Кіріспе

Нонненверт (бұрын Роландсверт деп те аталатын) – Германиядағы Рейн өзеніндегі арал, Роландсек пен Бад-Хоннеф арасында (өзеннің 642 шақырымында) және де аралының қарсысында орналасқан. Арал 12 ғасырдың басынан бері үзілістермен монастырь болып келген, бастапқыда бенедиктиндермен құрылған, ал 1854 жылы францискандарға өткен. Содан бері монастырьда францискандық білім беру мекемесі орналасқан, ол қыздарға арналған пансиондық мектеп ретінде басталып, кейіннен жалпы білім беретін мектепке айналды.

География

Нонненверт аралының ұзындығы шамамен екі километр, ал ең кең жері 180 метрге жуық. Монастырь және мектеп ғимараттарымен негізгі бөлігі Рейн өзенінің сол жағалауындағы Ремаген қаласында, Рейнланд-Пфальц жеріндегі Ахрвейлер ауданында орналасқан. Ремаген шегінде негізгі бөлігі, тұрғын үй ауданымен бірге Insel Nonnenwerth, Rolandswerth ауданына, оңтүстік бөлігі Rolandseck, Oberwinter ауданына қарасты. Аралдың ең солтүстік бөлігі, ені шамамен жеті метр, ал ұзындығы 300 метр болатын тар бөлігі Бонн қаласының Мехлем ауданында, Bad Godesberg кіші ауданында орналасқан, демек ол Солтүстік Рейн-Вестфалияға жатады. Рейннің қарсы жағында (негізгі арнасында) Бад-Хоннеф қалалық аймағына қарасты, бірақ одан қысқарақ, бірақ айтарлықтай кеңірек Графенверт аралы бар. Жоғарыда аталған аудандардың ортақ шекарасы екі аралдың арасымен өтеді. Нонненверттен оңтүстікке қарай Рейн арқылы 640 шақырымдық жерде Бад-Хоннеф-Лохфельдтен Роландсекке дейін паром қатынайды. Арал географиялық тұрғыдан Рейннің Нонненвертер деп аталатын бөлігінде, өзеннің негізгі ағысының сол жағында немесе батысында орналасқан, бұл бөлік үш (бұрын төрт) тармаққа дейін кеңейеді. Бұл бөлік 19 ғасырда толық өзгертілді, Нонненверт аралы 1866/67 жылдары қазіргі солтүстік ұшын, ал 1870/72 жылдары қазіргі оңтүстік ұшын 400–500 метрлік түзу немесе бөлу құрылымы ретінде алды. 1882–84 жылдары оңтүстік ұшында салынған жамбастармен қамтылған аумақ кейіннен аралдың құрлық бөлігіне қосылды. 1852 жылы 1845 жылғы су тасқынынан келген ауыр зардаптарға жауап ретінде аралдың төменгі жағында нығайту шаралары жүргізілді. Рейнді реттеу барысында прусстық Rheinstrombauverwaltung 1850 жылдардан бастап Графенверт аралының ескі арнасында қорғаныс портын салуды жоспарлады. Ескі арнаны жабу қажеттілігі негізгі арнадағы су қысымын айтарлықтай арттырып, Нонненверт аралын су басуына әкелуі мүмкін еді. Арал морфологиялық тұрғыдан Рейннің Рейн тақта тауларынан шығып, Төменгі Рейн шығанағына енген жеріне жақын орналасқан, демек ол Орта Рейннен Төменгі Рейнге өтудің бастапқы кезеңінде жатыр. Бұл өз кезегінде Рейннің сол жағалауында 100 метрге дейін биіктігі бар тік жартастармен сипатталатын Хоннефер аңғарының жалғасы болып табылады, ал оған қарсы Рейннің оң жағалауында әлдеқайда кең, жарты ай пішіндес аңғар орналасқан. Геологиялық тұрғыдан алғанда, арал Рейннің жас төменгі террасасына жатады, оның шөгінділері негізінен қиыршық тас және құмнан тұрады. Нонненвертте оңтүстік бөлігінде және солтүстік ұшында сазды тоғайлардың қалдықтары мен жеке ағаштар сақталған. Аралдағы шағанның көп бөлігі шаған ауруының құрбаны болды. Рейн аралындағы Нонненверт биотоптық кешенінің ауданы шамамен 18 гектарды құрайды және ол "халықаралық маңызы бар" деп танылған.

Бенедиктиндер монастыры

1126 жылдың 1 тамызында жазылған құжатқа сәйкес, шамамен 1112 немесе 1122 жылы Сигбург аббаты Куно сол кездегі Рулеиксверд (Роландсверт) аралында бенедиктиндік монастырь құрды. Монастырь кешені батыс мұнарасымен ерекшеленетін монастырь шіркеуінің төңірегінде орналасқан әртүрлі ғимараттардан тұрды. Ол Рейн өзенінің үстіндегі Роландсек қамалымен бірге салынған. Монастырь құруға Кельн архиепископы Фридрих I фон Шварценбург қолдау көрсетті, ол оны Кельн архиепископтығындағы монастырь жетіспеушілігін жою үшін пайдалануды ниеттенді. Роландсверт – Зигбург реформасына бағынған алғашқы әйелдер монастыры болды. 1148 жылы арал Кельн архиепископы Арнольд I-нің құжатында Insula BeataeMariaeVirginis ("Marienwerth") деп аталды, ал кейін Rulecheswerde (1158), Ruleigeswerde (1170/71), Ruleiswerde (1171/72), Ruleicswerde (1187), Ruleckeswerde және Rulinswerd деп те аталады. 12 ғасырдың соңында монастырь мөрінде Rulingswerd деп, ал 1280 жылдан кейін алғаш рет Rulandswerde, Rulanzwerde және Rolandswerde (Rolandswerth) деп жазылған. 1465 жылы Бюрсфельд қауымы Зигбургтен Гросс-Сент-Мартинге бағынышты қадағалау құқығын алды. Шіркеу 1481 жылы қайта освященгенге дейін, бұрынғы құрылыстың көп бөлігін сақтап, қайта құру жұмыстары жүргізілді. 1583 жылы Кельн соғысы кезінде монастырь тағы да тоналды. 1620 жылы голланд сарбаздарының келуі нәтижесінде монахтар Кельнге қашуға мәжбүр болды, ал 1632 жылы Швеция әскерінен қашты. Отыз жылдық соғыс аяқталғаннан кейін монастырь қаржылық қиындыққа тап болды, сонымен қатар аралды нығайтуға кеткен үлкен шығындар да себеп болды (1651/1658 жылдардағы су тасқыны). 1706 жылы монастырь құрылыс тарихында жаңа кеңейтім кезеңі басталды: 1710 жылға дейін жаңа зінаты мен қосымша ғимарат салынды. 1730 жылы дін қызметкерлері үшін "үй иесі" деп аталған тұрғын үй құрылысы басталды; монастырь кітапханасының төңірегінде салынған төрт қанатты кешен 1736 жылы аяқталды. 1773 жылдың 31 қаңтарында ғасырдың бірінші жартысындағы монастырь ғимараттары өртеніп кетті. Аббатисса Бенедикта Конрадт жылдам түрде толық қайта құру туралы шешім қабылдады, ол 1773 жылдың 14 сәуірінде іргетас қалаумен басталды және 1775 жылдың жазында аяқталды. Құрылыс Кобленц құрылыс директоры Николаус Лауксеннің жобалары бойынша жүргізілді және су тасқынынан қорғау үшін жер беті 1,20 метрге көтерілді.

Секуляризация және мейрамхана

18 ғасырдың соңына дейін Роландсверт монастыры Кёльн қаласының Годесберг Мелем ауданына қарасты, 1798 жылы француз әкімшілігі тұсында Ремаген мэриясына берілді. 1802 жылы Рейн өзенінің сол жағалауында секуляризация барысында монастырь иеліктен шығарылды. 1804 жылдың 30 қазанындағы императорлық бұйрық бойынша қарындастар өмір бойы аралда қалуға рұқсат алды. 1815 жылы монастырь кешендері Пруссия Корольдігінің меншігіне өтті және 1821 жылы князь фон дер Лейеннің бұрынғы жалға берушісі Каспар Антон Соммерге аукцион арқылы сатылды, ол онда пансионатпен қонақ үй ашты. Қонақ үйде 50 бөлме, бірнеше банкет залы мен асханалар болды. Соммер аралдың оңтүстік жағында кең бақтар мен шыршы орманын жасады. Қонақ үй аса табысты болған жоқ, сондықтан иесі оны 1826 жылы лотерея жүйесі арқылы сатуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Кейіннен Соммердің келісімімен ғимарат Бонн университетінің студенттерімен заңсыз асхана ретінде пайдаланылды. Қонақ үйдің ең танымал қонақтарының қатарында американдық жазушы Джеймс Фенимор Купер және фортепианодағы виртуоз, композитор Франц Лист болды, ол өзінің серіктесі, графиня Мари д’Агультпен бірге 1841 жылдан 1843 жылға дейін жаз айларын өткізді. Осы кезеңде ол алғашқы ерлер хорын және неміс ақындарының өлеңдеріне жазылған бірнеше әндерін жазды. "Нонненверттегі камера" пьесасы және оның 30 жасқа толған күнінде 1841 жылы отырғызған "Лист платаны" оның аралда болған уақытын еске түсіреді. 19 ғасырдың ортасында алғаш рет монастырьға қолданылған Нонненверт атауы аралдың ресми атына айналды.

Францискандар монастыры

1835 жылдан бастап Аугуст фон Кордье аралдың иесі болды. Оның ұсынысымен, үй мен арал 1854 жылдың 8 тамызында Нидерландыдағы Гейтюйзендегі францискандарға тапсырылды, олар сол жерде Килимент монастырын құрды. 1843 жылы сол кездегі Роландсверт муниципалитетіне қарасты Нонненверт тұрғын алабында қоғамдық ғимарат, тұрғын үй және үш шаруашылық ғимараттан басқа 15 тұрғын болды, ал 1885 жылы бұл көрсеткіш 87 тұрғынға дейін едәуір артты. 1900 жылы монастырь жаңадан құрылған Германия провинциясының Хейтюйзен қауымының орталығына айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нонненвертте әскери госпиталь салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1942 жылға дейін аралда госпиталь жұмыс істеді, онда дене және психикалық мүгедектері бар қыздар мен әйелдерге көмек көрсетілді. 1942-1943 жылдары аралда мұғалімдерді даярлау орталығы, ал 1943-1947 жылдары Кёльн университетінің балалар клиникасы орналасты. Аралдың солтүстік бөлігін ауыл шаруашылығына пайдалану соғыстан кейінгі алғашқы жылдары тоқтатылды. Нонненверттегі Францискандар және христиандық махаббат монастыры Сент-Клемент деп аталады және 1948 жылдан бері Мария-Иммакулата провинциясының орталығы болып табылады. 2010 жылы монастырьда 97 қарындас болды, олардың 25-і Сент-Клеменс монастырында тұрды. Монастырь мұрағатында тарихи деректер жинағы сақталған, оның ішінде Ұлы Бенедиктин жылнамасы, Шаруашылық кітабы және Ункель жылнамасы бар. 1991 жылдан бері ашық монастырь мұражайы жұмыс істейді. Монастырь шектеулі түрде қонақтарды қабылдайды және демалысқа келуге мүмкіндік береді, сонымен қатар аралда сенбілік жәрмеңке де өткізіледі. Аралға бару Рейннің сол жағалауындағы монастырь паром арқылы немесе оқу уақытында "Grafenwerth" жеке кемесімен (Рейннің оң жағалауында, Графенверттен қол жетімді) ғана мүмкін. Аралға келушілер монастырьда тіркелуі тиіс.

Нонненверт гимназиясы

Монастырда сонымен қатар Нонненверт жеке орта мектебі орналасқан. 1852 жылы үйде Аугуст фон Кордье басшылығымен мектеп-интернат құруға мемлекеттік рұқсат алынды. 1863 жылы мұнда жүз оқушы оқыды. 1879 жылдан 1889 жылға дейін әйел бауырлар мәдени күрес салдарынан оқытуларын Нидерландыға көшірді, бұл барлық білім беру қызметіне тыйым салуға әкелді. 1908 жылы интернат ресми түрде толық лицей болып танылды; осы жылы екі жүз оқушы болды. 1941 жылдың күзінде нацистік үкімет мектепті жапты. 1945 жылы мектеп қайта ашылды. 1978 жылы мектеп жабылып, ұлдар оқуға қабылданды. Мектепке алғаш рет дүниежүзілік басшы тағайындалды. 1982-1985 жылдары мектеп қайта құрылып, кеңейтілді. Оған жаңа ғылым сыныптары, ашық спорт алаңдары мен жаңа спорт залы салынды. Музыка мен өнерге арналған қосымша арнайы бөлмелер құрылды. Барлық сыныптар мен арнайы бөлмелер, әкімшілік кабинеті және қызметкерлер бөлмесі жаңартылды. 1991 жылы мектепті Трир епархиясы басқаруға алды. Қамқорлық францискандық тәртіптің және христиандық махаббат тәртібінің монахтарында болды. 2020 жылдың 1 тамызында коммерциялық емес Franziskus Gymnasium Nonnenwerth GmbH және Rheininsel Рейндегі халықаралық мектепке сатылды. 1988 жылдан бері, әдетте, Нонненвертте екі жылда бір рет 24 сағаттық жүгіру өткізіледі, оның түсімдері көбінесе үшінші әлем елдерінің жобаларына бағышталды. 2005-2006 оқу жылынан бастап барлық ата-аналар өз еркімен қатыса алатын мектеп арал мектебіне қаржылай көмек көрсетіп келеді. Сонымен қатар, негізінен инвестицияларды және материалдық шығындарды субсидиялайтын демеушілік қауымдастық (VFFE) бар. Сегіз жылдық орта мектеп 2009/2010 оқу жылынан бастап біртіндеп енгізілді. Нонненверт орта мектебі МИНТ EC желісінің құрамына кіреді. 2016-2017 оқу жылында 705 оқушының 412-сі, яғни 58%-ы қыздар, 42%-ы ұлдар болды. Олардың 66 пайызы католик, 37 пайызы протестант, ал 7 пайызы басқа діндерді ұстанады. Оқушылардың 33 пайызы Рейннің сол жағалауында, ал 67 пайызы Рейннің оң жағалауында тұрады. 70 пайызы Рейнланд-Пфальцтан (негізінен Арвайлер және Нойвид аудандарынан) және 30 пайызы Солтүстік Рейн-Вестфалиядан (негізінен Рейн-Сиг округі және Бонн қаласынан) келді. Белгілі бір кезде оқыған түлектері: Марк Метцгер (комедияшы), Даниэль Бубала (футболшы), Роберт Ландферманн (джаз музыканты) және Бенджамин Бидер (журналист). Аралдың орналасуы мен көпірлердің болмауына байланысты, егер мектептің екі паромдары оқушылар мен мұғалімдерді қауіпсіз тасымалдауға мүмкіндік бермейтін болса, судың жоғары көтерілуі мектеп жұмысын тоқтатуы мүмкін. Соңғы жылдары судың жоғары және төмен деңгейіне байланысты оқу процесі бірнеше рет тоқтатылды.

Өнердегі Нонненверт

Көршілес Кенигсвинтер мен Нонненверт 1830 жылдардағы ағылшын Рейнінің романтикалық саяхат толқыны кезінде Англиядан танымал саяхат орындары болды, соның нәтижесінде ағылшын әдебиетіне енді: Кенигсвинтер мен Нонненверт, әсіресе Тэккерейдің 1847 жылғы «Vanity Fair» әлеуметтік-сындық сатирикалық романында (LXII тарау, бастапқы тақырыбы «Am Rhein») есімдері жиі кездеседі. Роланд аңызы аралды Роланд аркасымен байланыстырады, ол 1475 жылы қираған Роландсек қамалының жалғыз қалдығы, және одан аралға қарап тұруға болады. Франц Лист 1840 және 1883 жылдар аралығында «Die Zelle in Nonnenwerth» («Нонненверттегі шатыр») деп аталатын фортепиано туындысының сегіз нұсқасын жазды (Франц Листтің шығармаларының тізілімін қараңыз).