Кіріспе

2012 жылдың 6 желтоқсанынан бастап АҚШ-тың Вашингтон штатында бір жынысты некелер заңды түрде мойындалды. 2012 жылдың 13 ақпанында губернатор Кристин Грегуар Вашингтон штатында бір жынысты жұптарға толық неке құқығын берілген заңға қол қойды. Оппозиция бұл заңды бекіту үшін 6 қарашада өткен референдумда сайлаушылардың қолдауын талап етті, және олар қолдады. Заң 6 желтоқсанда күшіне енді, ал алғашқы некелер 9 желтоқсанда тіркелді. Бірнеше күн ішінде Кинг округінде бір жынысты жұптарға 600-ден астам неке куәлігі берілді. Вашингтон штаты – елде бір жынысты некелерді заңдастырған жетінші штат. Бұрын, 1998 жылы штат «Некеге қатысты қорғау туралы» заңды қабылдады, ол некені әртүрлі жынысты жұптармен шектеді, бұл 1974 жылы штаттық сот түсіндіргендей, сол шектеуді күшейтті. Штаттық сотқа бірнеше сот процесі ұсынылды, олар штаттың неке заңдарын күшпен өзгертуге тырысты, бірақ сәтті болмады, соның ішінде 1971 жылы АҚШ-та осындай алғашқы істердің бірі тіркелді.

Заң бойынша тыйым салу

1997 жылы Вашингтон штатының заң шығарушы органы, Гавайидегі оқиғаларға жауап ретінде, штаттың бір жынысты некелерді заңдастыруы мүмкін екендігін көрсететін жағдайларға байланысты, некені "бір ер мен бір әйелдің одағы" деп анықтайтын және басқа жерде жасалған бір жынысты некелерді заңдық күштен айыратын заң жобасын қабылдады. Палатада 63 дауысқа 35 қарсы, ал Сенатта 27 дауысқа 19 қарсы болды. Губернатор Гэри Локк 21 ақпанда бұл заңға вето қойып, оны "тартысты және қажетсіз" деп атады, сондай-ақ 1974 жылғы Сингер v. Хара ісі бойынша штаттық сот шешіміне сілтеме жасады. Ол ветосы туралы хабарламасында: "Біздің басты принципіміз – әдептілік, өзара құрмет және бірлікке көмектесу болуы керек. Бұл заң осы талапқа сай келмейді" деп жазды. Оның ветосын күштен шығаруға жасалған әрекет Сенатта 26-20 дауыспен партиялық дауыс беру арқылы сәтсіз аяқталды, бастапқыда заң жобасын қолдаған жеті демократ губернатор Локты қолдау үшін өз ұстанымын өзгертті.

Сингер Хараға қарсы

1971 жылы Сиэтлде, АҚШ-тағы бір жынысты некеге қатысты алғашқы сот істерінің бірінде, гей белсенділері Джон Сингер (кейін Фейджел Бен Мириам атымен танылды) және Пол Барвик, гей және гетеросексуал жұптар арасындағы теңсіздікті көрсету мақсатында Кинг округінің аудиторы Ллойд Харадан неке куәлігін алуға өтініш жасады. Хара бас тартты, содан кейін Сингер мен Барвик штат Конституциясының Тең құқықтар туралы поправкасын бұзуға негізделген сотқа шағым түсірді. 1974 жылы Вашингтон апелляциялық соты «Сингерге қарсы Хара» ісі бойынша олардың талабын қанағаттандырмады, ал Вашингтон Жоғарғы соты кейіннен бұл шешімді қайта қараудан бас тартты.

Андерсен Кинг округінің қарсылығы

2004 жылдың 8 наурызында «Ламбда Юридикалық» ұйымы өкілдік еткен алты бір жынысты жұп Вашингтон штатының «Некеге қорғау туралы» заңының конституциялық заңдылығына қарсы мемлекеттік сотқа шағым түсірді. Төрт конституциялық талап – тиісті процеске, жеке өмірге, тең қорғауға және гендерлік теңдікке негізделген. 4 тамызда Кинг округі Жоғарғы сотының судьясы Уильям Л. Даунинг «Андерсенге қарсы Симс» ісінде мемлекеттің бір жынысты жұптарды неке құқықтары мен артықшылықтарынан негізсіз алып тастағанын айтты. Шешімде некеге қатысты заңның тек қана әртүрлі жынысты жұптарға рұқсат беруі және бұл заңның Конституцияның тиісті процесті және заң алдында теңдікті талап ететін бөлімдерін бұзуы туралы қорытынды жасалды. Сот мемлекеттен бір жынысты жұптарға некеге тұруға рұқсат беруді талап етпеді, бірақ бір жынысты жұптарға некедегі барлық құқықтар мен артықшылықтарды қамтамасыз ететін азаматтық одақ мәртебесін құруды міндеттеді. Даунинг өзінің бұйрығын орындауды Вашингтон Жоғарғы сотына шағымдануды күтіп тұрғанда тоқтатты. 2004 жылдың 1 сәуірінде «Америка азаматтық бостандықтар одағы» атынан келген он бір бір жынысты жұп Вашингтон штатының бір жынысты жұптарға некеге тұруды тыйым салатын заңдарына қарсы мемлекеттік сотқа шағым түсірді. Олар сондай-ақ басқа юрисдикцияларда заңды түрде жасалған некелерді мойындауды сұрады. 7 қыркүйекте Терстон округі Жоғарғы сотының судьясы Ричард Д. Хикс «Касл штатына қарсы» ісінде штаттың неке заңдары штат Конституциясының артықшылықтар мен иммунитеттердің тең қорғалуына қатысты ережесін бұзғанын шешті. Вашингтон Жоғарғы соты екі істі – «Андерсен Симске қарсы» және «Касл штатына қарсы» – «Андерсен Кинг округіне қарсы» ісі ретінде біріктірді. 2005 жылдың 8 наурызында сот тараптардың пікірін тыңдады. 2006 жылдың 26 шілдесінде 5–4 дауыспен сот төменгі соттардың шешімдерін өзгертіп, жойды. Көпшілік пікірде мемлекеттік заң шығарушының «Некеге қорғау туралы» заңын қабылдауының конституциялық тұрғыдан қарастырылуы, оның әртүрлі жынысты жұптарға неке артықшылықтарын шектеуі туралы мәселе көтерілді. 2006 жылдың қазан айында сот өз шешімін қайта қараудан бас тартты.

957 бастама

2007 жылдың 10 қаңтарында Вашингтон неке қорғанысы альянсы, аты-жөніне қарамастан, бір жынысты жұптардың неке құқығын жақтаған белсенді ұйым, Андерсен шешімінің бір бөлігін штат заңдарына енгізу үшін 957 нөмірімен сайлаушы бастамасын ұсынды. Бұл бастаманың мақсаты – Вашингтондағы барлық некелер үшін көбелек тудыруды міндетті ету еді. Ұйымның мәлімдемесіне сәйкес, некенің көбелек тудыру мақсатында құрылған деген пікірді қоғамдық талқылауға салу және Андерсен шешімін қайта қарауға мүмкіндік беретін сот жағдайын жасау болды. Бастаманы ұйымдастырушылар қараша айындағы сайлауға қатысу үшін жеткілікті қол жиная алмағандықтан, 3 шілдеде бастаманы кері қайтарып алды.

Бір жынысты неке туралы заң

Бір жынысты жұптардың неке құқығын қолдаушылар, мемлекеттік заң шығарушы органда өз мақсаттарына жету үшін жеткілікті дауысқа ие болмағандықтан, оларға некеге байланысты құқықтардың бір бөлігін беретін ішкі серіктестіктерді енгізуге күш салды. Осы мақсаттағы заң 2007 жылы мемлекеттік заң шығарушы органмен бекітілді. Бұл құқықтық мәртебе белгілі жағдайларда әртүрлі жынысты жұптарға да қол жетімді болды. Заң 2007 жылдың 22 сәуірінде күшіне енді. 2007 жылғы заң шығару сессиясында бір жынысты некеге қатысты заң жобасы да ұсынылды, бірақ ол комитеттен өте алмады. 2012 жылдың 26 қаңтарында Вашингтон штаты Сенатының Үкіметтік операциялар, тайпалық қатынастар және сайлау жөніндегі комитеті бір жынысты некелерді заңдастыратын және екі жыл ішінде таратылмаған көптеген ішкі серіктестіктерді некеге айналдыратын заңды мақұлдады. Республикалық Дэн Суэкер партиялық дауыспен 3-4 есебімен қабылданбаған төрт түзету ұсынды. Республикалық Дон Бентон заң жобасын 2012 жылдың қараша айында референдумға салуды ұсынды, бірақ оның ұсынысы 3-4 дауыспен қабылданбады. Заң жобасы комитеттен 4-3 дауыспен мақұлданды. Ол 1 ақпанда Сенатта 28-21 дауыспен қабылданды. Өкілдер палатасы да осы заң жобасын қарап, 30 қаңтарда 7-6 есебімен партиялық дауыспен Әділет комитетінен өтті. Комитет Сенат мақұлдаған заң жобасы бойынша 6 ақпанда дауыс берді, ол 7-5 есебімен, бір республикалық комитет мүшесінің қатысусыз қабылданды. Палата 8 ақпанда 55-43 дауыспен заң жобасын қабылдады. Заңда сондай-ақ, ең кемі 62 жастағы мүшесі жоқ және заң күшіне енген күннен бастап екі жыл ішінде таратылмаған барлық ішкі серіктестіктер автоматты түрде некеге айналатыны көзделген. Губернатор Кристин Грегуар заң жобасына 13 ақпанда қол қойды. Ол заң шығару сессиясы аяқталғаннан кейін 90 күннен соң күшіне енуге тиіс болды.

Американың түпкүлкі халықтары

Бір жынысты некелер Кольвилл резервациясының Біріккен тайпаларының резервацияларында заңды, олардың Тайпалық кеңесі 2013 жылдың қыркүйегінде бір жынысты некелерді заңдастыру үшін бірауыздан дауыс берді, Порт Гэмбл С'Клалам тайпасы, Пуялуп тайпасы 2014 жылдың шілдесінде заңды деп дауыс берді, Суквамиш тайпасы, ол 2011 жылдың тамызында алғашқы болып жасады, және Вашингтон штатының Тулалип тайпалары. Тулалип Директорлар кеңесі 2016 жылдың 6 мамырында Тайпалық кодекске түзетулер енгізіп, былай деп мәлімдеді: «Неке» – екі адамның, олардың жынысына қарамастан, басқа ешкімді қабылдамайтын заңды одағы». Порт Гэмбл С'Клалам тайпасы 2012 жылдың желтоқсанында 74-ші референдумнан кейін бір жынысты жұптарға өздерінің резервациясында, оның ішінде Кингстондағы Херронсвуд ботаникалық бағында некеге тұруға рұқсат беретінін жариялады. Батыс көзқарасы бойынша түпкілікті американдық мәдениеттерде бір жынысты некелер туралы тіркелген деректер жоқ болғанымен, ЛГБТ спектріне жатқызылатын жеке тұлғалар мен мінез-құлықтарға қатысты дәлелдер бар. Көптеген мәдениеттер еркек болып дүниеге келген, бірақ әйелдер киімін киген және әйелдермен байланысты күнделікті шаруашылық жұмыстарын және қолөнерді атқарған «екі рухты» адамдарды мойындады. Сахаптин тайпасы екі рухты адамдарды wáƛ̓uks деп атайды. Ла Пуштағы қазіргі Куилеут үнді резервациясында тұратын Куилеут тайпасы оларды yá·x̓wa деп атайды. Сілікс тайпасында екі рухты адамдар st̓ámyaʔ деп танылады.

Экономикалық әсері

2006 жылы Калифорния университетінің Лос-Анджелес қаласындағы зерттеуі, бір жынысты жұптарға некеге тұруға рұқсат берудің Вашингтон штатының бюджетіне қандай әсер ететінін бағалады. Зерттеу соңында бір жынысты жұптарға некеге тұруға рұқсат беру штатаға жыл сайын шамамен 3,9 миллионнан 5,7 миллион долларға дейін таза пайда әкелетіні анықталды. Бұл таза әсер мемлекеттік жәрдемақы бағдарламаларына жұмсалатын қаражатты үнемдеуден және үйлену тойлары мен үйлену туризмінен түсетін салық түсімдерінің артуынан туындайды.

Қоғамдық пікір

2011 жылдың мамыр айында жүргізілген қоғамдық саясатты зерттеу сауалнамасы бойынша Вашингтон сайлаушыларының 46%-ы бір жынысты неке заңды болуы керек деп ойлады, ал 44%-ы заңсыз болуы керек деп санайтын болса, 10%-ы шешімді білмейтін. 2011 жылдың қазан айында Вашингтон университеті жүргізген сауалнамада Вашингтон сайлаушыларының 55%-ы референдумға шығарылған жағдайда бір жынысты неке туралы заң жобасын қолдауға дауыс беретінін, 38%-ы қарсы дауыс беретінін және 7%-ы шешімді қабылдамағанын көрсетті. Сол сауалнамадағы жеке сұраққа жауап бергендердің 43%-ы бір жынысты және лесбиянкалар жұптарының әдеттегі жұптармен бірдей некеге тұру құқығы болуы керек деп ойлады, 22%-ы олардың некеге тұру құқығынсыз, бірдей құқықтары болуы керек деп санайды, 15%-ы бір жынысты және лесбиянкалар жұптарының неке құқығының бір бөлігімен ғана тұрмыстық серіктестікке ие болуы керек деп ойлады, ал 17%-ы барлық заңдық тануға қарсы болды, 3%-ы білмейтін. 2012 жылдың ақпан айындағы PPP сауалнамасы Вашингтон сайлаушыларының 50%-ы бір жынысты неке туралы заңды қолдауға дауыс беретінін, 46%-ы жоюға дауыс беретінін және 4%-ы шешімді қабылдамағанын көрсетті. Сонымен қатар, 32%-ы бір жынысты жұптарға азаматтық одақ құруға рұқсат беру керек деп санайды, бірақ некеге тұруға рұқсат берілмеуі керек, ал 20%-ы бір жынысты қатынастарды заң жүзінде тануға қарсы. 2012 жылдың маусым айындағы PPP сауалнамасы Вашингтон сайлаушыларының 51%-ы бір жынысты неке заңды болуы керек деп ойлады, 42%-ы заңсыз болуы керек деп санайды және 7%-ы шешімді қабылдамады. 2012 жылдың қараша айында сол сауалнама ұйымы жүргізген сауалнамада Вашингтон сайлаушыларының 54%-ы бір жынысты неке заңды болуы керек деп ойлады, 40%-ы заңсыз болуы керек деп санайды және 5%-ы шешімді қабылдамады. 2015 жылдың мамырындағы PPP сауалнамасы Вашингтон сайлаушыларының 56%-ы бір жынысты неке заңды болуы керек деп ойласа, 36%-ы заңсыз болуы керек деп санайды және 8%-ы шешімді қабылдамады. 2016 жылы Қоғамдық дін зерттеу институтының (PRRI) сауалнамасы Вашингтон тұрғындарының 64%-ы бір жынысты некелерді қолдайтынын, 26%-ы қарсы екенін және 10%-ы шешімді қабылдамағанын көрсетті. 2017 жылы PRRI қолдау деңгейін 73%-ға, қарсылық деңгейін 21%-ға бағалады. 2020 жылғы PRRI сауалнамасы Вашингтон респонденттерінің 72%-ы бір жынысты некелерді қолдайтынын, 22%-ы қарсы екенін және 6%-ы шешімді қабылдамағанын көрсетті. 2021 жылдың наурыз және қараша айлары аралығында сол сауалнама ұйымы жүргізген сауалнамада Вашингтон респонденттерінің 82%-ы бір жынысты некеге қолдау білдірсе, 16%-ы қарсы болды және 2%-ы шешімді қабылдамады. PRRI-дың 2022 жылдың 11 наурызы мен 14 желтоқсаны аралығында жүргізген сауалнамасына сәйкес, Вашингтон респонденттерінің 83%-ы бір жынысты некелерді қолдады, ал 15%-ы қарсы болды. Бұл елде тіркелген ең жоғары қолдау деңгейі болды, Массачусетс штатымен (83%) тең, содан кейін Нью-Гэмпшир (82%), Коннектикут (81%) және Род-Айленд (80%) орналасты.