Кіріспе
Брейдфольд – Шотландияның Глазго қаласындағы шағын аудан. Ол қаланың шығыс бөлігінде, Клайд өзенінен сәл солтүстікке қарай және Толлкросс ауданынан оңтүстікке қарай орналасқан. Бұл 2007 жылы көпмандатты округтерге қайта ұйымдастырылғанға дейін Глазго қалалық кеңесінің 45-ші округінің атауы болған. Паркхедтен Сандихиллге дейін созылған Брейдфольд округі жасанды түрде құрылған еді, көптеген тұрғындары оны ауданның бір бөлігі ретінде ғана білді, ал Лилибанк, Паркхед және Толлкросс сияқты көршілес аудандармен байланыс жақын болды (қай жерде тұрғандарына байланысты). Қазір ол үлкен Шеттлстон округінің құрамында.
Атаудың шығу тегі
Көршілес аймақ 1930 жылға дейін жергілікті карталарда көрсетілген Брейдфольд шаруашылығының атымен аталады, ол Лондон жолының қазіргі Брейдфольд даңғылымен қиылысында орналасқан. "Брейд" ескі шотланд тілінде еңкейген жердің жоғарғы бөлігін білдіреді. "Фолд" – ауылдың егістік жерлерінің жайылымдық малдан тыңайтылғанша бос қалған, мардымсыз бөлігі. "Брейдфольд" – "еңкейген жердің жоғарғы бөлігіндегі тың жатқан жер". Сол сияқты, "Маукинфолд" – "қоянның мазалаған" ("маулькенс" шотланд тілінде) "тың жатқан жер" болған. Брейдфольд көшесі сол аттас шаруашылыққа, ал аудан ортасындағы Маукинфолд жолы осы атпен аталған шаруашылыққа дейін созылып жатыр.
Аушеншугль
Брейдфольд көшесі 9-шы трамвайдың соңғы аялдамасы болды, ол Аушеншугль орманының қарсы жағында орналасқан. Аушеншугль солтүстік-шығысқа қарай шамалы жердегі шағын ауыл болды және Клайд өзеніне дейін созылған Истерхилл иелігінің бір бөлігі еді. 19 ғасырда Глазго саудагерлері демалыс үшін салған Истерхилл үйі бұзылып кеткен. Қазіргі Брейдфольдтың астында Брейдфольд және Маукинфольд фермалары, сондай-ақ Ньюбанк үйі орналасқан (барлығы 1865 жылғы картада көрсетілген). Лилибанк ескі карталарда көрсетілмеген, ал аты сол жерде бұрыннан бар қазандық зауыты – Джон Томсонға (Уилсон Бойлерс) байланысты, оның алғашқы зауыты Эглингтон төбесіне жақын Лилибанк жолында орналасқан.
Далбет
Орманның арғы жағында Далбет егістігі орналасқан. Егістік негізінен қаладан шетте демалыс орны болған, бірақ иелері астындағы еркін тас пен көмірді өңдеген. Клайдтың суындағы мидия сияқты екі жақтаулы моллюскілерден жиі пайдалы інжу-маржандар табылған, тіпті жергілікті алтын да кездескен. Осы жерде Томас Хопкирк сирек кездесетін өсімдіктердің құнды коллекциясын құрды, ол кейін Батыс жағындағы Глазго ботаникалық бағының негізіне айналды. 1850 жылы (300 жылдан кейін) Далбет қайтадан Рим-католик шіркеуінің меншігіне көшті. "Жақсы Бағушының Қайырымдылық Анамыз" қауымы Магдалена бейімдемесін ашты, онда үйленбеген аналар өз күнәсін өтеуге жұмыс істей алатын. 1865 жылы қыздарға арналған түзеу мекемесі құрылды. Кейін, Вестторн Миллсте ұлдарға арналған түзеу мекемесі ашылды. Питер Пол Пугин (1851–1904) (Э. В. Пугиннің інісі) жобалаған, үш бөлімі бар әсемдікке толы шіркеу 1902 жылы пайдалануға берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польша білім беру орталығы құрылды, онда Польшаның бос армиясының әскерлері орта біліміне ие бола алды (1944 жылғы сәуірдегі газеттен алынған үзінді). 1948 жылы бұл ғимарат шіркеуге айналды, ал түзеу мекемесі Жақсы Бағушы Р.К. Бастауыш мектебіне айналды. 1975 жылы шіркеу мен мектеп жабылып, 1996 жылы бастауыш мектеп/түзеу мекемесімен бірге бұзылды. Қазіргі таңда бұл жер Далбет зиратының кеңейтілген бөлігі ретінде пайдаланылуда. Глазго саудагерлері салған басқа да мәңгілік үйлер сияқты, Далбет үйі де, 19 ғасырдағы монастырь да жоғалып кетті, бірақ зираттың әкімшілік ғимараты екеуінің де қалдықтарын қамтитын болуы мүмкін. Апалардың зираты әлі де бар, ол 19 ғасырда еврей зираты болған, әлдеқайда үлкен Далбеттің Санкт-Петер зиратының жанында орналасқан. Зиратта ерекше поляк және итальяндық бөлімдері бар, сондай-ақ көптеген жергілікті танымал католиктер (оның ішінде Джон Уитли) осында жерленген.
Гованкрофт қыш құмырасы 1911-1981
Лондон жолының ар жағында, Поттер көшесінің бұрышында, ірі Гованкрофт керамика зауыты орналасқан еді. Бір кезде (Керамика қоғамының мәліметінше) ол "(керамикалық) джем құмыраларының монополиясына" ие болған және оларды бүкіл әлемге экспорттаған. Кейінірек, ол ерекше қызылша пішіндес ыдыстар шығарды. Сайттағы жылдам іздеу көрсеткендей, коллекционерлер арасында оларға әлі де үлкен сұраныс бар. Зауыт 1981 жылы жабылды. Оның орнына "Керамика" деп аталған жаңа үйлер салынды.
Вестторн
Тағы да батысқа қарай (Глазго «Селтик» жақтастары клубының жанында) Вестторн паркінің қалдығы бар (тек бау-бақшалар, велосипед жолы мен футбол алаңдары алынып тасталған). Вестхорндағы көгалды, иректейтін Клайд өзенінің сұлулығы Шотландияның бірінші статистикалық есебінде (1791–1799) және 1835 жылғы «Глазго маңындағы саяхаттар» еңбегінде керемет сипатталған. Ол әлі де өте таңғаларлықтай алыс және әдемі болып сезіледі. Вестторн 19-ғасырдың басында бүліктердің ошағы болған. Томас Харви Вестторн үйі мен меншігінің жаңа иесі атанды. Ол 1819 жылы Далмарноктан Кармайлға дейінгі жолдың өту құқығын жоюға тырысты. Бүліктерді шерифтің басшылығымен әскерилер (Эннискиллен драгундары) басып берді. Алайда, Глазго демократтары жинаған қаржының көмегімен жергілікті тұрғындар Харвиді сотқа беріп, тіпті Лордтар палатасына дейін ісін жеткізіп, соңында жеңіске жетті. Харви мырза Порт-Дандаста дистилляция зауытына ие болған. Бүгінде Вестторн үйінің орнында Джон Дьюар және Ұлдарына тиесілі бөтелкелеу зауыты орналасқан.
18 ғасыр
Глазгоның шығыс бөлігі бастапқыда Глазгоның темекі саудагерлерінің басты таңдау аймағы болды және олар Брейдфольд және оның төңірегінде бірнеше елдік үйлер салды. Бұл ғимараттардың ешқайсысы бүгінге дейін сақталмаған, барлығы сүріліп, алдындағы егістіктер тұрғын үйлерге айналдырылған. Аталған елдік үйлердің ішінде Эстерхилл үйі, Далбет үйі, Вестторн үйі және Бельвидер үйі болды. Олардың әрқайсысы 19-ғасырдың соңында Томас Аннанның камерасына түскен. 1920 Лондон жолының кіреберісіндегі ғимараттар – Далбет үйіне қарасты қақпашы үйінің қалдықтары. Ал Кьютелтон көшесіндегі шаруа қожалығы сол аймақтағы 18-ғасырға дейінгі шаруашылықтың бір бөлігі еді.
19 ғасыр
Далбет қаласындағы Санкт-Петер қорымының әкімшілік ғимараты 19 ғасырдағы Жақсы Көмекші әйелдер монастырының бір бөлігі болған және бұл ғимараттың құрамына түпнұсқа Далбет үйінің бөлігі кіруі мүмкін. Кіреберістің шығыс жағында, 19 ғасырда бірнеше рет қайта жаңартылған коттедж орналасқан, ол монахтар зиратының кіреберісіне қарай, жолдан шалқап тұр. Лондон жолының батыс жағына қарай жарты мильдей жерде, бұрынғы Бельвидер ауруханасының кіреберісіне қарсы, бастапқы шаруашылықпен байланысты болуы мүмкін екі қабатты отбасылық үй тұр. Бұл үй жергілікті тастан қаланған құмтас, және шамамен 19 ғасырдың ортасында салынған. Бельвидер ауруханасының қираған қалдықтарынан әдемі әкімшілік ғимарат ғана қалды, ол классикалық стильде салынған және сол сұр құмтастан жасалған. Төлқрос жолына қарап тұрған және бастапқы жерінде орналасқан ғимарат 1848 жылы салынған. Ол (сұр тастан) Клайд темір зауытының серіктестерінің бірі, Джеймс Данлоп үшін салынған. Архитекторы Дэвид Брайс болды, ол сонымен қатар Эдинбургтегі Феттс колледжін және Оркнейдегі Балфур қамалын жобалаған. Бұл екеуі де Толқрос үйімен бірдей шотланд барондық стилінде: қабатты шатырлар, конустық қақпақтары бар дөңгелек мұнаралар, массивті түтін шығаратын құбырлар және терезелер. Отбасы айналасындағы аумаққа пәтерлер енген соң, онда тұруын тоқтатты. 1897 жылы бұл жер Толькросс паркіне айналды, ал ғимараттар Балалар мұражайына айналды, онда жергілікті түрғындарға таныс "Кім Кок Робинды өлтірді?" атты құстар, кішкентай сүтқоректілер мен жәндіктерден жасалған экспонаттар қойылды. Сондай-ақ, паркте атылған соңғы бұғы "Бобби" салынған және көрсетілді. 1998 жылы ғимарат пәтерлерге айналдырылды, ал экспонаттар бір шақырымдай қашықтықтағы Фордж сауда орталығына көшірілді. Теміржол пайда болғаннан кейін құмтасты ұзақ қашықтыққа оңай тасымалдауға болып, ғимараттар тартымды қызыл құмтастан салына бастады, әдетте Локербиде қазылған. Санкт-Петер қорымына баратын Лондон жолының 1920 нөміріндегі екі қабатты отбасылық үй құмтастан емес, қызыл кірпіштен салынған. Көзге көрінерліктейі – ғасыр басында Толькросс жолы бойында, Толькросс паркіне қарсы және Паркхед Кроссқа қарай салынған төрт қабатты қызыл құмтастан жасалған пәтерлер, олар "Deer Park" пәтерлері деп аталады. Бұл пәтерлердің терезелері дөңгелек және сыртқа қарай иілген. (Маукинфаулд жолымен қиылысатын жерде дүкендер мен паб бірінші қабатты құрайды. Басты саябақ қақпасының қарсы жағында пәтерлердің ортасына салынған кішкентай дүкен де бар).
20 ғасыр
Maukinfauld Road және Braidfauld Street арасында Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі салыныс кезеңінен қалған төмен қабатты үйлер орналасқан, олардың көпшілігі жартылай жеке немесе қысқа террасалы үйлер. 1960 жылдары Гленисла көшесінде бірқатар төмен қабатты "мезонет" типті үйлер салынды, олардың кейбіреулері тұйық көшелерде, ал кейбіреулері қысқа террасалар түрінде. Бұл үйлер кірпіштен салынған және черепицамен жабылған. 1980 жылдары әкімдік жеке құрылыс үшін жерді бөліп беруді бастады (бұрын мұндайға бармаған). Темір жол бағытында шығысқа қарай 1990 жылдары жаңа үйлер салынды, сондай-ақ "Кереңкелер" деп аталатын жаңа аудан пайда болды (бұл ескі Гованкрофт керамика зауытының орнында салынған). 2005 жылы Толькросс жолында, Елік саябағының шығысында, үлкен, өте заманауи үйлер кешенінде пәтерлер салынды.
Өнеркәсіптік және сауда
Бірнеше ірі өнеркәсіптік немесе коммерциялық ғимараттардың ішінде Клайдфорд Драйвтегі United Biscuits фабрикасы және ескі Вестторн ауданындағы Лондон жолы бойындағы ангар сияқты құрылыстар бар, олардың көпшілігі вискиді бөтелкелеумен немесе сақтаумен айналысады (Allied Distillers және John Dewar & Sons Ltd).
Танымал тұрғындар
Томас Хопкирк (1785–1841) Далбеттегі меншігінде өсімдіктердің үлкен коллекциясын жинап, жан-жақты Флораның біріншісі болды. Ол Глазго ботаникалық бақтарының құрылуына қатысқан негіздеушілердің бірі. Ол бастау үшін өсімдіктер жинағын сыйға берді. Глазго университетінде оның атымен аталатын Хопкирк зертханасы бар. Джон Квинтон Прингл (1864–1925) Глазго қаласының Деннистаун ауданында дүниеге келді, кейін Маукинфаулд көшесі, Толлкроста тұрды. Он екі жасында мектепті бітіріп, оптик мамандығы бойынша тәлім алғаннан кейін, 30 жасында жеке кәсібін ашты. 1865 жылдан бастап Глазго өнер мектебінде кешкі сабақтарға қатысты. Ол салыстырмалы түрде аз туынды жасады, олардың көпшілігі кішкентай болды және туыстары, достары мен жергілікті жерді бейнеледі. Өмірінде көп көрмелерге қатыспады. Келвингроув өнер галереясындағы картиналарының бірі – Маукинфаулд көшесіндегі пәтерінен көрініс, ашық даладан Сент-Маргарет шіркеуіне (Брайфольд көшесі) дейінгі көрініс, Паркхед станциясынан Толлкроссқа қарай келе жатқан пойыз. Оның туындыларын Келвингроувте, Эдинбургтегі Шотландия Ұлттық галереясында, Лондондағы Tate Britain және Үкіметтік өнер жинағында (GAC) көруге болады. Көптеген жұмыстарын онлайн режимінде тамашалауға болады. Джон Уитли (1869–1930), Парламент депутаты, Парламентте Глазго-Шеттлстон сайлау округін өкілдік етті. Ол 1924 жылы Рамзи Макдональдтың бірінші Лейбористік үкіметінде Денсаулық сақтау министрі болды, сол кезде жоғарыда аталған Тұрғын үй заңын қабылдады. Ол Далбеттегі Санкт-Петерс зиратында жерленген. Джек Хаус (1906–1991) – жергілікті жерде танымал журналист, тарихшы және романист. Ол 13 Deerpark Gardens мекенжайында, Толлкросс жолында, парктің қарамағысында дүниеге келді, бірақ екі жасында Деннистаунға көшіп кетті. Сьюзан Бейрд (1949 ж.т.) 1974 жылдан бастап Брейдфольдты өкілдік етті және 1988–1992 жылдар аралығында Глазгоның лорд-провосты болды. Ол сайлау округінде тұрады. Кей Кармайкл – әлеуметтік белсенді, ол аймақтағы жағдайды білу үшін қысқа мерзімге жәрдемақымен өмір сүрді.