Мәскеу және барлық Ресейдің 13-ші Патриархы Алексий I

Кіріспе

13-ші Мәскеу және барлық Ресей Патриархы Алексий I (Алексий I, Патриарх Алексий I, дүниелік аты Сергей Владимирович Симанский; 8 қараша 1877 [ескі стиль бойынша 27 қазан 1877] – 17 сәуір 1970) – 1945 жылдан 1970 жылға дейін Ресей Православ шіркеуінің Бас Патриархы болды.

Өмір

Мәскеуде асыл текті отбасында дүниеге келген, әкесі Ресей императорлық сарайының камергері болған. 1899 жылы Мәскеу император университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген, армияға шақырылып, гренадер полкінде қызмет өткерген. 1902 жылы Мәскеу теология академиясына түскен. 1906 жылы архимандрит дәрежесіне көтеріліп, Тула семинариясының ректоры болып тағайындалған. Большевиктік революциядан кейін бірнеше рет тұтқындалып, 1922 жылы Қазақстанға жер аударылды. 1926 жылы Санкт-Петербургке (кейін Ленинград болып аталды) оралып, Хутын архиепискобы, яғни Новгород епархиясының викарийі болып тағайындалды. 1927 жылдың 29 шілдесінде Ресей православие шіркеуінің де-факто басшысы Сергей Страгородский Кеңес мемлекетіне толыққанды адалдық туралы мәлімдемеге қол қойды. Бұл мәлімдемеге Киелі Синодтың барлық мүшелері және Хутын архиепискобы Алексей де қол қойды. Ол келесі жеті жылдың көп бөлігінде Арсений Стадницкий түрмеде немесе жер аударылуда болған кезде епархияны басқарды. 1933 жылы Алексей қысқа мерзімге Новгород архиепискобы (бірнеше ай) және содан кейін Ленинград митрополиті қызметін атқарды. 1943 жылдың 5 қыркүйегінде таңертең митрополит Алексей, митрополит Сергий және митрополит Николай (Ярушевич) Кремльде Иосиф Сталинмен кездесті, онда коммунистік партияның атеистік идеологиясымен басқарылатын мемлекетте шіркеудің тағдыры туралы тарихи шешім қабылданды. Екінші дүниежүзілік соғыстың кезеңінде Сталин екі онжылдық қатаң қуғын-сүргіннен кейін Ресей православие шіркеуіне заңды түрде қайтадан жұмыс істеуге рұқсат берді. Мәскеу патриархатына қатысты шектеулер жеңілдетілді және Кеңес Одағының барлық аймақтарында көптеген шіркеулер қайта ашылды. Сталин ресей халқының патриоттық сезімдеріне, әсіресе Қызыл Армияның тірегі болған шаруаларға (көптеген діндар отбасыларда өскен) жүгінуге тырысты. 1944 жылдың 15 мамырында Патриарх Сергий қайтыс болғаннан кейін митрополит Алексей Патриархтың ордасы ретінде оның орнын иемденді. Шіркеутің басшысы болғаннан кейін жасаған алғашқы мәлімдемесінде митрополит Сталинге "шынайы сүйіспеншілік пен алғысын" білдірді және "шіркеуді қателіктер мен жаңылыстардан қорғаймын" деп уәде берді. 1945 жылдың 2 ақпанында Сталиннің келісімімен Алексей I Мәскеу және бүкіл Ресейдің патриархы болып сайланды және 1945 жылдың 4 ақпанында таққа отырды. 1946 жылы Алексий I украин грек-католик шіркеуінің ROC-мен қайта бірігу рәсіміне қатысты, көптеген адамдар бұл Сталин үкіметі тарапынан күштеп жүзеге асырылған шара деп санайды. Сондай-ақ 1946 жылы Патриарх Алексий Кеңес Одағындағы барлық католиктерді Папаға адалдықтан бас тартуға шақырды: "Босатылыңдар! Сіздерді қателік, қараңғылық және рухани құлдырау тұңғиығына тастайтын Ватиканның шынжырларын жұлып тастау керек. Асығыңыздар, нағыз анаңыз – Ресей православие шіркеуіне оралыңдар!" Рим папасы Пий XII: "Жақында Ресейдің диссидент епископтары сайлаған Патриарх Алексий I католик шіркеуінен шығуды ашық түрде уағыздап жүргенін кім білмейді? Оның Русь шіркеуіне жолданған соңғы хаты қуғын-сүргінге ықпал етті" деді. Патриарх Алексий 1949 жылы құрылған Дүниежүзілік бейбітшілік кеңесіне, "советтік фронт ұйымына" қосылды. Кристофер Эндрю мен Василий Митрохин мәлімдемесіне сәйкес, Патриарх Алексий мен митрополит Николай екеуі де КГБ-де ықпалды агенттер ретінде жоғары бағаланды. 1953 жылдың 5 наурызында Сталин қайтыс болғаннан кейін патриарх КСРО Министрлер кеңесіне жеке көңіл айту хаты жолдады. "Оның өлімі – Отанымыз үшін және оны мекендейтін барлық адамдар үшін ауыр қайғы. Шіркеудің қажеттіліктеріне деген ізгі ниетін ешқашан ұмытпайтын бүкіл Ресей православие шіркеуі оның өліміне терең қайғырады. Оның жарқын естелігі біздің жүрегімізде мәңгі сақталады. Шіркеуіміз оған ерекше махаббатпен мәңгілік естелік айтады". 1955 жылы Патриарх Алексий: "Ресей православие шіркеуі Кеңес Одағының бейбіт сыртқы саясатын қолдайды, себебі шіркеуде бостандық жоқ, бірақ Кеңес саясаты әділ және шіркеу уағыздаған христиандық идеалдарға сәйкес келеді" деді. Алайда 1959 жылдан бастап Ресей православие шіркеуі де жаңа қуғын-сүргін толқынына тап болды, оның көп бөлігі жаңа кеңес басшысы Никита Хрущевтің бұйрығымен жүзеге асырылды. Осыған қарамастан, Патриарх Алексийге КГБ 1958 жылы Ресей православие шіркеуін Христиандық бейбітшілік конференциясына және 1961 жылы Дүниежүзілік шіркеулер кеңесіне қабылдауға рұқсат берді. 1965 жылы Глеб Якунин және Николай Ешильман діндарлары Патриарх Алексийге ашық хат жазды. Евгений Барабановтың сөзіне сүйенсек, "олар басқарушы епископаттың маңызды бөлігінің ерікті түрде үнсіздік танытып немесе ашкөздікпен шіркеулерді, монастырларды және діни мектептерді жабуға, діни қауымдастырықтарды таратуға, діни тіркеуді заңсыз жүргізуге және дінбасылардың тағайындалуы мен ауысуын олардың бақылауына беруге көмектескенін нақты көрсетті". Бұл хат жеке басылым түрінде (жер астындағы баспасөз) жарияланды. 1966 жылдың мамырында Патриарх Алексий екі дінбасын қызметтен шеттету туралы бұйрық берді. Совет диссиденті Александр Солженицын Глеб және Николай діндарларына жасалған қатысуды өзінің Патриарх Алексийге жолдаған ашық хатында қатаң сынады. Патриарх Алексий 1970 жылы 92 жасында миокард инфарктінен қайтыс болды және Мәскеудің сыртындағы Сергиев Посадтағы Троица-Сергий Лаврасына жерленді.

Born in Moscow to a noble family, his father was a Chamberlain of the Russian Imperial Court. In 1899 he graduated from Moscow Imperial University with a law degree; was conscripted by the army and served in a grenadier regiment. In 1902 he enrolled at Moscow Theological Academy and by 1906 he had been elevated to the dignity of archimandrite and was appointed rector of the seminary at Tula. After the Bolshevik Revolution he was arrested several times and in 1922 exiled to Kazakhstan. In 1926 he returned to Saint Petersburg (which had been renamed Leningrad) and was appointed Archbishop of Khutyn, that is, the vicar of the Diocese of Novgorod. On July 29, 1927, Metropolitan Sergei Stragorodsky, acting as de facto head of the Russian Orthodox Church, signed a statement of unconditional loyalty to the Soviet State. The statement was co signed by all members of the Holy Synod, and Archbishop Alexy of Khutyn. He ran the diocese for much of the next seven years while Metropolitan Arsenius Stadnitsky was in prison or exile. In 1933 Alexius served briefly as Archbishop of Novgorod (for several months) and then metropolitan of Leningrad. In the early hours of September 5, 1943, Metropolitan Alexius together with Metropolitan Sergius and Metropolitan Nicholas (Yarushevich) met with Joseph Stalin in the Kremlin where a historic decision was made regarding the fate of the Church in the state ruled by the militantly atheist Communist party. In the midst of World War II Stalin decided to allow the Russian Orthodox Church to legally function again after two decades of severe persecution. Restrictions on the Patriarchate of Moscow were relaxed somewhat and many churches throughout the Soviet Union were re opened. Stalin tried to appeal to patriotic feelings of the Russian people especially the peasantry (backbone of the Red Army), many of whom grew up in still deeply religious families. When Patriarch Sergei died on May 15, 1944, Metropolitan Alexy took his place as Patriarchal locum tenens. In his first statement after assuming control of the Church, the Metropolitan assured Stalin of his "profound affection and gratitude" and vowed to "safeguard the Church against mistakes and false steps". On February 2, 1945, with Stalin's approval, Alexius I was elected Patriarch of Moscow and all of Russia and enthroned on February 4, 1945.|

In 1946 Alexius I presided over the controversial "re unification" of the Ukrainian Greek Catholic Church with ROC seen by many as a takeover forced by the Stalinist government. Also in 1946, Patriarch Alexius called on all Catholics in the Soviet Union to reject all allegiance to the Pope: "Liberate yourself! You must break the Vatican chains, which throw you into the abyss of error, darkness and spiritual decay. Hurry, return to your true mother, the Russian Orthodox Church!" Pope Pius XII replied: "Who does not know, that Patriarch Alexius I recently elected by the dissident bishops of Russia, openly exalts and preaches defection from the Catholic Church. In a letter lately addressed to the Ruthenian Church, a letter, which contributed not a little to the persecution?" Patriarch Alexius joined the World Peace Council, "a Soviet front organization," when it was founded in 1949. According to Christopher Andrew and Vasili Mitrokhin, both Patriarch Alexius and Metropolitan Nicholas "were highly valued by the KGB as agents of influence." After the death of Stalin on March 5, 1953, the Patriarch composed a personal statement of condolence to the USSR's Council of Ministers. It read, "His death is a heavy grief for our Fatherland and for all the people who inhabit it. The whole Russian Orthodox Church, which will never forget his benevolent attitude to Church needs, feels great sorrow at his death. The bright memory of him will live ineradicably in our hearts. Our Church proclaims eternal memory to him with a special feeling of abiding love." In 1955, Patriarch Alexius declared, "The Russian Orthodox Church supports the totally peaceful foreign policy of the Soviet Union, not because the Church lacks freedom, but because Soviet policy is just and corresponds to the Christian ideals which the Church preaches." From 1959 however, the Russian Orthodox Church also had to endure a new wave of persecution, mostly carried out on the orders of the new Soviet leader Nikita Khrushchev. Despite this, Patriarch Alexius was permitted by the KGB to enroll the Russian Orthodox Church into the Christian Peace Conference in 1958 and the World Council of Churches in 1961. In 1965, Fathers Gleb Yakunin and Nikolai Eshilman wrote an open letter to Patriarch Alexius. According to Evgeny Barabanov, "They showed convincingly how a significant part of the governing episcopate, with voluntary silence or cunning connivance, had assisted the Atheists to close churches, monasteries, and religious schools, to liquidate religious communities, to establish the illegal practice of registering christenings, and had yielded to them control over the assignment and transfer of priests." The letter was published as samizdat ("self published", i. e., underground press). In May 1966, Patriarch Alexius ordered both priests suspended from the ministry. Soviet dissident Aleksandr Solzhenitsyn sharply criticized the treatment of Fathers Gleb and Nikolai in his own open letter to Patriarch Alexius. Patriarch Alexius died of a myocardial infarction at the age of 92 in 1970 and was buried in the Trinity Lavra of St. Sergius at Sergiyev Posad outside of Moscow.

Бағалау

Алексей І-ді қолдаушылар оның Ресейдегі христиан дінінің сақталуын қамтамасыз етуде тырысқандығы үшін, бейбітшілік пен дінаралық бірлікке ұмтылғандығы үшін мақтайды, ал қарсыластары оны кеңес билігімен байланысы бар деп жиі айыптады. Патриарх Алексейдің басшылығын қатаң сынаған белгілі тұлға – әке Глеб Якунин, ол өзінің кітаптарында және мақалаларында Ресей Православ шіркеуінің соғыстан кейінгі билігі КГБ желісіндегі адамдардың бақылауында болғанын жариялады.