Кіріспе

Электромагниттік өрістерге сезімталдық туралы мәлімдемелер – псевдомедициналық диагноз.

Электромагниттік гиперсезімталдық (ЭГС) – электромагниттік өрістерге сезімталдық туралы мәлімдеме, оған теріс симптомдар байланыстырылады. ЭГС-тің ғылыми негізі жоқ және ол ресми медициналық диагноз емес, бірақ ЭГС симптомдарының психосоматикалық себептерге байланысты екендігі қабылданған. Бұл жағдайлар "электромагниттік өрістерге ұшырауға байланысты түрлі белгілер" арқылы сипатталады. Электромагниттік өрістерге ұшыраудың ЭГС-ке себеп болатынын дәлелдеуге жасалған барлық әрекеттер жалған ғылым санатына жатады. Өзін ЭГС-пен ауыратын деп мойындаған адамдар халықаралық радиациялық қауіпсіздік стандарттарында рұқсат етілген максималды деңгейден әлдеқайда төмен қарқынды электромагниттік өрістерге жағымсыз реакциялар сезінеді. Провокациялық сынақтар көрсеткендей, мұндай адамдар электромагниттік өрістерге ұшырау мен ұшырамаудың арасын ажырата алмайды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) ЭГС туралы мәлімдемелерді клиникалық тұрғыдан бағалауды және анықталған симптомдардың басқа себептерін жоққа шығаруды ұсынды. Көптеген хабарланған симптомдар симптомға негізделген синдромдар, функционалдық соматикалық синдромдар және ИЭИ (идиопатиялық қоршаған ортаға төзбеушілік) сияқты басқа синдромдармен қабаттасады. 2001 жылғы сауалнама көрсеткендей, ЭГС диагнозын өздері қойған адамдар өздерінің симптомдарын ең көп ұялы телефон станцияларымен (74%), одан кейін ұялы телефондармен (36%), сымсыз телефондармен (29%) және электр желілерімен (27%) байланыстырған. Электромагниттік гиперсезімталдықпен айналысатын адамдардың сауалнамалары осы симптомдарда тұрақты үлгі табуға мүмкіндік бермеді.

Себептер

Көптеген соқыр сынақтармен жүргізілген әдейі шақыру зерттеулері әсер ету мен белгілер арасындағы байланысты көрсетпеді. Мысалы, 2007 жылғы зерттеуде ашық сынақта белгілер білдірген 17 адамға нақты немесе жалған ұялы телефондар әртүрлі жағдайларда ұсынылды. Адамдар ұялы телефондардың нақты немесе жалған екеніне қарамастан, ыңғайсыздық сезінді. Бұл нәтижелер ЭХС белгілерін тудыруда немесе күшейтуде психологиялық механизмдердің ролі бар екенін көрсетеді. 2010 жылы Рубин және авторлар 2005 жылғы шолуға толықтыру жариялады, нәтижесінде 46 қос соқыр эксперимент және өзіне-өзі диагноз қойған 1175 адамның гиперсезімталдығы зерттелді. Екі шолу да, басқа зерттеулер сияқты, электромагниттік әсердің ЭХС-ке себеп болатындығын қолдайтын нақты дәлелдерді таппады. Сондай-ақ, зерттеулер ЭХС-тің белгілері бар адамдарда жедел симптомдарды тудыруда ноцебо әсерінің ролін қолдайды деген қорытындыға келді.

Диагностика

Электромагниттік гиперсезімталдық – қабылданған диагноз емес; медициналық тұрғыдан қарағанда, оны анықтауға арналған ешқандай жағдай сипаттамасы немесе клиникалық практикалық нұсқаулық жоқ, сондай-ақ оны анықтау үшін арнайы тест те, клиникалық зерттеулер жүргізуге келісілген анықтама да жоқ. Электромагниттік гиперсезімталдыққа байланысты шағымдар организмдік немесе психиатриялық аурудың көрінісі болуы мүмкін: психикалық бұзылыстардың жақындағы психологиялық моделінде Себастьен Пойнт оны нақты фобия ретінде қарастыруды ұсынды. Осы ауруларды диагностикалау үшін байқалған кез келген симптомдардың мүмкін медициналық себептерін зерттеу және анықтау қажет. Симптомдар сондай-ақ, әсерге ұшырау зиян келтіреді деп ойлау арқылы туындауы мүмкін, бұл ноцебо эффектісінің мысалы. Зерттеулер көрсеткендей, симптомдар туралы хабарлар нақты әсерге ұшыраудан гөрі, әсерге ұшыраудамын деген сеніммен байланысты.

Менеджмент

ЕХС-ке байланысты туындаған симптомдардың себебі қандай болмасын, бұл емдеу немесе басқару арқылы жақсартуға болатын денсаулықты нашарлататын жағдай болуы мүмкін. Когнитивті-мінездік терапия осы жағдаймен күресуге адамдарға көмектесуде белгілі бір нәтижелер көрсетті. АҚШ Федералды сауда комиссиясы ұялы телефон сәулесінен қорғауды уәделейтін өнімдерді сату арқылы алаяқтық әрекеттер жасау туралы ескертті.

Ауру таралуы

1997 жылы Wi-Fi, Bluetooth және 3G технологиялары пайда болмас бұрын, ғалымдар тобы Еуропалық комиссия үшін электромагниттік өрістерден "субъективті симптомдарды" баяндаған адамдардың санын бағалауға тырысты. Олар электромагниттік сезімталдықтың "халықтың миллионға шаққанда бірнеше жағдайдан кем" (Ұлыбритания, Италия және Францияның кәсіби медицина орталықтарының деректері бойынша) немесе "халықтың бірнеше ондық бөлігіне дейін" (Дания, Ирландия және Швецияның өзін-өзі қолдау топтарының деректері бойынша) кездесетінін анықтады. 2005 жылы Ұлыбританияның денсаулықты қорғау агенттігі осы және басқа да бірнеше зерттеулерді таралу көрсеткіштері бойынша қарап шығып, "таралудағы айырмашылықтар, кем дегенде, жартылай түрлі елдердегі электромагниттік сезімталдық туралы қол жетімді ақпарат пен БАҚ назарындағы айырмашылықтарға байланысты" деген қорытындыға келді және "басқа да сарапшылар да осы пікірді білдірді". 2013 жылы Тайваньда телефондық сауалнамалар жүргізілген зерттеу нәтижесінде, электрондық құрылғылардың кеңінен таралуына байланысты таралудың артуы күтілгеніне қарамастан, елде IEI ЭМӨ деңгейі төмендеп барады деген қорытындыға келді. 2007 жылы 13% болған көрсеткіш 2013 жылы 5%-қа, ал 2011 жылы 4%-қа төмендеді, Германияда 2009 жылы 10% болған көрсеткіш 2013 жылы 7%-ға төмендеді.

2021 жылы физик Себастьен Пуант электрогиперсезімталдықтың таралуы белгілі бір фобиялардың таралуымен ұқсас екенін, сондай-ақ жыныс арақатынасының (бір электрогиперсезімтал немесе фобиялық еркекке 2 электрогиперсезімтал немесе фобиялық әйел) осыған ұқсас екенін атап өтті, бұл, оның сөзіне сәйкес, электрогиперсезімталдықтың жаңа нақты фобия екенін көрсетеді.

Қоғам және мәдениет

2010 жылы Оңтүстік Африкадағы ұялы байланыс операторы қоғамдық жиын кезінде, жақын жердегі тұрғындар кінәлаған мұнара кездесуге дейін алты аптадан астам бұрын өшірілгенін мәлімдеді, осылайша ол EHS симптомдарының болу себебі болуы екіталай. 2014 жылдың ақпан айында Ұлыбританияның жарнама стандарттары органы өнім жарнамасындағы электромагниттік сәулеленудің зияндылығы туралы талаптарды негізсіз және қате ақпарат беруші деп тапты. Адамдар электромагниттік сәулеленуден келген зиян үшін сотқа жүгінген. 2012 жылы Нью-Мексикодағы судья бір адамның көршісіне қарсы салған сотын қарады, ол көршісінің сымсыз телефондары, диммерлер, зарядтағыштар, Wi-Fi және басқа құрылыстарынан шыққан ЭМ сәулеленуінен зиян шеккенін мәлімдеді. Арыз беруші өзінің дәрігерінің куәлігін ұсынды, ол да EHS-қа шалдыққан деп сенді, сондай-ақ өзін невротоксиколог ретінде таныстырған адамды көрсетті; судья олардың ешбір куәлігіне сенбеді. 2015 жылы Массачусетс штатының Саутборо қаласындағы мектептегі баланың ата-анасы мектептегі Wi-Fi желісі баланың ауруына себеп болып отыр деп мәлімдеді. 2015 жылдың қараша айында Англияда депрессияға ұшыраған жасөспірім қыз өзіне қол жұмсады. Оның ата-анасы бұл оқиғаны EHS-қа байланыстырды, ал бульварлық баспасөз және EHS жақтастары осы мәселені қозғады. Еуропалық Комиссияға ЕО-ның жаңадан пайда болған және жаңадан анықталған денсаулыққа қауіптер жөніндегі ғылыми комитетінің (SCENIHR) ресми позициясы: "радиохабар таратушыларынан келетін радиожиіліктің өрістері мен балалық шақтағы қатерлі ісіктер арасындағы байланыс туралы жаңа және жақсартылған зерттеулер мұндай байланысқа қарсы дәлелдер келтіреді". Дегенмен, "мысалы, металл іздегіштерде немесе дүкендердегі ұрлыққа қарсы құрылғыларда қолданылатын орташа жиіліктің өрістерінің денсаулыққа тигізетін әсері туралы деректер әлі де жетіспейді". SCENIHR зерттеулерді жалғастыруға шақырды. Электромагниттік өрістерге сезімтал деп санайтын кейбір адамдар, электромагниттік көздерге ұшырауын азайту үшін, электр құрылғыларын ажырату немесе алып тастау, өзін немесе тұратын жерін қорғау, скрининг жасау және балама медицина қолдану арқылы өздерін емдейді. АҚШ-тың Ұлттық радио тыныш аймағы – ғылыми зерттеу мақсатында сымсыз сигналдар шектелген аймақ, және EHS-қа шалдыққан деп санайтын кейбір адамдар сонда көшіп, жеңілдік іздеуде. Норвегияның бұрынғы премьер-министрі және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бас директоры Гро Харлем Брунтланд EHS-қа шалдыққанын мәлімдеді. 2015 жылы ол 25 жылдан бері сезімтал екенін айтты. 2022 жылы шыққан "Электрлік ауру" деректі фильмі EHS-қа шалдыққан деп мәлімдеген швед азаматы Уильямның өмірін көрсетеді. Breaking Bad сериалының туындысы – Better Call Saul қылмыстық драмалық телесериалында Чак МакГилл кейіпкері EHS-қа шалдыққандығын айтады.