Кіріспе

Аустрияда туған американдық орыс православие шіркеуінің басшысы Алексис Георгиевич Тот (Алексий Георгиевич Товт немесе Вилкс-Баррелік Алексис; 18 наурыз 1853 – 7 мамыр 1909) – АҚШ-тың орталық-батысындағы орыс православие шіркеуінің басшысы. Рутения католик шіркеуіндегі византиялық католик священнігі лауазымынан қанағаттанбағаннан кейін, ол шамамен 20 000 Шығыс обряды католиктерін орыс православие шіркеуіне өткізуге жауапты болды, бұл АҚШ-тағы Шығыс православиесінің өсуіне және Америкадағы православие шіркеуінің құрылуына үлкен үлес қосты. 1994 жылы православие шіркеуі оны қасиетті деп жариялады.

Ерте өмір

Алексис Георгиевич Тот 1853 жылғы 14 наурызда Словакияның (кейіннен Австрия империясының бір бөлігі) Сепеш округіндегі Прешовқа жақын Кобыльницада, Франц Иосифтің билігі тұсында Георг және Сесилия Тоттың (немесе Товт) ұлы ретінде дүниеге келді. Бастауыш білімін аяқтаған соң, ол бір жыл рим-католик семинариясында, содан кейін үш жыл грек-католик семинариясында оқыды, ал кейін Прага университетінде теология мамандығы бойынша диплом алды. Тот 1878 жылғы 18 сәуірде Розалия Михалицке үйленді және 1878 жылы Прешовтың грек-католик епископы Николай Тот оны дін қызметкері етіп тағайындады. Бірнеше жылдан кейін әйелі мен баласы қайтыс болғаннан кейін, ол жергілікті приходтарда, епархиялық канцлер ретінде, сондай-ақ Прешовтың грек-католик семинариясының профессоры және директоры болып қызмет етті. 1889 жылы әйгілі Алексистің епискобы АҚШ-тағы русин католик шіркеуінен Тотты оларға дін қызметкері ретінде жіберу туралы петиция алды. Ол 1889 жылғы 15 қарашада келді және сол айдың 27-сі күні Миннеаполис қаласындағы (Миннесота штаты) Сент-Мария грек-католик шіркеуінде қызмет өткізді. Шіркеудің жиһазының аз екенін және үлкен қарызы бар екенін көрген ол жағдайды түзетуге кірісіп, ақырында шіркеуді қаржылық тұрақтылыққа жеткізді, бірақ өзі ешқашан жалақы алмады.

Епископ Джон Ирландиямен қақтығыс

Шығыс ритуалдық католик болғандықтан, Тот сол кезде Америка Құрама Штаттарында Шығыс ритуалдық католик епискобы болмағандықтан, жергілікті Латын шіркеуінің католик епискобына барып құрмет көрсету дәстүрін сақтады. Сент-Пол және Миннеаполис Рим католик архиепископиясының басшысы Джон Ирландия болды, ол неміс және басқа да католик иммигранттарын «америкаландыруға» тырысып, Тот қызмет еткен сияқты этникалық приходтарға қарсы тұрды. Тот олардың кездесуі туралы айтқанда, Ирландия ашуланып, Тоттың діни куәліктерін үстеліне лақтырып, қалада оның болуына наразылық білдіргенін мәлімдеді. Тоттың сөзіне қарағанда, Ирландия Тотты және оның епископын нағыз католик деп санамайтынын айтқан, бұл Ужгород одағы мен Папаның жарлықтарына тікелей қайшы келді. Тот әңгіме қызуланған сайын екі адамның да ашуға берілгенін хабарлады. Ирландия Тотқа Миннеаполисте дін қызметкері ретінде қызмет етуге рұқсат бермей, сонымен қатар оның приходтары мен дін қызметкерлеріне румын католик дін қызметкерімен немесе оның паштарымен байланысқа түспеуді бұйырды. Тот Венгриядағы епископына өзінің тәжірибесі туралы және нақты нұсқаулар сұрап хаттар жіберді, бірақ жауап алмады деседі. Тот Солтүстік Америкадағы өзге Шығыс ритуалдық католик дін қызметкерлерімен бірге Еуропаға қайтарылатынына, ал олардың паштары сол қалалардағы бар Рим католик қауымдарына біріктірілетініне сенді.

Римнен орыс православиесіне

Өзінің епископынан жауап алмағандықтан, ол және осындай жағдайды бастан өткерген басқа да Шығыс обрядындағы католик дін қызметкерлері өздерінің қиын жағдайына шешім табуға тырысты. 1890 жылдың желтоқсан айында олар Сан-Францискодағы (Калифорния штаты) Ресей консулына хабарласып, орыс православие шіркеуінің епискобымен байланысуға көмектесуді сұрады. Сан-Франциско епископы Владимир Соколовскиймен хат алмасып, жеке кездесулер өткізгеннен кейін, Тот 1892 жылдың наурыз айында орыс православие шіркеуіне ресми түрде кіру туралы шешім қабылдады. Тотқа 361 Шығыс обрядындағы католик еріп жүрді; алдағы жылдары мыңдаған адамдар оның ықпалымен осы шіркеуге ауысты, көбінесе оның оларды осы қадамға шақыруының нәтижесінде. Православиеге өткеннен кейін, Тот Солтүстік Америкадағы Шығыс обрядындағы католиктерге жаңа дінін талмай уағыздады. Бұл, АҚШ-тың латын епископтарының Шығыс обрядындағы приходтарға жасаған қарсы талаптарымен қосылып, Тот 1909 жылы қайтыс болған кезде 20 000-нан астам Шығыс обрядындағы католиктердің орыс православиесіне өтуіне мүмкіндік берді. Америкадағы православие шіркеуі 1916 жылға қарай латын католик шіркеуінің 163 Шығыс обрядындағы приходты және 100 000-нан астам жамағатты орыс миссионерлік епархиясына жоғалтқанын мәлімдеді.

Өлім және даңқталу

Тот өмірінің соңында протопресвитер дәрежесіне көтеріліп, Солтүстік Америкадағы Шығыс католиктерін Шығыс православиесіне өткізуге жасаған тырыстықтарын жалғастырды. Ол 1909 жылдың 7 мамырында Пенсильвания штатының Уилкс-Барре қаласында дүние салды. Оның құрметіне Пенсильвания штатының Оңтүстік Канаан қаласындағы Әулие Тихон монастыныда ерекше қасиетті орын салынды. 1994 жылдың 29 мамырында Америка Православие Шіркеуі Тотты Уилкс-Баррелік Әулие Алексий ретінде қасиеттеп жариялады.