Ұлы келісім: Джеймс I және Парламент арасындағы қаржылық реформа әрекеті
Great Contract
Жеймс I патшаға ұсынылған Ұлы келісім (1610) – мемлекеттік кірісті арттыру, қарыздан құтылу жоспары. Феодалдық құқықтардан бас тарту, салықтар талқыланды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ұлы келісімшарт – 1610 жылы Роберт Сесилдің Джеймс I және Парламентке ұсынған жоспары. Оның мақсаты Патшалықтың кірісін арттырып, қарыздан арылу болды. Сесил, жыл сайынғы 200 000 фунт стерлингтік үлестің орнына, Патшалықтың феодалдық құқықтарынан – қамқорлықтан (Wardship) және жабдықтаудан (Purveyance), сондай-ақ жаңа салықтар енгізу құқығынан бас тартуын ұсынды. Палатаның мүшелері тұрақты салық салу идеясына, әсіресе ысырапшыл Джеймстің есебінен, қарсы болды, бірақ ақырында Сесилдің ұсынысын қабылдады, бірақ ол күткен сомадан әлдеқайда аз болды. Келісімшарт ресми түрде бекітілді, бірақ парламенттік үзіліс кезінде депутаттар сайлаушыларының оған қарсы екенін білді. Ақырында жоспар Джеймс пен Парламент екеуі де қабылдамады: оның қадірлі жобасының сәтсіздігі Сесилдің 1612 жылы ерте қайтысына себеп болды деп есептелді, бірақ оның рактан қайтыс болғаны мүмкін. Патша келісімшарттан бас тартты, себебі бұл оның ықпалды поддандыларын бақылау құралын жоғалтуына әкелер еді, сондай-ақ 200 000 фунт стерлинг оның феодалдық құқықтарының орнын толтыра алмайды деп ойлады. Палатаның мүшелері корольге қаржылық тәуелсіздік беруі мүмкін кіріс көзін қамтамасыз етуден сақтандырып, бас тартты. Бұл жоспар қаржылық жағдайды жақсарта ма деген мәселе әлі де болжаулардың саласында. Карл II-нің таққа қайта отыруы кезіндегі қаржылық есеп айырысудың бір бөлігі Ұлы келісімшарттан шабыттанғаны айтылады. Дегенмен, Джеймс I қаржы мәселелерінде өте ысырапшыл болды және келісімшарт оның қиындықтарына тұрақты шешім болатыны күмәнді. Елизаветаның қайтыс болғанда Патшалықтың 400 000 фунт стерлинг қарызы болғанын ескеру маңызды, өйткені Елизавета салымдылықпен ақша жұмсады және қаржыны сақтап жұмсады, сондықтан Джеймстің билігіндегі қаржылық проблемалардың бәрі оның өзінен туындамады. Сонымен қатар, Джеймстің 1605 жылға қарай әйелі мен төрт баласын асырауына байланысты көптеген заңды шығындары болды, ал үйленбеген және баласыз Елизаветаның мұндай шығындары болған жоқ.
The Great Contract was a plan submitted to James I and Parliament in 1610 by Robert Cecil. It was an attempt to increase Crown income and ultimately rid it of debt. Cecil suggested that, in return for an annual grant of £200,000, the Crown should give up its feudal rights of Wardship and Purveyance, as well as the power of creating new impositions. The Commons were allergic to the idea of permanent taxation, particularly for the benefit of the spendthrift James, but eventually accepted Cecil's proposal, though they offered far less than he had hoped for. The contract was duly formalized, but during the parliamentary recess members were made aware that their constituents were implacably opposed to it. The plan was eventually rejected by both James and Parliament: the failure of his cherished project was thought by some to have hastened Cecil's early death in 1612, although it is most likely that he died of cancer. The King withdrew from the contract because it meant that he would lose a useful means of controlling his more powerful subjects, and he also did not think £200,000 was a worthy substitute for his feudal rights. The House of Commons withdrew because they were wary of providing an income that might give the King financial independence. Whether it would have helped the financial situation remains a matter of speculation. It has been argued that the financial settlement at the Restoration of Charles II was partly inspired by the Great Contract. On the other hand, James I was rather extravagant in financial matters, and it is uncertain whether the Contract would have been a permanent solution to his difficulties. It is also important to consider how, at the point of Elizabeth's death, the Crown was £400,000 in debt, considering that Elizabeth ran a rather frugal court and was careful with money, and thus the financial problems of James' reign were not all of his own making. Furthermore, it must also be said that James, who had a wife and, by 1605, four children to support, had many legitimate expenses which the unmarried and childless Elizabeth did not.