Кіріспе

Ирландиялық саясаткер (1866–1963)

Домхналл Уа Буачалла (3 ақпан 1866 – 30 қазан 1963) – ирландиялық саясаткер және Бірінші Дайлдың мүшесі. Ол Ирландия еркін мемлекетінің үшінші және соңғы генерал-губернаторы қызметін атқарды, кейін Мемлекеттік кеңестің мүшесі болды.

Ерте өмір

Уа Буачалла 1866 жылдың 3 ақпанында Килдэр графтығының Мейнут қаласында дүниеге келген. Оның тууы Даниэль деп тіркелген, ол дүкенші Корнелиус Бакли мен Сара Баклидің ұлы, туған тегі Джейкоб. Үйленгеннен кейін ол отбасымен бірге Мейнутта тұрып, қалада азық-түлік дүкені, велосипед дүкені және пабты біріктірген. Ол ирланд тілінің жақтасы және Conradh na Gaeilge ұйымының мүшесі болған. 1907 жылы ол тұтқындалып, азық-түлік тауарлары тәркіленді, себебі ол азық-түлік вагонына Домхналл Уа Буахалла (ирланд тіліндегі есімі) деген жазу салғаны үшін айыппұл төлеуден бас тартты, өйткені британдық заң азық-түлік вагондарының тек ағылшын тілінде тіркелуін қажет еткен.

1916-1932 жылдар

Ол Ирландия еріктілерінің мүшесі болды және 1916 жылғы Пасха көтерілісінің басталған кезде ол Дублинге 26 шақырым велосипедпен барды, көтеріліс жалғасып жатқанын анықтады, сосын Мейнутқа қайтып келді, онда ол өзінің адамын жинады, оларды Дублинге алып барды және GPO-да, сондай-ақ Парламент көшесіндегі және Арнотттың Генри көшесіндегі Exchange қонақ үйіндегі бекіністерде снайпер ретінде шайқасты; ол шебер мерген болды. GPO-дан шегіну кезінде оны шабуылға жіберді, ол Уильям мен Вудс фабрикасына жетті, бірақ ол тонаушыларға толы болғандықтан қайтып кетті. Ол Бродстон теміржол станциясына жетті, бірақ британдық сарбаздар оны ұстап алып, Ричмонд казармасына, содан кейін Кнутсфорд түрмесіне және Уэльстегі Фронгох тұтқын лагеріне жіберді. Ол 1916 жылғы Рождествоға дейін бірнеше күн бұрын босатылды және тұтқындардың оралғанда "ұлықтық қарсы алу" алғанын айтады. Пасха көтерілісінен аман қалған көптеген адамдар сияқты, ол британ үкіметі Пасха көтерілісі үшін жалтақтап айыптаған Синн Фэйн деген шағын сепаратистік партияға қосылды. Көтерілістен кейін Эмон де Валера басқарыған аман қалғандар партияны Ирландия республикасын құру үшін күресте басқарды. Уа Буачалла 1918 жылғы жалпы сайлауда Солтүстік Килдардан Синн Фэйн депутаты болып сайланды. Ол Бірінші Дайлде (1918–1921) қызмет етті және 1921 жылы Екінші Дайлге Килдар–Уиклоудан Техта Дала (TD) ретінде қайта сайланды. Ол де Валераның жағында болды және Англо-ирланд келісіміне қарсы болды. Ол Азамат соғысында Төрт сотта соғысты. Дундалк түрмесінде тұтқынға алынып, 1922 жылдың тамыз айында Келісімге қарсы әскерлер босатты. Ол 1922 жылғы жалпы сайлауда өзінің мандатын жоғалтты және 1923 жылғы жалпы сайлауда сәтсіз кандидат болды.

Ирландияның генерал-губернаторы

Ол 1926 жылы Фианна Фейл құрылғанда оған қосылды және 1927 жылғы маусымдағы жалпы сайлауда Кильдар сайлау округінен Фианна Фейл депутаты болып сайланды, бірақ 1932 жылғы жалпы сайлауда Фианна Фейл жеңіске жеткенімен, ол орынды жоғалтты. 1932 жылғы қарашада Джеймс МакНилл отставкаға кеткеннен кейін Эмон де Валера оны Ирландия еркін мемлекетінің генерал-губернаторы етіп тағайындады.

Кішкене бей-жайлық туралы нұсқау

Де Валера Уа Буачаллаға генерал-губернатор ретінде көпшілік алдында жайлы болудан аулақ болуды және қоғамдық шараларға қатыспауды нақты тапсырды, бұл де Валераның кеңсеге көңіл бөлмеу саясатының бір бөлігі болды, оны көзге көрінбейтін ету арқылы. Ол заңдарға патшалық келісім беруді, Дэйл Эранды шақыру және таратуды, сондай-ақ кеңседегі өзге де ресми міндеттерін орындауды жалғастырды, бірақ үкіметінің кеңесі бойынша барлық қоғамдық шақырулардан бас тартып, өзін жасырып алды. Шындығында, қызмет істеген кезеңінде ол бір ғана ресми міндетті атқарды: 1933 жылы Үкімет үйінің Кеңес палатасында Франция елшісінің сенімхаттарын Король Георг V атынан қабылдады. Бірақ де Валера кейіннен бұл міндетті генерал-губернатордан өзінің Атқарушы кеңес президенті лауазымына көшірді. АҚШ елшілік министрі Уильям Уоллес Макдауэлл сенімхаттарын Уа Буачаллаға емес, де Валераға тапсырды. Уа Буачалланың қоғамдық жерде есімдері жиі айтылмады, бірақ 1936 жылдың қаңтар айында Король Георг V қайтыс болғаннан кейін, ол АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт пен АҚШ Мемлекеттік хатшысы Корделл Халлдың ирланд халқына жолданған көңіл айту хаттарына жауап беруге міндетті болды. Де Валераның тапсырмасымен Уа Буачалла генерал-губернатордың ресми резиденциясында, Вице-корольдық резиденциясында (қазір Ирландия президентінің резиденциясы – Арас ан Уахтарайн) тұрмады. "Губернатор-генерал" деген ресми ағылшын тіліндегі атау көбінесе "Seanascal" немесе оның тікелей аудармасы "Seneschal" деген ресми ирланд тіліндегі атаумен алмастырылды. Дегенмен, "Губернатор-генерал" атауы ресми ағылшын тіліндегі құжаттар мен жарияламаларда қолданылатын заңды форма болып қала берді. Уа Буачалла генерал-губернатордың 10 000 фунт стерлингтік жалақысынан 2000 фунт стерлингтен басқасын қабылдаудан бас тартты.

Де Валерамен айтысу

Уа Буачалла 1936 жылдың желтоқсан айында де Валерамен оның қызметтен кету жолы туралы дауласты. Де Валера король Эдуард VIII-ге қатысты тақтан бас тарту дағдарысын Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясына түзетулер енгізу үшін пайдалануға тырысты, осылайша корольдік билік пен генерал-губернатор лауазымын жоюды көздеді. Осыдан кейін, ол Уа Буачалладан сот процесіне қатысты қорқыныш сезінді, себебі оның кеңсесі күрт жойылғаннан кейін, ол өзінің резиденциясы үшін қалған бір жылдық қымбат жеке жалға алуға жеке жауапкершілікке тартылды. Шындығында, 1933 жылдан 1936 жылдың желтоқсанына дейін Ирландия үкіметі Уа Буачаллаға шығындарды төледі, ол осы ақшаға өзіне таңдалған қымбат резиденцияның жалдау ақысын төледі. Бірақ 1936 жылдың желтоқсанынан бастап үкімет резиденция үшін төлем жасауға міндетті емес екенін мәлімдеді. Уа Буачалла 1932 жылы де Валераның тікелей кеңесі бойынша резиденцияны толық бес жылға жалға алған, бұл оның күтілетін қызмет мерзімі болды. Ол енді генерал-губернатор болмағандықтан, қазір қажеті жоқ және төлей алмайтын резиденция үшін бір жылдық жалдау ақысы қалды. Соңында, де Валера Уа Буачаллаға үлкен зейнетақы тағайындауға және оның жалдау ақысы мен шығындарын төлеуге мәжбүр болды, осылайша ұятты сот процесін болдырмақ болды. Уа Буачалла 1938 жылдың маусым айында Дублин сарайында Ирландияның бірінші президенті Дуглас Хайдтың инаугурациясына қатысты.

Мемлекеттік кеңеске тағайындалуы және кейінгі өмірі

Уа Буахалла мен де Валера саяси серіктестер ретінде қайта бірікті, және де Валера 1959 жылы Ирландия президенті болып сайланғанда, символдық кешірім ісі ретінде Уа Буахалланы өзінің кеңесшілер кеңесіне мүше етіп тағайындады. Бірақ ол Maynooth-қа оралып, 1853 жылы негісталған отбасылық бизнесі – аппараттық дүкенін басқаруын жалғастырды. Домналл Уа Буахалла 1963 жылдың 30 қазанында 97 жасында Дублиндегі зейнеткерлер үйінде қайтыс болды. Оған мемлекеттік салтанатты жерлеу рәсімі өткізіліп, Мейнут қаласындағы Ларагбриан зиратына жерленді, зираттағы сөзді президент де Валера айтты. Уа Буахалланың аппараттық дүкені 2005 жылдың қазан айында жабылды. Бұл дүкеннің қасындағы жол оның құрметіне аталған (бірақ ағылшын тілінде "Баклидің жолағы" деп аударылған). Ғимарат бұзылып, бірақ алдыңғы жағының бір бөлігі сақталды, ал ғимарат "Бакли үйі" деп аталады.