Руайри О'Коннор: Ирландия Азаттық Күресінің Батыры

Кіріспе

Ирланд республикашысы (1883–1922)

Родерик О'Коннор (Ruairí Ó Conchubhair; 28 қараша 1883 – 8 желтоқсан 1922) – ирланд революционері. Ирландия Тәуелсіздік соғысында ИРА-ның инженерлік директоры болды. О'Коннор 1921 жылғы Англо-ирланд келісіміне қарсы болды және 1922 жылғы наурыз айында Анти-келісім ИРА-ға айналған республикалық әскери кеңестің төрағасы болды. Ол сол жылдың маусым айында Ирландия Азамат соғысының басталуына дейін республикашыл тараптың бас сөйлеушісі болды. 30 маусымда О'Коннор Дублиндегі Төрт сотқа еркін мемлекет әскерлерінің шабуылы аяқталғанда тұтқынға алынды. 1922 жылғы 8 желтоқсанда ол ИРА-ның Төрт сот гарнизонының үш басқа мүшесімен бірге атылды. Төрт адам да сот немесе әскери сотсыз өлім жазасына кесілді.

Өмірбаян

О'Коннор 1883 жылғы 28 қарашада Дублиндегі Кильдер көшесінде дүниеге келді. Ол Дублиндегі Сент-Мэри колледжінде, содан кейін иезуиттер ордені басқаратын Клонгус Вуд колледжінде оқыды. Бұл колледжге кейін О'Коннорды өлім жазасына кесетін, оның жақын досы Кевин О'Хиггинс та қатысты. О'Коннор эксперименталды физика, логика және метафизиканы оқыды; сонымен қатар Меррион Сент-Анжелес университетінің ғылым колледжіне де қатысты. Ол 1906 жылы өнер бакалавры, ал 1911 жылы инженерлік бакалавр дәрежесін алды, екеуі де Дублин университетінде. О'Коннор UCD әдеби және тарихи қоғамында белгілі болды, Біріккен Ирландия лигасының Жас Ирландия бөлімшесінде белсенді мүше ретінде радикалды конституциялық ұлтшылдықты жақтады. О'Коннор теміржол инженері болып жұмыс істеді, Канадаға көшіп, онда Канадалық Тынық мұхиты және Канаданың Солтүстік теміржолдарында инженер болып жұмыс істеді, 2414 шақырымдық теміржол құрылысына жауапты болды. О'Коннор 1915 жылы Джозеф Планкеттің шақыруымен Ирландияға оралды және Дублин корпорациясында азаматтық инженер болып жұмыс істеді. Ол католиктік ұлтшыл ұйым – Гиберниялықтардың ежелгі орденіне қосылды және 1916 жылғы Пасха көтерілісінде GPO-да барлау офицері ретінде қызмет етті. О'Коннор хирургтар колледжінде барлау жүргізу кезінде снайперден жараланды.

Тәуелсіздік соғысы

1919-1921 жылдардағы Ирландияның тәуелсіздік соғысы кезінде ол Ирландиялық еріктілерден тараған Ирландиялық республикалық армиясының (IRA) инженерлік директоры болды. Инженерлік және байланыс дағдылары 5-ші батальонның, Дублин бригадасының дамуы үшін маңызды болды. Олардың қызметі аса маңызды саналғандықтан, олардың қатары аз болғандықтан, оларға фронтқа шығуға тыйым салынды. Бірақ бөлімдер тек біртіндеп, жергілікті деңгейде ғана кеңейді, бұл генерал Ричард Малкахиді көңілі толмады. О'Коннор сондай-ақ 1919 жылғы 25 қазанда Англияның Манчестер қаласындағы Стрейнджвейс түрмесінен республикашылдардың қашуына қатысты. Майкл Коллинз бұл қашуға ерекше қызығушылық танытып, тіпті келісімді аяқтау үшін жалған есіммен түрмедегі Остин Стэкке барды. IRA жауынгерлері түрме қабырғасына сүйенген баспалдақпен қозғалысты тоқтатты. Барлығы алты тұтқын қашуға тиіс болды, олардың ішінде тағы да тұтқындалған Пьярас Беаслай да бар еді.

Азамат соғысының басталуы

О'Коннор 1921 жылғы Англия-Ирландия келісімін қабылдауға бас тартты, ол Ирландия еркін мемлекетін құрды. Бұл келісім Ирландия Парламенті – Дэйл Эйранда тар көлемде мақұлданды. О'Коннор және оған ұқсас көптеген адамдар келісім Солтүстік Ирландияның алты округінің бөлінуін бекітеді және 1916 жылы жарияланған Ирландия Республикасын әлсіретеді деп ойлады. "О, біз оны барлық мүмкіндігімен пайдалануымыз керек. Егер мен өзімді қамтамасыз ете алсам, оған толыққанды қарсы шығатын едім", - деді О'Коннор IRA мүшесі Лиам Арчерге. 10 қаңтарда О'Коннордың Монкстаун қаласындағы үйінде кездесу өтті. Кездесуге Лиам Меллоуздан басқа барлық келісімге қарсы ИРА-ның жоғары лауазымды офицерлері қатысты. О'Коннор Республикалық әскери кеңес деп аталатын осы топтың төрағасы болып тағайындалды. ИРА конвенциясын дереу шақыру керек деп келісілді; бұл болмаған жағдайда жеке GHQ құрылады. 20 наурызда О'Коннордың кеңсесінде өткен кездесуде Лиам Линч бас штаб бастығы ретінде ИРА GHQ штабының уақытша құрамы сайланды. О'Коннор инженерлік бөлімді басқарды. 26 наурыз 1922 жылы ИРА-ның келісімге қарсы офицерлері Дублинде конвенция өткізді, онда олар келісімді қабылдамады және Дэйлдің өкілеттігін жоққа шығарды. Бірақ олар алдағы қадамдарды талқылауға дайын болды. Конвенция 9 сәуірде қайта жиналды. Ол жаңа әскер конституциясын жасады және әскерді жаңадан сайланған 16 адамнан тұратын атқару комитетіне, соның ішінде О'Коннорға, бағындырды, ол әскер кеңесі мен бас штаб қызметкерлерін тағайындайтын еді. Журналист бұл жағдай келісімге қарсылардың Ирландияда "әскери диктатура" орнатуды ұсынатынын білдіретінін сұрағанда, О'Коннор: "Қаласаңыз, солай қараңыз" деді. 14 сәуір 1922 жылы О'Коннор Уақытша үкіметке қарсы тұрып, Дублиннің орталығындағы Төрт сот ғимаратын басып алған 200-ге жуық ИРА басшыларының бірі болды. Олар британдық әскерлерді (әлі елде болған) оларға шабуыл жасауға итермелеуді көздеді, бұл Ұлыбританиямен соғысты қайта бастайды және IRA-ны ортақ жауына қарсы біріктіреді деп ойлады. Олар бұрынғы британдық әкімшілікпен байланысты деп саналатын басқа кіші ғимараттарды, мысалы, Мольсворт көшесіндегі балласт кеңсесі мен масондық залын да басып алды, бірақ Төрт сот қызығушылықтың орталығы болып қала берді. 15 маусымда О'Коннор азаматтық гвардияның көтерілісшілеріне тиесілі мылтықтарды жинау үшін адамдарды жіберді. Майкл Коллинз ИРА саясатынан Төрт соттан кетуге көндіруге тырысты. 18 маусымда өткен үшінші ИРА конвенциясында атқару комитеті Ирландия үкіметінің барлық британдық әскерлерді 72 сағат ішінде елден шығаруын талап етуі керек пе деген мәселеде екіге бөлінді. Линч қарсы шыққан бұл ұсыныс тар көлемде жеңіліске ұшырады, содан кейін О'Коннор және басқалар жеке GHQ құру үшін кездесуден шықты. ИРА үкіметке қарсы екі фракцияға бөлінді. 22 маусым 1922 жылы Лондонда сэр Генри Уилсонды екі ИРА мүшесі, Реджинальд Данн мен Джозеф О'Салливан, бұрынғы британдық сарбаздар, өлтірді. Кейбіреулер бұл Майкл Коллинстің бұйрығымен жасалғанын айтады, өйткені ол Лондондағы IRB-де Данннің жақын досы болған. Ллойд Джордж Коллинзге ашулы хат жазды, онда "Рори О'Коннор мырзаға өзінің ізбасарларымен және оның қару-жарағымен Дублиннің ортасында ашық көтеріліс жасауға, осы орталықтан сіздің үкіметіңіздің аумағында ғана емес, қастандық әрекеттерін ұйымдастыруға және жіберуге рұқсат беруге болмайды" делінген. 28 маусым 1922 жылы Төрт сот гарнизоны Ұлттық армияның генералы Джинджер О'Коннеллді ұрлағаннан кейін Коллинз Уинстон Черчилльден қарызға алынған артиллериямен Төрт сотты оқ атуға бұйрық берді. Оқ ату салдарынан Төрт сот ғимараты өртеніп, ғимараттың бір бөлігі зақымдалды және көптеген үкіметтік құжаттар жойылды. О'Коннор 30 маусымда берілген 130 адамның бірі болды, олардың кейбіреулері тұтқындалып, Маунтджой түрмесіне қамалды. Бұл оқиға Ирландия Азамат соғысының ресми басталуын белгіледі, өйткені елдің әртүрлі аймақтарында келісімге қарсы және жақтас топтар арасында ашық қақтығыстар басталды.

O'Connor refused to accept the Anglo Irish Treaty of 1921, which established the Irish Free State. It was ratified by a narrow vote in Dáil Éireann, the Irish parliament. O'Connor and many like him felt that the Treaty confirmed the partition of the six counties of Northern Ireland and undermined the Irish Republic declared in 1916. "Oh we must work it for all its worth. If I could get enough to support me I would oppose it wholeheartedly", O'Connor said to a fellow IRA man, Liam Archer. On 10 January, a meeting was held at O'Connor's home in Monkstown, Dublin. In attendance were all senior anti Treaty IRA officers except Liam Mellows. O'Connor was appointed to chair this grouping, known as the Republican Military Council. It was agreed that an IRA convention should be called without delay; failing this, a separate GHQ would be formed. At a further meeting in O'Connor's office on 20 March, a temporary IRA GHQ staff was elected under Liam Lynch as chief of staff. O'Connor remained in charge of engineering. On 26 March 1922, the anti Treaty officers of the IRA held a convention in Dublin, in which they rejected the Treaty and repudiated the authority of the Dáil. However, they were prepared to discuss a way forward. The convention met again on 9 April. It created a new army constitution and placed the army under a newly elected executive of 16 men, including O'Connor, that would choose an army council and headquarters staff. Asked by a journalist if this development meant the anti treatyites were proposing a 'military dictatorship' in Ireland, O'Connor replied, "You can take it that way if you want." On 14 April 1922 O'Connor was one of a number of IRA leaders in a 200 strong force of that occupied the Four Courts building in the centre of Dublin in defiance of the Provisional Government. They intended to provoke the British troops (who were still in the country) into attacking them, which they thought would restart the war with Britain and re unite the IRA against their common enemy. They also occupied other smaller buildings regarded as being associated with the former British administration, such as the Ballast Office and the Freemasons' Hall in Molesworth Street, but the Four Courts remained the focus of interest. On 15 June, O'Connor sent out men to collect the rifles that belonged to the mutineers of the Civic Guards. Michael Collins tried desperately to persuade the IRA men to leave the Four Courts. At the Third IRA Convention on 18 June, the Executive was split over whether the Irish Government should demand that all British troops leave within 72 hours. A motion to this effect, opposed by Lynch, was narrowly defeated, whereupon O'Connor and others left the meeting to set up a separate GHQ. The IRA had split into two factions opposed to the government. On 22 June 1922 Sir Henry Wilson was assassinated in London by two IRA men, Reginald Dunne and Joseph O'Sullivan, each a former British soldier. Some now argue that this was done on the orders of Michael Collins, who had been a close friend of Dunne's in the London IRB. Lloyd George wrote an angry letter to Collins, which included the line " still less can Mr. Rory O'Connor be permitted to remain his followers and his arsenal in open rebellion in the heart of Dublin organizing and sending out from this centre enterprises of murder not only in the area of your Government "

On 28 June 1922, after the Four Courts garrison had kidnapped Ginger O'Connell, a general in the National Army, Collins gave orders for the shelling of the Four Courts with borrowed artillery lent by Winston Churchill. The shelling led to the Four Courts catching fire, damaging parts of the building in addition to destroying numerous government documents. O'Connor was one of 130 men that surrendered on 30 June; some of these were arrested and imprisoned in Mountjoy. This incident marked the official start of the Irish Civil War, as fighting broke out openly around the country between pro and anti Treaty factions.

Атқару

1922 жылғы 8 желтоқсанда төрт соттың құлауы кезінде Лиам Меллоус, Ричард Барретт және Джо МакКелвимен бірге ұсталған Рори О'Коннор, келісімге қарсы ИРА-ның Фри-Стейт депутаты Сеан Хейлсті өлтіргеніне жауап ретінде ату отрядымен атылды. Өлім жазасын орындау туралы бұйрыққа Кевин О'Хиггинс қол қойды. О'Коннор 1921 жылғы 27 қазанда болған тойында оның куәсі болған. Олардың қазасы Ирландия азамат соғысының ащылығы мен бөлінісінің символы болып қала береді. Уақытша үкімет тарапынан атылған 77 республикашының бірі О'Коннор Ирландиядағы республикалық қозғалыс тарапынан шейіт ретінде қарастырылады.

Еске алу

Арклоудағы "Рори О'Коннор Плейс" оның құрметіне аталған. Дублиннің Крамлин ауданында оның атымен аталатын паб бар, сондай-ақ Дублин округіне қарасты Дун Лаухейр маңында "Рори О'Коннор паркі" деп аталатын тұрғын үй кешені орналасқан. О'Коннорды атқылау кезінде, оның жақын досы Жан де Сейлс Ла Терьер өзінің ұлына оның құрметіне есім қойған. "Синн Фэйн" ұйымының (UCD) бір бөлімі оның атымен аталады.