Кіріспе

Чикаголық мафиози (1899 – 1965)

Мюррей Хамфрис (туған Льюэллин Моррис Хамфрис; 20 сәуір 1899 – 23 қараша 1965) (Түйе немесе Хумп деп те белгілі), – Уэльс тегінен шыққан Чикаголық мафиози, ол тыйым салу кезінде Чикаго тобынан бастап, басты саяси шешуші және еңбек рэкетирі болды. Хамфрис қатыгез, бірақ әдемі киінген, әлеуметтік тұрғыдан жетілген және тапқыр адам ретінде танымал болды, ол адам өлтіруді соңғы шара ретінде ғана қарастырды. Ол заң қызметкерлеріне, сырттай құрметті бизнесмендерге, кәсіподақтардың басшыларына және мемлекеттік қызметкерлерге пара берудің одан да тиімді екеніне сенді. Хамфрис жиі айтатын сөзі: "Кез келген сотта кінәлі мен кінәсіздің арасындағы айырмашылық – судьяға бірінші болып көп ақша жеткізген кім екендігінде". Бірақ Хамфрис өміріне қатысты философиясын ең жақсы түйіндейтін сөздер: "Егер сен әлсіз болсаң, дереу өлгенің дұрыс". Ал Капоне Хамфрис туралы былай деді: "Кез келген адам қару қолдана алады, бірақ 'Хумп' ақыл-ойымен жұмыс істейді. Ол қажет болған жағдайда атуға дайын, бірақ мүмкіндігі болса, қолма-қол ақшамен келісім жасағанды ұнатады. Мен еркектерде осы қасиетті бағалаймын". Хамфрис Чикаго тобы үшін құнды болды, себебі ол мәселелерді шеше білуге қабілетті еді: оның серіктері мафиозилердің ең аз жариялылыққа ие болуын қамтамасыз ету үшін. Кейбір тәжірибелілер, мысалы, Сэм Джанкана мен Филиппо Сакко, көпшіліктің назарына түсуге ұмтылса, ал басқалары Хамфрис үлгісімен, сахнадан тыс және көпшілік көзден тыс жүрді. Оның Чикагоның Оңтүстік жағалауында қарапайым бунгалосы болды, бірақ ол көбінесе Чикагоның орталық көлінің жанындағы, Марина Ситидің шығыс мұнарасының 51-ші қабатындағы пәтер сияқты, әртүрлі биік үйлерде тұрды. ФБР деректеріне сәйкес, ол әйелінің атына 80 000 доллар (қазіргі шақта 800 000 долларға жуық) тұратын қысқы үйге де ие болды.

Ерте өмір

Льюэллин Моррис Хамфрис АҚШ-та дүниеге келді. Оның ата-анасы, Брайан Хамфрис пен Энн Вигли, Уэльстің Поуис округындағы Ньютаун қаласына жақын орналасқан шағын Карно ауылынан шыққан. Олар Ланнидлос қаласындағы методист шіркеуінде үйленді. Дегенмен, 19 ғасырдың соңындағы ұзақ депрессия көптеген уэльстік шаруа қожалықтарына зор қиындықтар туғызғандықтан, жас жұбайлар Карнодағы оқшау төбедегі шаруашылықтарынан көріне алмады. Соңында отбасы Лландинам ауылынан АҚШ-қа эмиграциялады. Америкаға келгеннен кейін отбасының жағдайы жақсармады. Хамфрис жеті жасында кедейлік жағдайына байланысты газет сату үшін бастауыш мектепті тастауға мәжбүр болды. Бірақ, қара, иірім шашы үшін "Кермелі" деп аталған жас Хамфрис көп ұзамай ұсақ-көлді ұрлыққа қатысып, Чикаго көшелеріндегі бандиттер әлеміне тартылды. 13 жасқа келгенде Хамфрис Джек Мюррей деген Чикаго судьясының қамқорлығында болды, ол жас қылмыскерді заңгерлік мансапқа баулуға тырысты. Судья Мюррейдің құқықтық сабақтары кейін Хамфрис үшін құнды болды. Осы кезде Льюэллин Хамфрис өзінің атын Мюррей Хамфрис деп өзгертті. Келесі бірнеше жылда Хамфрис бірнеше зергерлік бұйымдарды ұрлап, қарақшылық жасаған көрінеді. 16 жасында ол Чикагодағы Брайдуэлл түрмесінде ұсақ ұрлық жасағаны үшін 60 күнге сотталды. Бастапқы айып – қарақшылық (ол жазаны әлдеқайда қатаң етуі мүмкін еді), бірақ Хамфрис прокурорды айыпты өзгертуге көндірді. Хамфриспен кейін танысқан адамның айтуынша, жас қылмыскердің прокурорға берген жеке талабы шамамен былай болды: "Егер сен мені қарақшылық үшін айыптасаң, мен сот алдында жылаймын. Олар мені айыптамайды, себебі мен 16 жастамын. Бірақ, егер сен мені сотқа жіберсең де, жақсылықты жақтаушылар менің өте жас екенімді ескеріп, мені түрмеге жібермеуі керек дейді. Алайда, егер сен айыпты ұсақ ұрлыққа азайтатын болсаң, мен кінәлімін мойындаймын. Мен жеңіл жаза аламын. Сен өзіңнің тізіміңде жақсы көрінетін айыптама аласың. Барлығы қуанышты болады. Соған қоса, сотқа дейін сен лайықты сыйлық аласың". Содан кейін Хамфрис қылмыстық өмірін жалғастырды, негізінен зергерлік бұйымдарды ұрлап, қарақшылық жасады. 1921 жылы Мюррей кейбір қиындықтардан кейін Чикагодан ағасының үйіне, Оклахома штатының Пинк қаласына жақын жердегі Литтл-Акске кетті. Уақытша есіктен-есікке сатушы болып жұмыс істегенде, Хамфрис Норманнан келген тартымды колледж студенті Мэри Брендлмен танысты. Ұзақ емес уақыттан кейін олар үйленді, және белгілі бір уақыт өткен соң Хамфрис жас әйелін Чикагоға алып қайтты. Ұзақ уақыт бойы заңмен өмір сүрген Хамфрис Холстед көшесіндегі мейрамханада аспаз болып жұмысқа орналасты, бірақ Мюррейдің "заңмен өмірі" Фред Эванс деген клиентпен танысқаннан кейін ұзаққа созылмады. Колледж бітіруші Эванс Чикагодағы кішкентай бандит болды, ол табысты контрабандалық спирт ішімдіктеріне енуге көмектесетін серіктес іздеді. Эванс Хамфрис есімді серіктесін тапты, ал өздерінің өнімдерінің болмауы мәселесі басқалардың контрабандалық спиртін ұрлау арқылы шешілді. Бірнеше жыл бойы бәрі жақсы жүрді, Мюррей Капоне мафиясына тиесілі спиртті ұрлағанға дейін. Көліктің жүргізушісі Хамфристі оның бетіне тапаншаны тікелей бағыттаған ұрықшы ретінде танығаннан кейін, Капоненің адамдары Хамфристі ұстап, Капонеге алып келді. Екеуінің арасында қандай әңгіме болғаны белгісіз, бірақ Капоне жас қылмыскердің шебер сөйлеуіне таңданып, оған "Кереметтер" тобында жұмыс берді. Кейіннен Капоне өзінің кездейсоқ табылғаны туралы ризашылықпен былай деді: "Хумп сияқты ешкім де жылдам емес".

Мафиозиялық мансап

Ол арық, сәнді және бір жағынан қорқынышты сұлу болды, жаңа буын рэкетшісінің өкілі, жартылай қарақшы, жартылай бизнесмен. Капоне оны жақсы көретін. —Лоренс Бергриннің «Капоне: Адам және дәуір» еңбегінен. 27 жастағы Хамфрис осы кезде бизнестің рэкет бөліміне тартылды, сонымен қатар мафия үшін бірнеше кісі өлтірді. Оның ең көп танымал екі лақап аты – «Түйе» және «Дөңгелек» болды. «Түйе» деген лақап аты түйе жүнінен жасалған пальто киюге құштарлығынан туындаған деген болжам бар; алайда, «Түйе» лақабының «Дөңгелек» лақабынан шыққандығы ықтимал. Бірақ достары берген есімдер одан да көпті аңғартатын: «Мырза Эйнштейн», «Ақылды қарақшы» және «Мырза Байлық». 1920 жылдардың соңынан 1930 жылдардың басына дейін Хамфрис, «Қызыл» Баркер, Уильям «Үш саусақты Джек» Уайт және Уильям «Клондайк» О’Доннеллмен бірге Чикагодағы бірқатар кәсіподақтарды басып алуды ұйымдастырған мафиозилердің бірі болды. Кейін Хамфриске 1931 жылдың желтоқсанында кәсіподақ төрағасы Роберт Г. Фитчті ұрлауға қатысқаны үшін айып тағылды, бірақ ол соттан қашып құтылды. 1933 жылы Капоне табыс салығын төлеуден жалтарғаны үшін түрмеде отырғанда, штат прокурорының бас тергеушісі Мюррей Хамфристі «халық жауы №1» және «Чикагодағы бизнес рэкеттерінің патшасы» деп атады. Содан кейін сол жылы Хамфрис өзі де табыс салығын төлеуден жалтарғаны үшін айыпталды. 18 ай бойы қашып жүрген ол, ақыры Индиана штатының Уайтинг қаласының жанында өзін ұстап берді және кінәсін мойындады. Федералды судья Хамфристі 18 айға Ливенворт түрмесіне қамады, бірақ ол тек 13 ай ғана отырды. 1933 жылы Джон «Джейк Шаштарушы» Фактордың, Англияда акция алаяқтығы үшін іздестіріліп жатқан британдық алаяқтың жалған ұрлануын ұйымдастыруға Хамфрис қатысқан болуы мүмкін. Капонемен дос Фактор экстрадицияға тап болғанда, «Артық» жоғалып кеткендей болып, Капоне қарсыласы Роджер «Қорқынышты» Тухиді Факторды ұрлаған деп айыптады. Тухи 99 жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ 1959 жылы босатылды, бірақ бірнеше аптадан кейін өлтірілді. Тухи қайтыс болғаннан кейін алты ай өткен соң Хамфрис сақтандыру компаниясының бірнеше акциясын сатып алды, сегіз айдан кейін акцияларын 42 000 долларға сатты. Ішкі кіріс қызметінің (IRS) тергеуі бұл акциялар бастапқыда Джон Факторға тиесілі екенін анықтады. IRS 42 000 доллардың 1933 жылғы жалған ұрлау үшін Фактордан Хамфриске төленген төлем екенін мәлімдеді; олар Хамфристі ақшаны табыс ретінде жариялауға және салық төлеуге мәжбүр етті. Хамфрис мансабының басқа да маңызды жетістіктері құқықтық жүйенің «қос сотталмау» ережесін және АҚШ Конституциясының Бесінші түзетуін мафияның пайдасына пайдалануын қамтиды. 1956 жылы Джейк «Майлы саусақты» Гузик қайтыс болғанда, Хамфрис «Артық» тобының саяси және қаржылық менеджері болды немесе, мафия тарихшысы айтқандай, олардың «стратегі, кеңесшісі және шебер схема жасаушысы». Гузик денесін мейрамханада таба алмағандықтан, Хамфрис денесін жасырын түрде мейрамханадан алып, үйіне апарып, әйеліне күйеуі үйде қайтыс болғанын қысқаша хабарлады. 1950 жылдардың соңына қарай Мюррей Хамфрис Филиппиннен Иранға дейін әлемнің барлық елдерінде президенттермен және патшалармен бірге тамақтанғаны белгілі болды. Бірақ оның нағыз атақты болуының себебі – ол Чикагоның ең бай кәсіподақтарын «Артық» тобының қалтасына салып қойғандығы. Бұл әрекет «Артық» үшін миллиардтаған долларлық пайда әкелді, әсіресе құмар ойындары индустриясында. Осындай өмір жолымен Сэм Джанкананың Мюррей Хамфристі өзінің ең жақын қаржылық кеңесшілерінің біріне не үшін таңдағанын түсінуге болады. Бірақ Г-ны Хамфрис ақыл-ойы ғана емес, оның мәдениеті де тартып алды. Ол клубтарда, саясаткерлер мен басшылар арасында оңай араласа алатын. Сонымен қатар ол адамдарды қатты қорқыта алатын, оның орнында тұрған адам үшін бұл өте ерекше қасиет еді. Бұл оны одан да қауіпті етті. Майкл Корбит пен Чак Джанкананың «Қос ойын» еңбегінен. Джанкана мен оның өте бағалы «кеңесшісі» өте әртүрлі стильде болды, мысалы: екеуін де федералды агенттер үнемі соңынан қуып жүрді, бірақ Джанкана өзін соңынан еріп келе жатқан машинаға шыдамы жетпегенде, газға басып, онымен жарысқа түсті. Ал Хамфрис бір күні соңынан қуып жүргендерге шыдамы жетпегенде, көліктен түсіп, жүргізушісін үйіне жіберді, сосын соңынан келе жатқан машинаға барып: «Бүгін күні бойы маған соңынан еріп келесіңдер. Екі машинаның қажеті жоқ. Мен сізбен бірге мінемін» деді. (Ол дәл солай істеді, тіпті офицерлерге түскі ас ұсынды.) Сэм Джанкана мен Мюррей Хамфрис екеуі де ФБР-дің «Ең қауіпті қылмыскерлер» тізіміне кірді, «Ең қауіпті қылмыскерлер» бағдарламасы 1957 жылы ұйымдасқан қылмыспен, әсіресе мафиямен күресу мақсатымен іске қосылды. Чикаго ФБР агенттері, Уильям Ф. Ромердің басшылығымен, соңында Солтүстік Мичиган көшесіндегі екінші қабаттағы тігін шеберханасының, «Магнифик Майл» деп аталатын жердің ортасында, Хамфрис, Тони Аккардо, Сэм Джанкана және Гас Алекс сияқты «Артық» тобының белгілі өкілдері жиі кездесетін жер екенін анықтады. ФБР сағаттардан кейін шеберханаға жасырын микрофон орнатты. «Бір микрофон мың агентке тең», деді Ромер, олар «Кішкентай Эл» деп атаған құрылғыны еске алды. «Кішкентай Эл» бес жыл бойы анықталмай қалды және мафияның ішкі жұмысы туралы ФБР-ге құнды ақпарат берді. Бұғылған әңгімелерді тыңдаған агенттер Дөңгелекке деген құрмет сезімін білдірді, ол көбінесе: «Құрметті мырзалар, және тыңдап отырғандардың барлығына, Чикаго әлем астындағы 9 сағаттық жиналысы» дейтін. Джанкананың әр екінші сөзі дөрекі болса, Хамфрис ешқашан тіл тиектеп сөйлемеді. Уильям Брашлер айтқандай, «Чикагодағы ең ұлы мафиялық ойшыл» болғаннан басқа, ол керемет әңгімеші де еді. Курт Гентридің «Дж. Эдгар Гувер: Адам және құпиялар» еңбегінен.

Тұтқындалу және өлім

"Мен қатты шаршадым" дейтін ол. "Бұл жерден шығуды қатты қалаймын, бірақ шешімімді қабылдадым және оның салдарын көтеруге тиіспін." |Льюэлла Хамфрис

1965 жылы Чикагоның ірі қылмыскері Сэм Джанкананы федералды судья Уильям Кэмпбелл синдикаттың іс-қимылдарына қатысты сұрақтарға жауап бермегені үшін түрмеге қамады. Кэмпбелл Джанкананың "Бесінші түзетуді пайдалану" жоспарын сот отырысының басында Джанканаға өзін айыптайтын кез келген мәлімдемесі үшін автоматты түрде иммунитет берілетінін жариялап тоқтатты. Джанкана ештеңе айтудан бас тартқан соң, оған "Сотты сыйламау" айыбы тағылып, "азаматтар алқасының шешімі шыққанға дейін немесе ол жауап беруді қалағанға дейін" түрмеге қамауға үкім шығарылды. Джанкана тұтқындалғаннан кейін үш апта өткен соң Хамфриске сол азаматтар алқасына қатысу үшін шақыру қағазы табысталды. Федералдық тергеу бюросының (ФБР) агенты Уильям Ромер Хамфристің Марина Тауэрс пәтеріне шақыру қағазын жеткізуге келгенде, есікте оны Эрнест Хамфрис қарсы алды және ағасының қайда екені белгісіз екенін айтты. Пәтерден шығып бара жатқанда Ромер бір орындыққа ілінген көк түсті блейзерді байқады. Бір көзі нашар көріп бара жатқан Хамфристің Оклахомадағы туыстарына әрқашан пойызбен барып-келетінін білген Ромер дереу Дирборн станциясындағы Санта-Фе теміржолын тексеріп, Оклахомаға баратын пойызды тоқтату үшін агенттерді шақырды. Хамфристі Норман қаласында федералдық агенттер күтіп алып, Чикагоға қайтарды. Осы кезде Ромер Хамфристің шақыру қағазынан қашып жүргенін дәлелдейтін дәлелдерді жинауға кірісті. Теміржол қызметкері Хамфриске билет сатқанда, оның кигенін еске түсіріп, Ромер Эрнест Хамфриспен сөйлескен кезде көрген сол көк блейзерді сипаттады. Сондай-ақ, пойыздың жүргізушісі Хамфристің пойыз ішінде газет оқығанын еске алды, кейін оны лақтырып жіберді. Газетті алған жүргізуші беттегі суреті мен оны азаматтар алқасы сұраққа тарту туралы мақалаға таң қалды. Хамфристің штаттан кеткен кезде шақыру қағазынан хабары жоқ деген куәлігі осылай жоққа шығарылды және оны жалған куәлік беруде айыптап, үш агент тұтқындауға жіберілді. Хамфриске деген сыпайылығын дамытқан Ромер өзін мафиозиді тұтқындауға жіберген агенттердің қатарына кіргізбеді. Үш таңдалған агент Хамфристің пәтерінің есігін қағып, оны 38 калибрлі револьвері бар Хамфрис ашты. Агенттердің бірі: "Мюррей, құдайға сен, біз ФБР агенттері екенімізді білесің, қаруды төмен қой". Агенттер 66 жастағы мафиозиді көп қиындықсыз ұстап алып, қолғаппен байлады. Пәтерде сейф болды, агенттер Хамфристің заң туралы біліміне жатқан "тұтқындау кезіндегі іздеу" жүргізуге шешім қабылдады. Олар Хамфристен кілтті беруін сұрады, бірақ Хамфрис бұдан бас тартты. Одан кейін күрес болды, оның нәтижесінде агенттер Хамфристің шалбарынан кілтті алып, сейфті ашты. Оның ішіндегі заттар мен Хамфристі қала орталығына алып кетті, онда Хамфристің мейрамхана иесі Морри Норман оның кепілдігін төледі. Сол түні, шамамен сағат 20:30-да Эрнест Хамфрис өзінің өлген бауырын толық киініп, еденде бетімен жатқан күйде тапты. Хамфристің өлімі кезінде бөлмені шаңсорғышпен тазалап жатқаны анықталды. Кук округінің коронері Эндрю Томан өлімнің себебін жедел коронарлық окклюзияға байланысты деп атады. Хамфристің Оклахомадағы туыстары Чикагоға ұшып келіп, Доннелланның жерлеу үйінде өткен жеке қызметке қатысты, онда Хамфристің денесі оның тілегіне қарамастан, медициналық зерттеулер үшін донорлыққа берілді. Қызметтен кейін Морри Норман, Ромер мен Хамфристің ортақ досы болғандықтан, отбасымен және Билл Ромермен өз мейрамханасында кездесу ұйымдастырды. "Мен оларға күйеулеріне, әкелеріне және әжелеріне қаншалықты құрметтенетінімді айттым және болған оқиғаға қатты өкінгенімді жеткіздім", - деді Ромер. Менде Хэмпке деген жақындық пайда болды, бұл топтағы кез келген адамнан гөрі. Ол Капоне кезінде өлімге кесілген. Ол менің ең үлкен күнәмды, жемқорлықты, көп рет жасаған. Бірақ оның мінез-құлқының өзіндік стилі бар еді. Оның сөзі - оның кепілі. Мен Гианкана сияқты жек көрінішті қарсыласқа қарағанда, Хамфрис сияқты құрметке ие қарсыласқа қарсы жұмыс істегенді жөн көрдім. Әрқайсысы қиындықтар туды, бірақ айырмашылығы - мен Гианканаға қарсы жеңісімнің жемісін "Кемелге" қарағанда көбірек ұнаттым. Бірақ Хэмп сияқты ешкім жоқ. Ромер: Адамға қарсы адам, Уильям Ф. Ромер-младший. Чикаго Трибьюнның ең үздік қылмыс журналисі Сэнди Смит Хамфристің өлімі туралы "Оның эпитафиясы: Ешбір қылмыскер одан батыл болған жоқ" атты мақаласында хабарлады. Тағы бір журналист Майк Ройко былай деді: "[Хамфрис] табиғи емес себептерден қайтыс болды - жүрек талмасы".

Дәйексөздер

Кортни штат прокуроры болғанда, бізді айыптағанда, Нитти аспан-жерге айқайлап тұрғанда, біз штат прокурорының көмекшісін және куәгерді қолға түсірдік. Мен сізге айтайын, мен де қазылар алдында басымды ұстап тұрдым, әлдебір жағдайға дайын болу үшін. Осы күндері осылай істеуге көшіп кеткенбіз. "Егер сізге біреуге тапаншаны бағыштауға тура келсе, оны өлтіріңіз. Егер оны өлтірместен кетіп қалсаңыз, ол ертең сізді өлтіреді".

Түрлі-түрлі

Чикаго дәстүрі бойынша, «Ерте дауыс беріңіз және жиі дауыс беріңіз» деген саяси кеңес Хамфриден бастау алған. Ол өзінің итіне «Снорки» деген есім берген, бұл есім Аль Капонеге байланысты. Сэм Джанкана оны «қылмыстық әлемдегі ең жақсы жігіт» деп сипаттаған. «Крест әкесі» кітаптарында Том Хаген кейіпкеріне ұқсас деп айтылады. 2010 жылы Newsok.com Оклахома Ситиде Оклахома штатының Норман қаласындағы Хамфридің сарайын сатып алған жұбайлар туралы мақала жариялады. Мүлікте Хамфри мен оның қызының және бірінші әйелінің мәйіті салынған мавзолей орналасқан. СІЛТЕМЕ: http://ndepth.newsok.com/murray-humphreys

«Хамфри өте білікті талант іздеуші еді. Осы мәселені зерттеген ғалымдардың айтуынша, ол қылмыстық синдикаттың жас кадрларын іздеудегі жетекші болған, егер маған кешірім етсеңіз». Майк Ройко

Анасы Энн Вигли арқылы Хамфри Уэльстің ұлтшыл саясаткері Даффид Виглидің үшінші туысы болды.