Артур Гриффит: Ирландиялық саясаткер және «Шин Фейн» партиясының негізін қалаушысы

Кіріспе

Ирландиялық саясаткер және жазушы, Sinn Féin партиясының негізін қалаушы (1871–1922)

Артур Джозеф Гриффит (Art Seosamh Ó Gríobhtha; 31 наурыз 1871 – 12 тамыз 1922) – ирландиялық жазушы, газет редакторы және Sinn Féin саяси партиясын құрған саясаткер. Ол 1921 жылғы Англо-Ирландия келісімін жасау бойынша келіссөздерде Ирландия делегациясын басқарды және 1922 жылдың қаңтарынан тамыз айында қайтыс болғанға дейін Dáil Éireann президенті болды. Оңтүстік Африкада қысқа уақыт тұрғаннан кейін Гриффит 1899 жылы ирландиялық ұлттық газет «The United Irishman» газетін құрып, редакциялады. 1904 жылы ол «Мажарстанның қайта жандануы: Ирландия үшін салыстыру» атты еңбегін жазды, онда Ирландияның Ұлыбритания Парламентінен шығуы және Ирландияда үкіметтік институттарды құру туралы ұсыныстар айтылды. Бұл саясат Sinn Féin (біздің өзіміз) деп аталды. 1905 жылдың 28 қарашасында ол өзінің ұйымы – Ұлттық Кеңестің бірінші жылдық съезінде «Sinn Féin саясатын» ұсынды; осы оқиға Sinn Féin партиясының құрылған күні ретінде танылды. Гриффит 1911 жылы Sinn Féin президенті болды, бірақ сол кезде ұйым әлі кішкентай еді. Гриффит 1916 жылғы Пасха көтерілісінен кейін, оған қатыспағанына қарамастан, тұтқындалды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол Sinn Féin партиясын дамытуға кірісті, ол бірқатар қосымша сайлауларда жеңіске жетті. 1917 жылдың қазанында партияның Ardfheis (жылдық съезінде) Sinn Féin біржақты республикалық партияға айналды, ал Гриффит 1916 жылғы көшбасшы Эмон де Валераның пайдасына президенттік лауазымнан бас тартты, оның орнына вице-президент болды. Гриффит 1918 жылдың маусымында өткен қосымша сайлауда Шығыс Каван округінен депутат болып сайланды және 1918 жылғы жалпы сайлауда қайта сайланды, онда Sinn Féin Ирландия парламенттік партиясынан үлкен сайлау жеңісін жеңіп, Вестминстердегі орын алудан бас тартып, өздерінің құрылтай жиналысын – Dáil Éireann құрды. Dáil-де Гриффит 1919 жылдан 1921 жылға дейін Ішкі істер министрі, 1921 жылдан 1922 жылға дейін Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. 1921 жылдың қыркүйегінде ол британ үкіметімен келісімге келу үшін ирландиялық делегацияның төрағасы болып тағайындалды. Бірнеше айлық келіссөздерден кейін ол және тағы төрт делегат Англо-Ирландия келісімін қол қойды, ол Ирландия еркін мемлекетін құрды, бірақ республика ретінде емес. Бұл Dáil-де жікке бөлуге әкелді. Келісім Dáil-де аз дауыспен мақұлданғаннан кейін де Валера президенттік лауазымнан кетті, ал Гриффит оның орнына сайланды. Бұл жік Ирландия азамат соғысына әкелді. Гриффит 1922 жылдың тамызында, соғыс басталғаннан екі ай өткен соң, кенеттен қайтыс болды.

Arthur Joseph Griffith (Art Seosamh Ó Gríobhtha; 31 March 1871 – 12 August 1922) was an Irish writer, newspaper editor and politician who founded the political party Sinn Féin. He led the Irish delegation at the negotiations that produced the 1921 Anglo Irish Treaty, and served as the president of Dáil Éireann from January 1922 until his death later in August. After a short spell in South Africa, Griffith founded and edited the Irish nationalist newspaper The United Irishman in 1899. In 1904, he wrote The Resurrection of Hungary: A Parallel for Ireland, which advocated the withdrawal of Irish members from the Parliament of the United Kingdom and the setting up of the institutions of government at home in Ireland, a policy that became known as Sinn Féin (ourselves). On 28 November 1905, he presented "The Sinn Féin Policy" at the first annual convention of his organisation, the National Council; the occasion is marked as the founding date of the Sinn Féin party. Griffith took over as president of Sinn Féin in 1911, but at that time the organisation was still small. Griffith was arrested following the Easter Rising of 1916, despite not having taken any part in it. On his release, he worked to build up Sinn Féin, which won a string of by election victories. At the party's Ardfheis (annual convention) in October 1917, Sinn Féin became an unambiguously republican party, and Griffith resigned the presidency in favour of the 1916 leader Éamon de Valera, becoming vice president instead. Griffith was elected as an MP for East Cavan in a by election in June 1918, and re elected in the 1918 general election, when Sinn Féin won a huge electoral victory over the Irish Parliamentary Party and, refusing to take their seats at Westminster, set up their own constituent assembly, Dáil Éireann. In the Dáil, Griffith served as Minister for Home Affairs from 1919 to 1921, and Minister for Foreign Affairs from 1921 to 1922. In September 1921, he was appointed chairman of the Irish delegation to negotiate a treaty with the British government. After months of negotiations, he and the other four delegates signed the Anglo Irish Treaty, which created the Irish Free State, but not as a republic. This led to a split in the Dáil. After the Treaty was narrowly approved by the Dáil, de Valera resigned as president and Griffith was elected in his place. The split led to the Irish Civil War. Griffith died suddenly in August 1922, two months after the outbreak of that war.

Отбасы және ерте өмірі

Артур Джозеф Гриффит 1871 жылдың 31 наурызында Дублинде, 61-ші Үстіңгі Доминик көшесінде дүниеге келді, тектің қазақ тіліндегі жақын туыстары Уэльсте болған. Оның бес атасы, Уильям Гриффит (Дрюс-и-коэд-Ушаф, Рид-ду, Кернарвоншир, 1719-1782) фермер және Моравия шіркеуінің қолдаушысы болды. Оның атасы, Гриффит Гриффит (шамамен 1789 ж.т.), алдымен Америка Құрама Штаттарына, содан кейін Ирландияға көшті, онда оның бірнеше әпкелері Дублиндегі моравиялық қауымда қоныстанды. Католик дінін ұстанған Гриффит ирландтық христиан бауырластарының білім беру ошағында оқыды. Ол ирланд тілін жаңғыртуды мақсат еткен Гейл лигасына қосылғанға дейін баспагер болып жұмыс істеді. Оның әкесі The Nation газетінде баспагер болған. Гриффит 1890 жылдардың басында газеттің жаңа иесімен туған даудың салдарынан жұмыстан шығарылған бірнеше қызметкердің бірі болды. Жасынан бастап Ирландиялық республикалық бауырластықтың (IRB) мүшесі болды. Алғашқыда Парнеллдің саяси көзқарастарын қолдағанмен, кейін Парнеллдің саяси бағыты Ирландия үшін ең жақсысы емес екеніне көз жеткізді. Гриффит 1896 жылдан 1898 жылға дейін Оңтүстік Африкаға сапар шекті. Оңтүстік Африкада Гриффит британдық экспансионизмге қарсы күресте бурдтарды қолдады және Пол Крюгердің жақтасы болды. 1899 жылы Дублинге оралғаннан кейін өзінің әріптесі Уильям Рунимен бірге апталық "Біріккен ирланд" газетін құрды, бірақ Руни 1901 жылы қайтыс болды. 1910 жылдың 24 қарашасында Гриффит алты жылдық құдалықтан кейін сүйіктісі Мод Шиханға үйленді, олардың ұл мен қызы болды. Гриффиттің Ирландия парламенттік партиясының британдық Либералдық партиясымен одақтасуын қатты сынауына жас ирландтық Джон Митчелдің либералдық идеологияға қарсы риторикасы зор ықпал етті. Гриффит Лимерик бойкотын қолдады, қаладағы еврейлерге тиесілі кәсіпорындардан бас тартуға шақырды. Гриффит сонымен қатар Египет пен Үндістанда Британ империясынан тәуелсіздік алуды көздеген қозғалыстарды қолдады және Матабеледегі британ үкіметінің әрекетін қатты сынға алды. Ол Джеймс Ларкиннің саясатына қарсы болды, бірақ ұлтшыл және социалист болған Джеймс Конноллимен бірлесіп жұмыс істеді. 1900 жылдың қыркүйегінде ол "Гаелдер қоғамы" (Cumann na nGaedheal) деп аталатын ұйым құрды, ол озық ұлтшыл және сепаратистік топтар мен клубтарды біріктіруді көздеді. 1903 жылы король Эдуард VII мен оның әйелі Александраның Ирландияға сапарына қарсы науқан жүргізу үшін Ұлттық кеңес құрды. 1907 жылы бұл ұйым Cumann na nGaedheal және Данганнон клубтарының бірігуінен құрылған Sinn Féin League-пен бірікті, нәтижесінде Sinn Féin құрылды. 1906 жылы "Бірлік ирланд" журналы жала жабу туралы сот ісінен кейін жабылып, Гриффит оны "Синн Фейн" деген атпен қайта жаңартты. 1909 жылы ол қысқа мерзімге күнделікті газет ретінде шығарылды және 1914 жылы британ үкіметі оны жапқанға дейін сақталды. Содан кейін Гриффит жаңа ұлтшыл журналдың редакторы болды.

Arthur Joseph Griffith was born at 61 Upper Dominick Street, Dublin on 31 March 1871, of distant Welsh lineage. His great great grandfather, William Griffith of Drws y coed Uchaf, Rhyd ddu, Caernarvonshire (1719 1782), was a farmer and supporter of the Moravian Church cause. His great grandfather, Griffith Griffith (b. 1789), emigrated first to the United States and then to Ireland, where some of his sisters had settled in Dublin among the Moravian community there. A Roman Catholic, Griffith was educated by the Irish Christian Brothers. He worked for a time as a printer before joining the Gaelic League, which was aimed at promoting the restoration of the Irish language. His father had been a printer on The Nation newspaper — Griffith was one of several employees locked out in the early 1890s due to a dispute with a new owner of the paper. The young Griffith was a member of the Irish Republican Brotherhood (IRB). He initially supported Parnell's political views, but then decided that Parnell's political outlook was not what he thought was best for Ireland. Griffith visited South Africa from 1896 to 1898. In South Africa, Griffith supported the Boers in their campaign against British expansionism and was a supporter of Paul Kruger. In 1899, on returning to Dublin, Griffith co founded the weekly United Irishman newspaper with his associate William Rooney, who died in 1901. On 24 November 1910, Griffith married his fiancée, Maud Sheehan, after a six year engagement; they had a son and a daughter. Griffith's fierce criticism of the Irish Parliamentary Party's alliance with the British Liberal Party was heavily influenced by the anti Liberal rhetoric of Young Irelander John Mitchel. Griffith supported the Limerick boycott, advocating shunning Jewish owned businesses in the city. Griffith also supported movements seeking national independence from the British Empire in Egypt and India, and wrote a highly critical description of the British government action at Matabele. He opposed the policies of James Larkin, but worked with James Connolly, who was a nationalist as well as a socialist. In September 1900, he established an organisation called Cumann na nGaedheal ("Society of the Gaels"), to unite advanced nationalist and separatist groups and clubs. In 1903, he set up the National Council, to campaign against the visit to Ireland of King Edward VII and his consort Alexandra of Denmark. In 1907, that organisation merged with the Sinn Féin League, which itself had been formed from an amalgamation of Cumann na nGaedheal and the Dungannon Clubs, to form what would become Sinn Féin. In 1906, after the United Irishman journal collapsed because of a libel suit, Griffith re founded it under the title Sinn Féin. It briefly became a daily in 1909 and survived until its suppression by the British government in 1914, after which Griffith became editor of the new nationalist journal, Nationality.

Синн Фэйннің құрылуы

Тарихшылардың көпшілігі 1905 жылдың 28 қарашасын құрылған күні деп санайды, себебі Гриффит осы күні алғаш рет өзінің «Sinn Féin Policy» саясатын ұсынды. Гриффит өзінің жазбаларында 1800 жылғы Ұлыбритания мен Ирландияның Бірігу актісінің заңсыз екенін мәлімдеді және осыған байланысты Граттан Парламенті мен 1782 жылғы Конституция кезінде болған ағылшын-ирландиялық екібас монархиясы әлі де күшінде екенін айтты. Оның алғашқы президенті Эдвард Мартин болды. «Sinn Féin» қозғалысының негізгі ұстанымдары 1904 жылы Гриффит жариялаған «Мажарстанның қайта жандануы» атты мақалада баяндалды. Онда 1867 жылы Мажарстанның Австрия империясының бір бөлігі болудан Австрия-Мажарстанның жеке теңдес патшалығына қалай айналғаны көрсетілді. Гриффит өзі монархист болмаса да, ағылшын-ирландиялық қарым-қатынастар үшін осындай тәсілді жақтады, атап айтқанда, Ирландияның Ұлыбританиямен бірге жеке патшалыққа айналуы керек екенін, екеуінің де ортақ монархымен, бірақ жеке үкіметтерімен екібас монархия құруы тиіс екенін, себебі бұл шешім британдықтарға көбірек ұнайды деп ойлады. 1908 жылдың ақпанында «Sinn Féin» Солтүстік Лейтримде өткен қосымша сайлауда сәтсіздікке ұшырады, онда сол кездегі депутат, Лейтрим округінің Манорхамилтон қаласынан Чарльз Долан «Sinn Féin» партиясына қосылды. Осы кезде «Sinn Féin» Ирландиялық Республикалық Бауырластықпен (IRB) сіңіріліп, олар оны өз мақсаттарына жету құралы ретінде қарастырды. Оның бірнеше жергілікті кеңесшілері болды (көбінесе Дублинде, соның ішінде В.Т. Косгрейв), сондай-ақ 1910 жылдан бастап «Ирландиялық Азаттық» атты ай сайынғы журналдың айналасында біріккен оппозициялық топ болды. IRB мүшелері екібас монархияны республикалық үкіммен алмастыру қажет екенін, ал Гриффиттің консервативті топтармен келісуге тым бейім екенін (әсіресе 1913-1914 жылдардағы Дублин лок-ауты кезінде жұмыс берушілерді қолдаған позициясында, ол Джеймс Ларкиннің синдикализмін Ұлыбританияның пайдасына ирландиялық өнеркәсіпті құлдыратуға бағытталған деп қарады) айтты. 1911 жылы ол Ирландияның Пропорционалды Өкілдік Қоғамын құруға көмектесті, пропорционалды өкілдіктің тәуелсіз Ирландияда юнионистер мен националистер арасындағы антагонизмнің алдын алуға көмектеседі деп сенді.

Most historians opt for 28 November 1905 as a founding date because it was on this date that Griffith first presented his 'Sinn Féin Policy'. In his writings, Griffith declared that the Act of Union of Great Britain and Ireland in 1800 was illegal and that, consequently, the Anglo Irish dual monarchy that existed under Grattan's Parliament and the so called Constitution of 1782 were still in effect. Its first president was Edward Martyn. The fundamental principles of abstentionism on which Sinn Féin was founded were outlined in an article published in 1904, by Griffith called The Resurrection of Hungary, in which, noting how in 1867 Hungary went from being part of the Austrian Empire to a separate co equal kingdom in Austria Hungary. Though not a monarchist himself, Griffith advocated such an approach for the Anglo Irish relationship, namely that Ireland should become a separate kingdom alongside Great Britain, the two forming a dual monarchy with a shared monarch but separate governments, as it was thought this solution would be more palatable to the British. In February 1908, Sinn Féin unsuccessfully contested a by election in North Leitrim, where the sitting MP, one Charles Dolan of Manorhamilton, County Leitrim, had defected to Sinn Féin. At this time Sinn Féin was being infiltrated by the Irish Republican Brotherhood, who saw it as a vehicle for their aims; it had several local Councillors (mostly in Dublin, including W. T. Cosgrave) and contained a dissident wing grouped from 1910 around the monthly periodical called Irish Freedom. The IRB members argued that the aim of dual monarchism should be replaced by republicanism and that Griffith was excessively inclined to compromise with conservative elements (notably in his pro employer position during the 1913–1914 Dublin Lockout, when he saw the syndicalism of James Larkin as aimed at crippling Irish industry for Great Britain's benefit). In 1911, he helped to found the Proportional Representation Society of Ireland, believing that proportional representation would help to prevent animosity between unionists and nationalists in an independent Ireland.

1916 жыл

1916 жылы көтерілісшілер Дублиндегі бірқатар маңызды нысандарды басып алып, осы оқиғаны Пасхалық көтеріліс деп атады. Көтеріліс жеңіліске ұшырағаннан кейін, британдық саясаткерлер мен ирландиялық және британдық БАҚ бұл оқиғаны «Синн Фэйн көтерілісі» деп кеңінен сипаттады, тіпті Синн Фэйннің қатысы өте шектеулі болса да. Гриффит 1916 жылдың соңында Рединг түрмесінен босатылды, алдында тұтқындалған болатын. 1917 жылы көтерілістің аман қалған басшылары түрмеден босатылғаннан (немесе қашқаннан) кейін республиканы ілгерілету құралы ретінде пайдаланып, жаппай түрде Синн Фэйнге қосылды. Бұл Гриффиттің англо-ирландиялық екібас монархия тұжырымын қолдаған алғашқы мүшелер мен Эмон де Валера бастаған, республика құруды көздеген жаңа мүшелер арасында қатыгез қақтығысқа әкелді. Бұл мәселе 1917 жылғы қазан айында өткен партияның Ард Фейс (конференциясы) кезінде партияның бөлінуіне жақын болды. Келісімге келгендер, бастапқыда республика құруға тырысып, содан кейін халыққа республиканы немесе монархияны қалауын шешуге мүмкіндік беруге келісті, бірақ Британия патшалық үйінің мүшесі Ирландияның болашақ тағына отыруына жол берілмейді деген шарт қойылды. Сол Ард Фейсте Гриффит Синн Фэйн президенті лауазымынан де Валераның пайдасына бас тартты; ол және Фр. Майкл О'Фланеган вице-президенттер болып сайланды. Ирландиялық парламенттік партиясының (IPP) басшылары британдықтардың әскери қызметке шақыру қаупіне байланысты Гриффитпен келісуге тырысты, екі партия да осы қауіпті айыптады, бірақ Гриффит IPP оның радикалды және құлқы идеалдарын қабылдамаса, келіспеді. Бұл ұсынысты IPP жетекшісі Джон Диллон нақты емес деп сынады, бірақ бұл ақырында IPP-нің 1918 жылғы желтоқсан сайлауынан кейін жеңіліске ұшырауы мен тарауына әкелді.

Тәуелсіздік соғысы

1918 жылдың мамыр айында Эмон де Валерамен және тағы 72 Синн Фейнермен бірге Гриффит, ойдан шығарылған неміс қастандығына қатысы бар деген сылтаумен тұтқындалды. Гриффит Глостер түрмесінде он ай тұтқындалып, 1919 жылдың 6 наурызында босатылды. Әкесі О'Фланеган Синн Фейн президенті міндетін атқарушы болып қалды. Гриффит 1918 жылдың 20 маусымында Шығыс Каван округінен Синн Фейн кандидаттығына ұсынылды. «Оны шығару үшін сайлап қойыңыз» деген ұранмен сайланды және 1918 жылғы жалпы сайлауда Синн Фейн британдық Төменгі палатаға бармауға міндеттеме беріп, Ирландия парламенттік партиясын жеңіске ұшыратып, осы мандатын сақтап қалды. Гриффит Шығыс Каван және Солтүстік-Батыс Тайрон округтерінен сайланды. Синн Фейн депутаттары Ирландия парламенті – Дэйл Эранды құрып, Ирландия Республикасының тәуелсіздігін жариялады, содан кейін дерлік бірден Ирландияның тәуелсіздік соғысы басталды. Дэйлдегі басты басшылардың қатарында Эмон де Валера, Дэйл Эран президенті (1919–1921), Республика президенті (1921–1922) және Майкл Коллинз, Қаржы министрі, IRB басшысы және Ирландия Республикалық Армиясының барлау басқармасының директоры болды. Де Валераның АҚШ-та болмаған кезінде (1919–1921) Гриффит президент міндетін атқарушы болып қызмет етті және үнемі баспасөзбен сұхбаттасты. 1920 жылдың 26 қарашасында таңғы сағат 3-те үйінен тұтқындалып, кейін түрмеге қамалды, ал О'Фланеган де Валера Америкадан 23 желтоқсанда оралғанға дейін қайтадан жетекшілік етті.

Шарт келіссөздері мен өлім

1921 жылдың қыркүйегінде Республика Президенті де Валера Гриффиттен британ үкіметімен келіссөздер жүргізу үшін ирланд өкілетті өкілдері делегациясын басқаруын сұрады. Делегаттар Лондонның Ханс-Плейс жерінде Бас штабты құрды. Шамамен екі айлық келіссөздерден кейін, 5 желтоқсанда делегаттар өз штаб-пәтеріндегі жеке әңгімеде Шартқа қол қоюға келісіп, оны Дайлға ұсынды; келіссөздер 1921 жылғы 6 желтоқсанда сағат 2:20-да аяқталды. Гриффит келісім шарты делегациясының мүшесі ретінде, республика емес, доминион статусына негізделген компромисске ең көп қолдау көрсетті. Гриффит тәуелсіз Ирландия мемлекетінің Британ империясының немесе жақын арада Британ Достастығы болып өтетін құрамында қалуына разы болды. Шарт 1922 жылғы 7 қаңтарда Дайл 64 дауысқа 57 қарсы дауыспен бекітілді. 9 қаңтарда де Валера президенттік лауазымнан бас тартып, Дайлдан қайта сайлануға тырысты, бірақ 60-58 дауыспен жеңіліске ұшырады. Содан кейін Гриффит де Валерадан кейін Дайл Эйреннің Президенті болды. Біраз уақыттан кейін Оңтүстік Ирландияның Төменгі палатасы Шартты екінші рет бекітті. Алайда, Гриффит Екінші Дайлдің Президенті ретінде көбінесе тек номиналды тұлға болды. Британ үкіметімен ұзақ және қиын келіссөздерден (Гриффит 23 маусым мен 30 шілде аралығында өткен 42 уақытша үкімет отырысының 41-іне қатысты) және еркін мемлекет үкіметін құру жұмысынан кейін, ол 1922 жылдың тамыз айының бірінші аптасында Дублиндегі Лисон көшесіндегі Сент-Винсент медбикелер үйіне түсті, себебі оны жедел тонзиллит шалдықты. Дәрігерлер оны Сент-Винсенттегі бөлмеде ұстады, олар субарахноидтық қан кетудің белгілерін байқады, бірақ оны тыныш ұстау қиын болды, ол үкіметтік ғимаратта күнделікті жұмысын жалғастырды. 1922 жылғы 12 тамызда сағат 10-ға дейін кеңсеге баруға дайындалып, аяқ киімінің ш lacesін байлау үшін тоқтап, есінен танып құлады. Ол есін жинады, бірақ аузынан қан ағып, қайтадан құлады. Үш дәрігер көмек көрсетті, бірақ бәрі бекер болды. Марист орденінің ділмәртері Джон Ли соңғы жамауды жасады, ал Гриффит ділмәр соңғы дұғасын оқып жатқанда көз жұмды. Өлімнің себебі ми қан кетуі болды, сонымен қатар жүрек жеткіліксіздігі де болды. Ол Майкл Коллинстің Корк округіндегі шабуылда қаза тауып, одан он күн бұрын 51 жасында қайтыс болды. Ол төрт күннен кейін Гласневин зиратында жерленді.

In September 1921, de Valera, President of the Republic, asked Griffith to head the delegation of Irish plenipotentiaries to negotiate with the British government. The delegates set up Headquarters in Hans Place, London. After nearly two months of negotiations, on 5 December, the delegates decided in private conversation in their headquarters to sign the Treaty and recommended it to the Dáil; negotiations closed at 2.20 a. m. on 6 December 1921. Griffith was the member of the treaty delegation most supportive of its eventual outcome, a compromise based on dominion status, rather than a republic. Griffith was content for an independent Irish State to remain within the British Empire or British Commonwealth as it soon would become. The Treaty was ratified by the Dáil by 64 votes to 57 on 7 January 1922. On 9 January, de Valera stood down as president and sought re election by the Dáil, which he lost by a vote of 60 to 58. Griffith then succeeded de Valera as President of Dáil Éireann. A second ratification of the Treaty by the House of Commons of Southern Ireland followed shortly afterwards. Griffith was, however, to a great extent merely a figurehead as President of the Second Dáil. Suffering from overwork and strain after the long and difficult negotiations with the British government (Griffith attended 41 of the 42 provisional government meetings held between 23 June and 30 July), and the work involved in establishing the Free State government, he entered St. Vincent's Nursing Home, Leeson Street, Dublin, during the first week of August 1922, following an acute attack of tonsillitis. He was confined to a room in St Vincent's by his doctors, who had observed signs of what they thought might be a subarachnoid hemorrhage, but it was difficult to keep him quiet, and he resumed his daily work in the government building. He had been about to leave for his office shortly before 10 a. m. on 12 August 1922, when he paused to retie his shoelace and fell down unconscious. He regained consciousness, but collapsed again with blood coming from his mouth. Three doctors rendered assistance, but to no avail. Fr John Lee of the Marist Fathers administered extreme unction, and Griffith expired as the priest recited the concluding prayer. The cause of death, cerebral haemorrhage, was also reported as being due to heart failure. He died at the age of 51, ten days before Michael Collins' death in an ambush in County Cork. He was buried in Glasnevin Cemetery four days later.

Өлгеннен кейін еске алу

Тарихшы Диармейд Ферритер Гриффит Синн Фейін құрғанмен, оның есімі Ирландия тарихынан "жылдам жойылды" деп санайды. Оның әйелі бұрынғы әріптестерінен зейнетақы сұрап, "олардың бәрін өзі жасады" деп жалбарынады. Ол оның қабір орнының тым қарапайым болғанын ойлады және оның денесін қайта қазумен қорқытты. Тек 1968 жылы оның бұрынғы Клонтарф үйіне Сент-Лоуренс жолында тақта орнатылды. Гриффит казармасы, қазіргі Гриффит колледжі Дублин, Оңтүстік айналма жолда, Дублин, Солтүстік Дублинде Гриффит даңғылы, Драмкондрадағы Гриффит саябағы және Дублин округі Лукандағы Артур Гриффит саябағы оның құрметіне аталған. 1950 жылы Лейнстер үйі аумағында орнатылған обелиск Гриффит, Майкл Коллинз және Кевин О’Хиггинсті еске алады.

Яһудилерге қатысты көзқарастар

"United Irishman" басылымының редакторы ретінде Гриффит анти-Дрейфусард бағытын ұстанды, 1899 жылы "ел сатқыны" Дрейфустың сотталуын қорғап, Дублин баспасөзін "көбінесе еврей газеттері" деп айыптап, "артында қырық немесе елу мың еврей қарызкорлары мен қалта кесушілерінен басқа ештеңе жоқ тағы елу газетті" айыптады және әр елде ешқандай адал христиан мұрынды ұстап, құсық келмейін деген сақтық үшін оқымайды. Гриффиттің "Бірлескен ирландта" сол жылы жарияланған басқа да редакциялық мақалалары "еврей капиталистері Венадан Нью-Йоркке дейін және одан әрі "Цивилизацияның жалған баспасөзін" бақылауға алған" деген қауіптің туындауына алаңдаушылық білдірді және "барлық еврейлердің мүмкіндік алса, сатқын болатынына сенімдіміз" деген қорытындыға келді. Гриффиттің редакторлық кезеңінде "Бірлескен ирланд" газетінде кездесетін антисемитизм Джойстің "Улисс" романының әртүрлі аспектілерін, әсіресе "Циклоп" эпизодын қалыптастырғаны айтылады. 1904 жылы газетте жергілікті дін қызметкері ұйымдастырған Лимериктегі еврей бизнесіне бойкот жариялауды қолдаған мақала жарияланды. Онда "Лимериктегі еврей еврей болғандықтан емес, қарызкор болғандықтан бойкотталды" және "Егер еврейлер еврей ретінде бойкотталса, бұл өте әділетсіз болар еді" делінген. Гриффит Лимериктегі еврейлердің ақша қарызға беру немесе осыған ұқсас іс-әрекеттерге қатысы жоқ немесе одан да аз екенін білмеген. "Бірлескен ирланд" газеті сол кездегі Ирландияда кең таралған антисемиттік көзқарастарды қамтитын Оливер Сент-Джон Гогартидің мақалаларын да жариялады. Осы кезеңде "United Irishman" газетінде сионизмге оң көзқарас білдірілді; "Ұлыбритания мен Ирландия еврейлері, әдеттегідей, олардың жолын тосқан немесе оларды кім екенін көрсетуге батылданған христианды құрту үшін бірікті, олардың тоғызыншысы - қарызкорлар және өнеркәсіптің паразиті" делінді, ал бұл сынға "Палестинада еврей ұлтын қайта құруды қалайтын адал және патриоттық еврейлерді қамтитын еврейлердің сионисттік азшылығы" кірмейді. 1903 жылы ол еврей Альберт Л. Альтманды Дублин корпорациясына сайлауға қолдады. 1909 жылы "Sinn Féin" газетінде еуропалық өркениетке еврейлердің үлесі туралы жақсы мақала жазды, ал 1915 жылы "Ұлттық" газетінде еврейлерді мемлекеттік қызметке жолатпау керек деген Ирландия парламенттік партиясына қарсы шықты. Басқа еврей достарының қатарында доктор Эдвард Липман, Джейкоб Элиан және доктор Бетел Соломонс болды.

As editor of the United Irishman, Griffith took an Anti Dreyfusard line, writing in 1899 to defend the conviction of "the Jew traitor" Dreyfus; accusing the Dublin press of being "almost all Jew rags"; and decrying "Fifty other rags like those which have nothing behind them but the forty or fifty thousand Jewish usurers and pick pockets in each country and which no decent Christian ever reads except holding his nose as a precaution against nausea". Other editorials in Griffith's United Irishman that year expressed concern about a conspiracy where "the Jew capitalist has got a grip on the lying "Press of Civilization" from Vienna to New York and further", and concluded "we know that all Jews are pretty sure to be traitors if they get the chance." The antisemitism found in the pages of the United Irishman during Griffth's editorial tenure has been credited with shaping various aspects of Joyce's Ulysses, especially in the "Cyclops" episode. In 1904, a piece in the paper voiced support for the Limerick boycott, a boycott of Jewish businesses in Limerick organised by a local priest, declaring that "the Jew in Limerick has not been boycotted because he is a Jew, but because he is a usurer" and that "If Jews —as Jews— were boycotted, it would be outrageously unjust". Griffith was apparently unaware that the Jews of Limerick had little or no involvement in money lending or similar practices. The United Irishman also published articles by Oliver St. John Gogarty that contained antisemitic sentiments, which were common in the Ireland of the time. During this time an article in the United Irishman also expressed positive views towards Zionism; while "The Jews of Great Britain and Ireland have united, as is their wont, to crush the Christian who dares to block their path or to point them out for what they are — nine tenths of them— usurers and parasites of industry" and excluded from this criticism was "the Zionist minority of the Jews, who include those honest and patriotic Jews who desire the reestablishment of the Hebrew nation in Palestine". Already in 1903, he had endorsed the Temperance–Labour Councillor Albert L. Altman, a Jew, for election to Dublin Corporation. In 1909, he wrote a favourable article in Sinn Féin on the Jewish contribution to European civilisation, and in Nationality in 1915, he railed against the Irish Parliamentary Party for saying that Jews should be barred from public office. Other Jewish Friends included Dr Edward Lipman, Jacob Elyan and Dr Bethel Solomons.

Басқа нәсілдер туралы пікірлер

Гриффит қара нәсілді адамдарға қатысты нәсілшіл көзқараста болды; Джон Митчелдің түрме күнделігінің 1913 жылғы басылымына жазған алғы сөзінде Гриффит "ирланд ұлтшылының қаралармен тең дәрежеде болудан бас тартуына ешқандай түсіндірудің қажеті жоқ" деді. Бірақ Оңтүстік Африкада болғанда, ол ақтардың қараларды пайдалануына қарсы болды және Ресейдің жеңілісіне әкелген орыс-жапон соғысы Үндістанда "ақ беткейдің беделін" құлатқанын қуанышпен қабылдады. Гриффит әсіресе Үндістанның Свадеши қозғалысына үлкен қызығушылық танытты.