық хабарлама жүйесімен жабдықталған.
Қуаңның пайда болуын болдырмайтын жүйе
Автоматты көбік сөндіру жүйелері үш негізгі түрде келеді: төмен кеңею, орташа кеңею және жоғары кеңею.
Кішігірім кеңейуі
Аз кеңейетін көбік бастапқы көлемінен 20 есе артық кеңеймейді. Бұл жүйелерді түрлі жағдайларда орнатуға болады, бірақ олар көбінесе көмірсутектер сақталатын орындарда қолданылады. Аз кеңейетін көбік жүйелері, пленка түзу кезінде, жанған сұйықтықтың бетін көбікпен жауып, оны салқындату және буларын басу арқылы өрт сөндіруге жұмыс істейді.
Орташа кеңейту
Орташа кеңейтуші көбік бастапқы көлемінен 20-ден 200 есеге дейін кеңейеді. Оларды ауыстыру станциялары сияқты сыртқы ортада немесе ашық карьерлерде орнатуға болады. Орташа көбік сыртқы қолдануға арналған, себебі ол жоғары кеңейтуші көбіктен тығыздығы жоғары және жеңіл ұшып кетпейді. Ол өртеніп жатқан нәрсені қалың көбік қабатымен жауып, отты сөндіріп, буды басады.
Жоғары кеңею
Жоғары кеңеюші көбік бастапқы көлемінен 200-1000 есеге дейін кеңейеді. Мұндай жүйелер көбінесе ұшақ ангарлары, шахталар және кемелердің жүк бөлімдері сияқты үлкен көлемді кеңістіктерде орнатылады. Бұл жүйелер әдетте ішкі жағына орнатылып, өте жеңіл көбік түзеді. Олар отты жылдам жауып, салқындатып сөндіреді.
Жанып тұруы мүмкін сұйықтықтар төселетін еден жиынтығы (ILDFA)
ILDFA екі жақты тәсілді қолданады, суға негізделген өрт сөндіру жүйесін және іші қуыс, тесіктелген еден жүйесін біріктіре отырып, төгілген жанғыш сұйықтықты ағызу және жоюға мүмкіндік береді. Бұл тәсіл инфрақұрылым ішіндегі өрт қаупін азайтады, себебі кез келген ағып шыққан отынды ықтимал тұтандыру көздерінен аудармалайды немесе оны алып тастағаннан кейін отты құрамынан оттегін алып, жанғыш сұйықтықтан туған өртті сөндіреді.
Өрттi анықтау
Өртті анықтау жүйесі түтін немесе жылу сенсорлары арқылы жұмыс істейді. Бұл жүйелер өрт анықталған жерге жақын орналасқан адамдарды ескертуде өте тиімді құрал болып табылады, бірақ құрылыс ережелері интеграцияланған өрттен қорғау жүйесін талап етеді. Бұл жүйе ғимарат ішіндегі өрт дабылын іске қосып қана қоймай, сонымен қатар төтенше жағдай кезінде шұғыл көмек қызметтерін шақыра алады. Жүйелердің екі түрі бар: адрестік және дәстүрлі. Адрестік жүйелер әрбір құрылғының нақты орналасқан жерін бақылайды (мысалы, түтін детекторы, шақыру нүктесі немесе дабыл). Бұл өрт немесе басқа да төтенше жағдай болған кезде мәселенің қайда екенін нақты білуге мүмкіндік береді. Бұл құнды уақытты үнемдейді және шұғыл көмек қызметтеріне адам өмірін сақтауға және ауыр зақымдардың алдын алуға көмектеседі. Дәстүрлі жүйелер проблеманың тек жалпы аймақта екенін анықтай алады, сондықтан олар көбінесе кішігірім объектілерге арналған. Өртті анықтау жүйесі іске қосылған кезде, ол жергілікті өрт сөндіру бөліміне ескерту жібере алады, жазылған дабыл хабарламасын таратуға және ғимараттың кіруді бақылау жүйесін аша алады.
Гипоксикалық ауадағы өрттің алдын алу
Өртті гипоксиялық ауамен болдырмауға болады. Гипоксиялық ауамен өрт сақтау жүйелері, сондай-ақ оттегін азайту жүйелері деп те аталатындар – бұл жаңа автоматты өрт сақтау жүйелері. Олар қорғалған кеңістіктегі оттегінің мөлшерін тұрақты түрде төмендетіп, тұтанудың немесе өрттің таралуының алдын алады. Өрт сөндірудің дәстүрлі жүйелері өртті анықтағаннан кейін оны сөндірсе, гипоксиялық ауа өрттің пайда болуына тосқауыл қояды. Денсаулығы жақсы адамдар үшін төменгі биіктікте гипоксиялық ауа тыныс алуға қауіпсіз.
Құрылыс және техникалық қызмет көрсету
Барлық АФП жүйелері жергілікті құрылыс ережелері мен өрт қағидаларына сәйкес болуын қамтамасыз ету үшін қатаң нұсқауларға сәйкес орнатылып, күтілуі тиіс. АФП қазіргі заманғы архитектуралық жобалармен және құрылыс материалдарымен, сондай-ақ өрт қауіпсіздігі білімімен бірлесіп, құрылыс өрттерінің алдын алуға, таралуын тежеуге және тоқтатуға жұмыс істейді.