Кіріспе
Карачи қаласындағы мұражай, Пәкістан
Мохатта сарайы – Пәкістанның Синд провинциясының Карачи қаласында орналасқан мұражай. Ахмед Хусейн Аға жобалаған сарай 1927 жылы Клифтонның теңіз жағалауындағы әсем аймағында, қазіргі Үндістанның Раджастан штабынан шыққан Шивратан Мохаттаның жазғы үйі ретінде салынды. Сарай Раджастанның тас сарайларының дәстүрінде, қызғылт жодпур тасымен және жақын маңдағы Гизриден алынған сары таспен үйлестіріліп салынған. Мохатта Үндістанның бөлінуіне дейін бұл ғимаратта шамамен екі он жылдық бойы тұрды, содан кейін ол Карачиден жаңадан құрылған Үндістан мемлекетіне көшіп кетті.
Өмірбаян
Шивратан Чандраратан Мохатта – индуист марвари бизнесмені, оның әулеті Раджастан штатындағы Биканер қаласынан бастау алады. Оның тегі Мотилал Мохаттадан (ағылшын тілінде Mohatta деп жазылған) басталады, ол 1842 жылы Биканерден Телангана штатындағы (Үндістан) Хайдарабадқа дүкенде кызметкер болып жұмыс істеу үшін көшіп келген. Оның төрт баласы Калькуттаға көшіп, импортталған матаның жетекші саудагерлеріне айналды. Олардың бірі, Говардхан Мохта 1883 жылы Карачиге көшіп келді. Оның үлкен ұлы Рамгопал – ғалым және жазушы болды. Карачидегі Хинду гимназиясы ғимараты, ресми түрде Сет Рамгопал Говердандас Мохатта Хинду гимназиясы деп аталады, осы ұлының құрметіне аталған. Говардхан Мохтаның кіші ұлы Шивраттан Карачиде өнеркәсіпші болып, пальма майынан жасалған сабынды өндіру арқылы байлық жинады.
Ерекшеліктері
Сарайдың аумағы 1,5 га және оның қасбеті терезелермен, тас жақтауларымен, спиральдермен, күмбездермен, гүлдік ою-өрнектермен безендірілген балюстрадалармен және әсем қоршаулармен әшекейленген. Ортасында орталық күмбезі бар тоғыз күмбез салынған. Алдыңғы жағындағы терезелер көк түсті, ал артқы жағындағы терезелер боялған шыныдан жасалған аркалы терезелер. Сарайдың бірінші қабатында көңіл көтеруге арналған кең бөлмелер орналасқан, ал екінші қабатында күн сәулесінен қорғайтын терраса бар. Сарай толығымен жылтыратылған баспалдақ, ұзын дәліздер және бір-біріне ашылатын есіктерден тұратын терек ағашынан салынған. Мохатта сарайының "барсатысында" индуизм дінінің құдайы Шиваға арналған әдемі отбасылық ғибадатханасы болған. Бұл үйлесім сарайға теңізден көп алыс емес, Индо-Сарацен сәулетімен ерекшеленетін әдемі ауданда ерекше сән берген. Мохатта сарайы 1920 жылдардың соңында салынған сәнді үй. Сарай әртүрлі деңгейлерде салынған және 1947 жылы Үндістанға көшуге дейін Мохатта отбасының жиырма жылға жуық жазғы үйі болған. Сарайда үш қабат бар: жертөле, бірінші қабат және екінші қабат, содан кейін шатыр. Ғимараттың солтүстік жағында орналасқан жертөле өте кішкентай, онда төмен қарай жылы су бассейніне кететін баспалдақ және оған ілесіп кететін киім ауыстыратын бөлме бар. Онда ыстық және суық су жүйесі орнатылған, ол бассейнді сумен жабдықтаған. Бассейн бөлмесінің жанында әр жағында екі-екіден кішкентай тежектер орналасқан, олар күн сәулесін өткізуге және буды шығаруға арналған болуы мүмкін. Ішке кірген кезде, сізді төменгі қабаттағы әр бөлмеге жалғасқан дәліз күтеді. Бірінші қабатта көңіл көтеруге арналған кең бөлмелер бар, екеуі кіреберістің оң жағында (солтүстік), екеуі сол жағында (оңтүстік) және біреуі арт жағында орналасқан. Ғимарат ішіндегі қозғалыс үлкен кіреберіс арқылы кең дәлізбен жүзеге асырылады, ол әсем төбелері мен оңтүстік жағындағы баспалдағы бар үлкен залдың айналасында орналасқан. Залда жеті есік бар, ол дәлізбен жалғасады. Бұл зал – негізгі орын және оның айналасында түрлі шаралар өткізілетін бөлмелер орналасқан. Оңтүстік жақтағы екі бөлме арасында бірінші және екінші қабатты жалғайтын жылтыратылған терек ағашынан жасалған баспалдақ орналасқан. Сарайдың әр бұрышында сегізбұрышты мұнаралар орналасқан, олардың тек екеуі ғана алдыңғы кіреберістің жанында шатырға дейін жететін спиральді баспалдақтарға ие. Кіреберіске қарама-қарсы жағында сарайдың артқы ауласына тікелей шығатын бірнеше баспалдағы бар ойын-сауық бөлмесі орналасқан. Сырттан қарағанда, кіреберістің екі жағында әрқайсысында үш жақтауы бар екі әсем терезе орналасқан. Сол терезелер солтүстік және оңтүстік жақта, сондай-ақ бөлмелерден аулаға кететін баспалдақтардың екі жағында да орналасқан. Сегізбұрышты мұнаралардың әрқайсысында бес терезе бар. Сонымен қатар, төменгі қабатты айналып өтетін көлеңкелі шағажа бар. Бірінші қабатта төменгі қабаттан айырмашылығы, жеке бөлмелер орналасқан. Бұл қабаттың ортасында үлкен зал бар, оның екі жағында (солтүстік және оңтүстік) және басқа жағында (шығыс және батыс) жеке бөлмелерге ашылатын он есігі бар. Төрт үлкен жатын бөлмесі, оған ілесіп кететін жуынатын бөлмелер мен киім ауыстыратын бөлмелер бар. Әр жатын бөлмесінде екі есік бар, яғни "есік есікке ашылады". Оңтүстіктегі баспалдақ осы қабатта аяқталады, сол жақтағы өткелге дейін сегізбұрышты мұнара баспалдағымен жалғасады. Қарсы жақта да шатырға кететін баспалдақ бар. Қалған екі мұнара бірімен-бірі байланыспаған, тек әр қабаттан сыртқы көрініс беретін терезелері бар. Сол сияқты, төменгі қабаттағы терезелерден төмендегі кең аумаққа көрініс ашылады. Сонымен қатар, бірінші қабаттағы үлкен террасаға үш есік бар, ол Араб теңізіне қарап тұр. Әрі, үйдің ең қызықты бөлігі – шатыры, ол төмендегі аумақтың әсем ландшафтымен және айналасындағы ауданның панорамалық көрінісін ұсынады. Шатыр төменгі қабаттан солтүстік және оңтүстік сегізбұрышты мұнаралар арқылы келетін баспалдақтармен байланысқан. Төрт сегізбұрышты мұнараның үстінде шатырлар орналасқан. Мұнаралардың ортасында, солтүстік және оңтүстік жағында үш бөліктен тұратын тікбұрышты шатырлар орналасқан. Барлығы тоғыз күмбез бар, ортасында орталық күмбез және оның айналасында төрт кішкентай күмбез орналасқан. Бұл орын біршама биік, шатырға қарап тұрған бөлме сияқты. Оның солтүстік және оңтүстік жағында баспалдақтары бар, ал бес күмбез өзара байланысқан.
first floor till you reach the roof. The basement that lies on the north side of the building is quite small and comprises a staircase going downwards towards a hot water pool chamber which has a connected changing room. They say it had a hot and cold water system attached,
which would supply the water to the pool. Near the pool chamber are small ventilators, two on each side which may have been used as a source of sunlight and letting out steam. Upon stepping inside the building is a corridor that connects to each room situated on the ground floor. The ground floor contains large stately rooms designed for entertainment, two towards the right side of the entrance (north), two towards the left (south) and one at the back. The movement inside the building is through the great entrance into a spacious corridor that runs around a huge hall with ornate ceilings and a staircase on the South side. There is a large square hall with seven openings leading into a corridor. The hall acts as a datum and around it the corridors are connected to the rooms where different activities are held. On the south between the two rooms is a solid teak wood, polished staircase connecting ground floor and first floor. On each corner of the palace are octagonal towers, in which only two near the front entrance have spiral staircases that go up to the roof. At the far end, opposite the entrance is a room for entertainment which has few stairs on each side leading directly into the grounds at the back of the palace. When viewed from outside, the ground floor has two very ornate windows on either side of the entrance consisting of three shutters in each. The same windows are on the north and south side as well, on either side of the stairs which lead from the rooms to the grounds. The octagonal towers have five windows each. In the same way there is a protruding chhajja which goes all around the ground floor to provide shade. The first floor has private facilities unlike the ground floor. Although this floor also has a large hall in the centre having ten
doors that open into the corridor that frames it on two sides (north and south) and private rooms on the other sides (east and west). There are four large bedrooms with attached restrooms and dressing rooms. Each bedroom has two openings, more like ‘doors opening into doors’. The staircase on the south ends on this floor, leaving a passageway to the left which connects to the octagonal tower staircase that leads up to the roof. There is a similar staircase on the opposite end which leads up to the roof. Whereas the remaining two towers remain disconnected, just giving an outdoor view from the windows to each floor. Similarly, there are windows situated right above the ones on the ground floor giving a view of the vast grounds below. Also, there are three openings into the large terrace on the first floor, which overlooks the Arabian Sea. Moreover, the roof top is perhaps the most interesting part of the building, giving an aerial view of the surrounding neighbourhood and the beautiful landscaping done in below. The rooftop is connected by staircases coming all the way up from the ground floor, through the frontal north and south octagonal towers. The four octagonal towers are topped by chattris. In the middle of the towers, on both of the north and south side are dainty three portioned, rectangular chattris. Altogether there are nine domes, with a centre dome in the middle and smaller four domes around it. This is slightly elevated and is like a room overlooking the rooftop. It has stairs on the north and south side and the five domes are interconnected.
Сыртқы бөлшектері
Мохатта сарайы – бұл өте күрделі әрі әсем ғимарат, оның барлық бөлігінде ұсақ-түйектеріне дейін назар салынған. Бұл әшекейлер ою-өрнектер түрінде кездеседі. Көрнекті ерекшеліктерінің бірі – аркалардың жоғарғы оң және сол жақ бұрыштарындағы үлкен терезелердегі құстардың қанаттарының бейнесі. Тас қабырғасында танау мотивтері де бар, олар тоғыз күмбездің әрқайсыының айналасында орналасқан. Ғимараттың төменгі бөлігінде, сыртқы жағында және бірінші, екінші қабаттардың терезелерінің үстінде жолақтар түрінде, жоғары және төмен қарай шелпек пішіні жиі қолданылған. Сонымен қатар, әр шелпек арасында, қабырға бойында гүлдік мотивтер көп, мысалы, бархат гүлдері (маригольдтар). Гибискус гүлдері терезелердің астындағы тікбұрышты пішіндер арасында жеңіл ойылып салынған, ал есіктердің екі жағында орналасқан. Әр терезе мен есіктің жоғарғы оң және сол жағында екі үлкен, күрделі оюлы бархат гүлі (маригольд) орнатылған. Балюстрадалы терраса, шатыр және сегізбұрышты мұнаралардың әр балюстрасында кішкентай түймелер мен тікбұрышты қорап тәрізді оюлар бар. Әр терезе астындағы "chhajja", кіреберістер, күмбездер ғимараттың айналасында орналасқан, бұл оны көзге әдемі әрі нәзік көрсетеді. Ғимараттың айналасындағы бағандардың арасында көлденең сызықтармен оюланған мотивтер мен гүлдер бейнеленген. Бұл оюлар ғимаратты көлденең бағытта айналдырады. Барсатидің бес күмбезіне сызықтар ойылып салынған, бұл оларға көбірек форма мен текстура береді, ал сегізбұрышты мұнаралар барлық күмбездердегі танау бейнесінен басқа, қарапайым.
Тәуелсіздік алғаннан кейін
Мохаттаның Үндістанға кеткеннен кейін, Пәкістан Үкіметі ғимаратты 1947 жылы Сыртқы істер министрлігін орналастыру үшін сатып алды. Мүлікті басқару және оны сауда-саттыққа немесе сенімхатта көрсетілгеннен басқа мақсаттарда пайдалануға болмайтынын қамтамасыз ету үшін сенім қоры құрылды. Музей үшін жинақтарды сатып алу және ғимаратты кеңейтуге қаражатты қорғаншылар жеке және мемлекеттік гранттар, қайырымдалықтар және басқа да қаражат жинау шаралары арқылы үздіксіз жинап келеді. Мохатта сарайы мұражайы 1999 жылы ресми түрде ашылды. Бас ғимараттың қасында бір кезде Қарачидегі маңызды мемлекеттік орындарда тұрған, бірақ 1960-61 жылдардағы саяси жағдай кезінде халықтың наразылығын тудырған "ағылшын" мүсіндерінің шағын жинағын табуға болады. Кейбір мүсіндер, әсіресе Виктория патшайымы мен Британдық үстемдік әскерлерінің мүсіндері, сол кезеңде зақымдалған.