Кіріспе
Ұлыбританиядағы жол-көлік оқиғаларының салдары туралы статистикалық жарияланым (RRCGB), бұрын Ұлыбританиядағы жол-көлік оқиғалары (RCGB) және одан бұрын Ұлыбританиядағы жол-көлік апаттары (RAGB) деп аталатын бұл жарияланым, Ұлыбританияның Көлік министрлігінің (DfT) жол-көлік оқиғалары, қаза болғандар және жол қауіпсіздігімен байланысты деректердің ресми статистикалық басылымы болып табылады. Алғаш рет 1951 жылы жарық көрген бұл басылым, Ұлыбританиядағы жол-көлік оқиғалары туралы деректердің негізгі көзі есептеледі. Ол негізінен полицияның STATS19 деректеріне сүйенеді. Деректерді жинау 1926 жылдан бастап жүргізілуде. Ұлыбританияның қалған апат статистикасы, яғни Солтүстік Ирландиядан түскен деректер, PSNI арқылы бөлек жарияланады.
Reported Road Casualties Great Britain (RRCGB), formerly Road Casualties Great Britain (RCGB) and before that Road Accidents Great Britain (RAGB), is the official statistical publication of the UK Department for Transport (DfT) on traffic casualties, fatalities and related road safety data. This publication, first produced in 1951, is the primary source for data on road casualties in Great Britain. It is based primarily on police STATS19 data. Data has been collected since 1926. The remainder of the UK casualty statistics, those from Northern Ireland, are reported separately by the PSNI.
Жарияланған деректер
1926 жылдан бері деректер жинақталып келеді, сол жылы шамамен 124 000 жол-көлік оқиғасында 4 886 адам қаза тапты. 1951 мен 2006 жылдар аралығында Ұлыбритания жолдарындағы апаттар салдарынан 309 144 адам қаза тауып, 17,6 миллион адам жарақат алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылы бір жыл ішінде ең көп қаза болғандардың саны – 9 169 адамды құрады. Бейбіт уақыттағы ең жоғары көрсеткіш 1966 жылы 7 985 адамды құрады. 1987 жылы үкімет алғашқы ұлттық жол-көлік оқиғаларынан болатын жазаларды азайту мақсатын белгіледі. Мақсатқа сәйкес, 1981-1985 жылдардағы орташа көрсеткішпен салыстырғанда, 2000 жылға қарай жол-көлік оқиғаларынан болатын жазалар үштен бірге азаюы керек еді. Бұл мақсаттан асып түсті, себебі сол кезеңде қаза тапқандардың саны 39%-ға, ал ауыр жарақат алғандардың саны 45%-ға төмендеді. 1999 жылы Ұлыбритания Швециядан басқа Еуропадағы ең қауіпсіз жолдарға ие болған кезде, үкімет 2010 жылға дейін орындалуы тиіс жаңа ұлттық жол-көлік оқиғаларын азайту мақсатын белгіледі. 2010 жылға қойылған мақсат, 1994-1998 жылдардағы орташа көрсеткішпен салыстырғанда, қаза тапқандар мен ауыр жарақат алғандар санын 40%-ға, балалардың қаза табу және ауыр жарақат алу санын 50%-ға, ал 100 миллион көлік шақырымына шамалы жарақат алғандардың көрсеткішін 10%-ға төмендету болды. Жарақаттар туралы мәліметтердің толықтығы және олардан қандай қорытынды жасауға болатыны туралы қандай да бір алаңдаушылықтар бар (төмендегі сын бөлімін қараңыз). Кестеде үлгі жылдарына қатысты деректер келтірілген:
Жылдық қорытынды
ЖылӨлтірілдіАуыр жарақатЖеңіл жарақатЖалпы жарақатref Ескерту19264,886 20053,20129,000238,862268,00020063,17229,000226,559255,00020092,22224,690195,234222,14620101,85720,803185,995206,798Қозғалыс деңгейі 2%-ға төмендеді.20111,90123,122178,927203,9502001 жылдан бері қаза болғандар санының алғашқы өсімі. Жаяу жүргіншілердің қазасы 12%-ға, көліктегілердің қазасы 6%-ға өсті. Қалған барлық топтарда көрсеткіш төмендеді.20121,75423,039170,930193,969Велосипедшілердің қазасы 10%-ға өсті және жаяу жүргіншілердің ауыр жарақат алу көрсеткіші артты.20131,71321,657160,300181,957Тіркелген деректер болғаннан бергі ең төменгі қаза көрсеткіші.20141,77522,807169,895194,4772001 жылдан бері қаза және ауыр жарақат көрсеткіші екінші рет өсті.20151,73222,137162,340186,2092013 жылдан кейін тіркелген ең төменгі жылдық көрсеткіш.20161,79224,101155,491179,592Қаза болғандар саны 4%-ға өсіп, 2011 жылдан бергі ең жоғары деңгейге жетті.20171,79324,831144,369170,99320181,78225,484133,112160,37820191,75225,945 (30,144)125,461 (121,262)153,158Бұл көрсеткішті бұрынғы жылдармен салыстыру полиция күштерінің жарақат ауырлығы туралы есеп беру жүйесіндегі өзгерістерге байланысты сақтықпен қарастырылуы керек. Қалың әріппен берілген сандар Ұлттық статистика бюросының әдістемелік кеңес беру қызметінің талдауына сәйкес түзетілген бағалаулар болып табылады (қ. 7-бет).20201,46020,102 (22,069)92,055 (94,022)115,584Covid-19 пандемиясының әсерінен зардап шеккендер20211,55823,363 (25,892)103,288 (100,759)128,2092022 (алдын ала)1,695(28,101)(106,206)136,002
Жолдар түріне қарай 2008 жылы болған жол апаттары
Жарақат ауырлығы бойынша, құрылыс бар, құрылыс жоқ және тас жолдар бойынша. Жол түріҚайтыс болғандарАуыр жарақат алғандарЖеңіл жарақат алғандарЖалпы жарақатRef. ЕскертуҚұрылыс жоқ (тас жолдарды қоспағанда)1,3238,34248,81058,475 Қайтыс болғандардың жалпы санының 52%-ы, ауыр жарақат алғандардың жалпы санының 32%-ы, жеңіл жарақат алғандардың жалпы санының 25%-ыҚұрылыс бар1,05716,823143,079160,959 Қайтыс болғандардың жалпы санының 42%-ы, ауыр жарақат алғандардың жалпы санының 65%-ы, жеңіл жарақат алғандардың жалпы санының 70%-ыТас жол15886910,44411,471 Қайтыс болғандардың жалпы санының 6%-ы, ауыр жарақат алғандардың жалпы санының 3%-ы, жеңіл жарақат алғандардың жалпы санының 5%-ы. 1994–98 жылдармен салыстырғанда тас жолдардағы қаза болғандардың саны 9%-ға төмендеді, ал көлік ағыны 28%-ға арттыБарлық жарақат алғандар2,53826,034202,333230,905
STATS19 деректерді жинау жүйесі
Полиция жолдарда болған, бір немесе бірнеше адамның қаза табуына немесе жарақат алуына әкеп соққан, бір немесе бірнеше көлік құралының қатысуымен болған оқиғалар туралы мәліметтерді 30 күн ішінде жинақтайды. Мәліметтер STATS19 деректерді жинау жүйесі арқылы тіркеледі. STATS19 – оқиғаларды тіркеу үшін полиция қолданатын нысанның анықтамалық нөмірі. STATS20 нысанының қалай толтырылуы туралы нұсқаулықтарды, сондай-ақ әртүрлі жағдайларды дұрыс тіркеудің мысалдарымен қамтиды. STATS19 деректері Еуропалық Одақтың жол қауіпсіздігі саласындағы зерттеулерінде пайдаланылады.
Жарақат деңгейінің төмендеуі туралы хабарландыру
Полицияның STATS19 статистикасының дәлдігі, сондай-ақ RCGB-да жарияланған деректердің көп бөлігі, демек жол-көлік оқиғаларының тенденцияларын өлшеуге оның қолайлылығы 2006 жылы екі зерттеуде қарастырылды және кейіннен Көлік департаменті осы мәселеге түсініктеме берді. Департамент өлім-жітім көрсеткіштерінің дәл екенін, бірақ нақты жалпы жарақат саны есептелгеннен әлдеқайда көп, мүмкін үш есе жоғары болуы мүмкін деген қорытындыға келді. 2006 жылы Британдық медициналық журналында жарияланған М. Гилл және авторлар тобының есебі 1996-2004 жылдар аралығында полиция және ауруханалық жағдайлар статистикасын салыстырды. Зерттеу көрсеткендей, полиция статистикасы 100 000 адамға шаққанда ауыр жарақат алу көрсеткішін 85,9-дан 59,4-ке дейін төмендеткенімен, ауруханаға түсуді талап ететін жол-көлік оқиғаларына байланысты ауруханаға түсу статистикасы осы кезеңде төмендемеген. Олар полиция көрсеткіштерінің жалпы төмендеуі жарақаттар туралы хабарлаудың толық еместігінің нәтижесі екенін, ал жарақаттардың нақты азаюын емес екенін тұжырымдады. Сондай-ақ 2006 жылы H. Ward және авторлар тобы DfT үшін дайындаған есепте өлім-жітім туралы мәліметтердің әдетте дәл екені, бірақ жарақаттар туралы статистикадағы белгісіздік жоғары екені айтылды. Олар STATS19 деректеріне немесе басқа да бір дерек көзіне ғана сүйенудің жеткіліксіз екенін, себебі әртүрлі деректер базасы оқиғаның әртүрлі аспектілерін көрсететінін және «жол-көлік оқиғаларының тенденцияларын салыстыру және түсіну үшін деректерді үшбұрыштыру жүйесі қолданылуы керек» деп ұсынды. Олар полиция есептеріндегі ауыр жарақаттардың анықтамасының кем дегенде жартылай субъективті екенін және жеңіл жарақаттарға қарағанда хабарлаудың аз екенін атап өтті. Есепте сондай-ақ 1995 жылы көлік құралдарының жүріс жолына қатысты есептеу әдістемесіндегі өзгерістер осы жылға қатысты көрсеткіштерді тікелей салыстыруға әсер ететіні айтылды. Көлік департаменті 2008 жылғы есебінде өлім-жітімге ұшырамаған көптеген жол-көлік оқиғалары туралы полицияға белгілі емес екенін мойындады. Ауруханалық жазбалар, сауалнамалар және өтемақы талаптары сияқты қосымша дереккөздерге сүйене отырып, олар Ұлыбританиядағы жол-көлік оқиғаларының жалпы саны жыл сайын шамамен 800 000-ға жуық екенін бағалады (бірақ бұл көрсеткіштің өзі «өтемақы мәдениеті» деп аталатын құбылыстың әсеріне ұшырауы мүмкін). Алайда, Ұлыбритания үкіметі есептелген жарақат деңгейінің төмендеуі нақты азаюды көрсетпейді деп толық сенімді емес. 2008 жылы департамент есептің атауын «Ұлыбританиядағы жол-көлік оқиғалары» дегеннен «Ұлыбританиядағы тіркелген жол-көлік оқиғалары» деп өзгертті.
Жол қозғалысының осал пайдаланушыларының қызметін тоқтату
Тағы бір тәуелсіз есеп үкіметтің жол апаттарының азаюы жолдардың "әлдеқайда қауіпсіз" болып келе жатқанын көрсетеді деген пікірін жоққа шығарды. Мейер Хиллман, Джон Адамс және Джон Уайтлегг жолдардың жаяу жүргіншілерді пайдаланудан тиып отырғандай қауіпті деп есептелуі мүмкін екенін ұсынады. Олар көлік құралдарымен жүру мүмкіндігі ең шектеулі топтар – қарттар мен балалардың көрсеткіштерін салыстырып, төмендегіні анықтады: Ұлыбританиядағы балалардың жаяу жүргіншілер қауіпсіздігі көрсеткіші Еуропаның орташа көрсеткішіндегіден нашар, ал барлық жастағылар үшін бұл көрсеткіш орташадан жоғары. Балалардың тәуелсіз қозғалуы одан әрі шектелуде, көлік қозғалысынан қорқу оның басты себебі деп аталады. Жаяу жүріп өткен қашықтықтар Еуропаның басқа елдерімен салыстырғанда қысқарған. Осыған ұқсас (бірақ толық анықталмаған) байқаулар қарттарға қатысты да жасауға болады.
Britain's child pedestrian safety record is worse than the average for Europe, in contrast to the better than average all ages figure. Children's independent mobility is increasingly curtailed, with fear of traffic being cited as a dominant cause. Distances walked have declined more than in other European countries. Similar (though less well defined) observations can be made regarding the elderly.