Кіріспе

Нью-Йорктегі ірі өрт. Америка революциясы кезінде 1776 жылғы өрт. 1776 жылдың жазында, соғыс әлі бастапқы сатысында болғанда, британдық генерал Уильям Хоу қала мен оның әскери маңызы бар портын бақылауға алу мақсатымен науқан бастады. Шілдеде Стейтен аралын басып алғаннан кейін, ол тамыздың соңында Лонг-Айлендке сәтті шабуыл жасады, оған ағасы, адмирал лорд Ричард Хоу басқаратын теңіз күштері көмектесті. Америкалық генерал Джордж Вашингтон Нью-Йорк қаласын басып алу сөзсіз екенін түсінді және армиясының көп бөлігін шамамен 16 шақырым солтүстікке, Гарлемге көшірді. Генерал Натанаэль Грин және Нью-Йорктің Джон Джей сияқты бірнеше адам, британдықтарға қаланың пайдасын жоқ ету үшін оны өртеп жіберуді ұсынды. Вашингтон бұл мәселені Екінші Континенттік Конгреске жеткізді, ол бұл идеяны қабылдамады: «қала еш жағдайда зақымдалмауы керек». 15 қыркүйекте 1776 жылы Хоу басқаратын британдық әскерлер Манхэттенге қонды. Ертесіне таңда британдық әскерлердің бір бөлігі Гарлемге бет алды, онда екі армия тағы бір рет қақтығысты, ал қалғаны қалаға кірді. Британдық флот портына келгенге дейін азаматтардың қаладан кетуі басталған еді. Өткен ақпанда қалаға Континенттік армияның алғашқы әскерлері келгеннен кейін, кейбір адамдар, соның ішінде армия мен патриоттардың назарында болған лоялистер де, жиналып, кетуге мәжбүр болды. Лонг-Айлендті басып алу қаланың тасталуын жылдамдатты. Континенттік армия қаланы басып алған кезде көптеген тасталған ғимараттар армияның пайдалануына берілді. Британдықтар келгеннен кейін патриоттардың мүлігі де британдық армияның пайдалануына берілді. Бұл қарамастан, тұрғын үй және әскери оккупацияның басқа да талаптары қаланың қолжетімді құрылыс қорын айтарлықтай сарқып қалдырды.

Өрт

HMS Pearl кемесіндегі америкалық тұтқын Джон Джозеф Генридің куәлігіне сәйкес, өрт Уайтхолл Слипке жақын орналасқан Fighting Cocks Tavern тавернасынан басталды. Құрғақ ауа райы мен күшті желдің ықпалымен от солтүстік және батысқа тарады, тығыз салынған үйлер мен іскерлік ғимараттардың арасында жылдам қозғалды. Тұрғындар көшелерге құйылып, қолдарынан келген мүлкін алып, қалалық жайлауда (қазіргі Сити-холл паркі) пана тапты. Өрт Бродвейді Бивер-стрит маңында кесіп өтіп, Бродвей мен Гудзон өзені арасындағы қаланың көп бөлігін өртеді. От күндізгі уақытқа дейін жалғасып, желдің бағытының өзгеруімен қатар, азаматтардың және тұрғындарға көмекке келген британдық теңізшілердің әрекеттерінің арқасында тоқтатылды. Құлайтын ғимараттардың саны 400-ден 1000-ға дейін бағаланды, бұл сол кездегі қаладағы 4000 ғимараттың 10-25 пайызын құрады. Өртенген ғимараттардың ішінде Тринити шіркеуі болды, ал Сент-Пол капелласы сақталып қалды. Көптеген американдықтар өрттің Патриоттардың қолынан туған өрткесір болуы мүмкін деп ойлады. Джон Джозеф Генри өртті сөндіргеннен кейін Перлге оралған теңізшілердің үйлерді өртеп жатқанда ұсталғандарын баяндады. Вашингтон кузені Лундқа жазған хатында: «Провиденция немесе адал адам біз өзіміз үшін жасағысы келгеннен де көп нәрсе жасады» деп жазды. Тарихшы Барнет Шектердің сөзіне қарағанда, өрткесірлік айыптамаларының ешқайсысы тексеруден өткен жоқ. Өрттің бірнеше орында бірден басталуы – өрткесірлік теориясын қолдайтын ең күшті дәлел. Алайда, сол кездегі есептерде ағаштан жасалған шатырдың қиыршықтарының өртті таратуы туралы айтылған. Бір күнделік авторы: «Желмен біршама алысқа кеткен қиыршықтар арқылы от бірнеше үйге тарады» деп жазды.

Британдық оккупацияға әсері

Генерал-майор Джеймс Робертсон белгілі патриоттардың қалған бос үйлерін тәркілеп алып, британдық офицерлерге берді. Англия шіркеуінен басқа шіркеулер түрмелерге, ауруханаларға немесе казармаларға айналдырылды. Кейбір қарапайым сарбаздар азаматтардың үйлерінде орналастырылды. Қалаға лоялист босқындары көптеп келіп, тығыздық артты. Олардың көпшілігі қайтып келген лоялисттер мен патриоттар бақылауындағы аймақтардан келгендер күйген қираған орындарда шатыр қалаларда орналасты. Бұл өрт британдықтарды қаланы азаматтық билікке қайтарудың орнына, әскери жағдай енгізуге итермеледі. Британдықтар қаланы басып алған кезеңде қылмыс пен нашар санитария мәселелері үнемі кездесіп, 1783 жылғы 25 қарашада қаладан шыққанға дейін шешілмеді.