Бірінші дүниежүзілік соғыстағы француздық Nieuport 28 истребителі

Кіріспе

Француздық Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған Nieuport 28 C.1 истребителі – Nieuport компаниясы құрастырып, Густав Делаж жобалаған француздық екі қанатты ұшақ. Нейпорт 17 ұшағын қоса алғандағы табысты сескиплан истребительдерінің тікелей жалғасы болғандықтан, Nieuport 28 жеңіл және жоғары маневрлі ұшақ құрылысының сол дәстүрін сақтады. Nieuport 28 қолжетімді болған кезде, 1918 жылға Aéronautique Militaire эскадрильяларын жарақтандыру үшін SPAD XIII таңдалды, сонымен қатар бұл истребитель америкалық "құғын" эскадрильялары үшін де бірінші таңдау болды. SPAD-тардың жетіспеуіне байланысты, 1918 жылдың наурыз және тамыз аралығында Nieuport 28 ұшақтары төрт американдық эскадрильяға берілді, осылайша американдық истребитель эскадрильясымен операциялық қызметке түскен алғашқы ұшақ атанды. Nieuport 28 ұшақтары соғыстан кейін де кеңінен қолданылды: әсіресе, кейінгі шығарылымнан 50 ұшақ Америкаға жіберілді, және әскери және теңіз күштерінде қызмет еткеннен бөлек, олар азаматтық мақсаттарда да пайдаланылды, әсіресе Голливуд фильмдерінде.

Бастапқы және шығу тегі

1917 жылдың ортасына қарай Nieuport 17 және оның Nieuport 24bis сияқты тікелей жетілдірілген нұсқалары стандартты модельге қарағанда айтарлықтай артықшылық бере алмайтыны анық болды, сондықтан олар қазіргі неміс истребительдерімен бәсекелесе алмады. Шындығында, Nieuport 17 ұшақтары француз әскерінде Hispano Suiza қозғалтқыштары жеткізіліммен бірге SPAD S. VII-ге ауыстырылып жатыр. Негізгі жартылай қанатты (sesquiplane) "V тәрізді тіреу" конструкциясының даму шегіне жеткені анық көрінді. Nieuport 28 жобасы, Nieuport 17-нің жеңіл, жоғары маневрлі, роторлық қозғалтқышпен жабдықталған истребительдерінің концепциясын сол кездегі қатаң талаптарға сай жетілдірді. Боуэрс оны "бір негізгі конструкцияның кезең-кезеңімен дамуының соңғы жетістігіне және одан кейін өзгеріп жатқан қажеттіліктерге жауап беру үшін жаңа модельге өтуге тамаша мысал" деп сипаттайды.

Үлгілер

1917 жылы Nieuport компаниясы бірнеше жаңа конструкцияларды, соның ішінде монопландар, бипландар және трипландармен тәжірибе жүргізді. Бұл типтердің ешқайсысы өндіріске шығарылмады және ресми әскери белгі алған жоқ, бірақ сынақтардың нәтижелері кейіннен Nieuport истребительдерінде, соның ішінде 28-де пайдаланылатын ақпаратты берді. Жаңа истребительдің бірнеше прототипі жасалды. Жоғарғы қанат үшін үш түрлі диэдрлік бұрыш сыналды, оның ішінде толығымен жалпақ қанат және алдыңғы фюзеляждың үстіңгі жағына тым жақын орналасқан айқын диэдрлік бұрыш. Өндірістік ұшақтар орташа конфигурациямен жабдықталды, ол жоғарғы қанатта шамалы диэдрлік бұрыш пен биік кабина тіректерін қамтыды, бұл қанаттың орталық бөлігіне екінші пулемет орнатуға мүмкіндік берді. N28 дизайны негізінде, Nieuport 29-дың әртүрлі ерекшеліктерін, соның ішінде оның ағаш монокок фюзеляжы мен Hispano Suiza 8Fb және Clerget 11E сияқты баламалы қозғалтқыш орнатуларын сынау үшін қосымша прототиптер салынды. Алғаш рет, өндірістік Nieuport истребителінде бұрынғы Nieuport ұшақтарындағы «V» тіректік жартылай қанаттық схемасының орнына, жоғарғы және төменгі екі спарлы қанаттар қолданылды. Екі қанаттың да ұштары бұрыштық кесілген емес, эллипстік пішіндес болды. Жоғарғы қанат екі бөлікке бөлініп, фюзеляждың орталық сызығында біріктірілді. Екі қанаттың алдыңғы жиегі фанерамен қапталған. Аэлерон тек төменгі қанаттарға орнатылды және бұрыштық құбырлар арқылы басқарылды. Артық бөлігінің дизайны Nieuport 27-ге ұқсас болды.

Пайдалану тарихы

1918 жылдың басында, Nieuport 28 үлгісінің алғашқы даналары қолжетімді болған кезде, SPAD S. XIII француздардың стандартты истребителі ретінде қалыптасып, Nieuport 28 француз тарапынан "артық" саналды. Ал, АҚШ Әскери-әуе күштері жоспарланған "құғын" (истребитель) эскадрильяларын жабдықтау үшін истребительлердің жетіспеушілігіне тап болды. Америкалықтардың аса қажетті SPAD S. XIII бастапқыда қозғалтқыштардың жетіспеуіне байланысты қол жетімді болмағандықтан, Nieuport американдық экспедициялық корпусына (AEF) уақытша балама ретінде ұсынылды. Америкалықтар барлығы 297 Nieuport 28 сатып алды (көздеріміздің бірі бұл тек бастапқы тапсырысқа қатысты ма, әлде 1918 жылдың соңындағы келісімшарт бойынша қабылданған Nieuport 28A оқу ұшақтарын да қамтиды ма, екенін нақты айтпайды). 94-ші және 95-ші әуе эскадрильялары 1918 жылдың наурыз айынан бастап алғашқы партияларды алды. Барлығы, AEF-тің төрт құғын эскадрильясы: 27-ші, 94-ші, 95-ші және 147-ші әуе эскадрильялары 1918 жылдың наурыз және тамыз аралығында әртүрлі кезеңдерде Nieuport 28 ұшақтарымен операциялық түрде ұшты. Зауыт 1918 жылдың ақпан айының ортасында америкалықтарға қару-жарақсыз Nieuport 28 ұшақтарын жеткізді. Сол кезде AEF-те эскадрильяларды жабдықтауға Vickers пулеметтері болмады, сондықтан алғашқы ұшулар ұшқыштардың жаңа типті басқару және оның мүмкіндіктерімен танысуы үшін қарусыз оқу ұшулары болды. Vickers пулеметтерін американдық эскадрильяларға жеткізу наурыз айының ортасында басталды және барлық истребительдер толық жабдықталғанша жеткілікті қару жеткізілгенге дейін кейбір ұшақтар бір ғана пулеметпен патрульдеуге шықты. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы бірнеше танымал американдық ұшқыштар, соның ішінде 26 жеңіске жеткен капитан Эдди Рикенбеккер, Nieuport 28-де өздерінің операциялық мансабын бастады. Квентин Рузвельт (бұрынғы АҚШ президенті Теодор Рузвельттің ұлы) осы типте ұшып келе жатып атып түсіріліп, қаза тапты. Отын құбырларын жақсарту және американдық ұшқыштардың (және олардың жердегі экипаждарының) моносопаптық қозғалтқыштардың талаптарымен танысуы осы мәселелерді азайтты, бірақ қабылданған түпкілікті шешім – резервтік отын багын толық толтырмау болды, бұл ұшу қашықтығының төмендеуіне әкелді. Одан да маңыздысы, конструкциялық ақаулық пайда болды: тікке түсетін сүңгімеден кенеттен шығу кезінде жоғарғы қанаттың алдыңғы жиегі жыртылып, матамен бірге кететін. Жалпы алғанда, 94-ші және 95-ші эскадрильялардың ұшқыштары Nieuport-тің маневрлеу қабілеті мен жақсы басқарылуын бағалап, оның жалпы өнімділігіне қанағаттанғанмен, олардың истребительдің конструкциялық тұрақтылығына деген сенімі шайқалды. [[Файл:USS Arizona-дағы Nieuport 28.jpg|thumb|сол жақта|USS Arizona кемесіндегі АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Nieuport 28 ұшағы. 1918 жылдың шілдесінде 94-ші және 95-ші әуе эскадрильялары алғашқы SPAD XIII ұшақтарын алды, ал олардың қалған Nieuport 28 ұшақтары 27-ші және 147-ші әуе эскадрильяларына берілді. 1918 жылдың тамыз айының соңына қарай барлық төрт американдық эскадрилья SPAD XIII ұшақтарымен толық жабдықталды. 94-ші және 95-ші әуе эскадрильяларының ұшқыштары SPAD ұшақтарын қуана қарсы алды, бірақ 27-ші және 147-ші әуе эскадрильялары бұл өзгеріске онша қуанбады. Nieuport 28 әлдеқайда жақсы маневрлеуге ие болды. Он екі әскери Nieuport ұшағы сегіз линкордың алдыңғы мұнараларына орнатылған платформалардан ұшып шығу үшін АҚШ Әскери-теңіз күштеріне берілді, бұл британдық Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Ұлы флотындағы Sopwith Camel 2F.1 ұшақтарына ұқсас болды. Сонымен қатар, олар суға қону қаупін азайту үшін гидровиндермен және ұшақтың батуын болдырмау үшін қысылған ауамен толтырылатын құтқару құралдарымен жабдықталды.

By early 1918, when the first production examples of the Nieuport 28 became available, the SPAD S. XIII was already firmly established as the standard French fighter, and the Nieuport 28 was "surplus" from the French point of view. On the other hand, the United States Army Air Service was desperately short of fighters to equip its projected "pursuit" (fighter) squadrons. Since the SPAD S. XIIIs the Americans actually wanted were initially unavailable due to engine shortages, the Nieuport was offered to the American Expeditionary Force (AEF) as an interim alternative. A total of 297 Nieuport 28s were purchased by the Americans (none of our sources make it clear if this refers only to the initial order or includes Nieuport 28A trainers accepted from the late 1918 contract). The 94th and 95th Aero Squadron received the initial allotments, starting in March 1918. In all, four AEF pursuit squadrons: the 27th, 94th, 95th and 147th Aero Squadrons, flew Nieuport 28s operationally for various periods between March and August 1918. The factory delivered the Nieuport 28s to the Americans in mid February 1918 without armament. At the time, the AEF had no spare Vickers machine guns to supply to the squadrons, so that the first flights were unarmed training flights for pilots to familiarize themselves with the handling and performance of the new type. When deliveries of Vickers guns to the American squadrons finally started in mid March, and until sufficient guns had been received for all of the fighters to be fully equipped, some aircraft were flown on patrol with only one machine gun fitted. Several well known World War I American fighter pilots, including the 26 victory ace, Captain Eddie Rickenbacker, began their operational careers on the Nieuport 28. Quentin Roosevelt (the son of former U. S. president Theodore Roosevelt) was shot down and killed flying the type. Field improvements to fuel lines, and increased familiarity of the American pilots (and their ground crews) with the requirements of monosoupape engines reduced these problems, but the definitive solution adopted was simply not completely filling the reserve fuel tank, a move which came at the expense of range. More seriously, a structural problem emerged – during a sharp pull out from a steep dive, the plywood leading edge of the top wing could break away, taking the fabric with it. On the whole, although the pilots of the 94th and the 95th appreciated the maneuverability and good handling of the Nieuport, and were reasonably happy with its general performance, their confidence in the fighter's structural integrity was shaken. [[File:Nieuport 28 on USS Arizona. jpg|thumb|left|U. S. Navy Nieuport 28 on specially built platform mounted above the forward turret of USS Arizona In July 1918, the 94th and 95th Aero Squadrons received their first SPAD XIIIs and some of their surviving Nieuport 28s were then transferred to the 27th and 147th Aero Squadrons. By the end of August 1918, all four American squadrons were fully outfitted with SPAD XIIIs. The pilots of the 94th and 95th Aero Squadrons welcomed the SPADs, although the 27th and 147th Aero Squadrons were much less enthusiastic about the change. The Nieuport 28 certainly possessed superior maneuverability to its SPAD replacement. Twelve Army Nieuports were transferred to the U. S. Navy to be flown from launching platforms mounted on the forward turrets of eight battleships, in a similar manner to the Sopwith Camel 2F.1s embarked at this time by the British Royal Navy Grand Fleet. Similarly, they were fitted with hydrovanes as a means of mitigating the dangers of a water landing (ditching), and flotation gear, inflated using compressed air, to prevent the aircraft from sinking.

Соғыстан кейінгі

Соғыстан кейін АҚШ-қа бұрын пайдаланылмаған шамамен 50 жаңа Nieuport 28A ұшағы жеткізілді. Швейцария 1919 жылы осы үлгілерден сатып алып, 1920 жылдар бойы оларды ұшырып жүрді және 1930 жылы соңғы Nieuport 28 ұшақтарын қызметтен шығарды. Nieuport 28 ұшақтары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде түсірілген бірнеше кейінгі фильмдерде пайда болды, соның ішінде «Лафайетт эскадрильясы» (1958) фильмінде.

Тірі қалған әуе кемелері

Швейцарияның 688 ұшағы 1921-1922 жылдары қолданылған, қазір Флайер Флэб мұражайында сақталуда. Көшірмелерімен қатар, әлемнің әртүрлі мұражайларында сақталған бірнеше түпнұсқа ұшақтар да бар. Түпнұсқа ұшақтардың корпустары Дубендорфтағы Flieger Flab мұражайында және Люцерндегі Швейцария көлік мұражайында, Флорида штатының Пенсакола қаласындағы Ұлттық теңіз авиация мұражайындағы АҚШ-тың Нейпорт 28 ұшағы, Сан-Диего әуе және ғарыш мұражайында, сондай-ақ Смитсонияның Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының Стивен Ф. Удвар Хази орталығында орналасқан.

Қазіргі таңда (2023 жылдың қыркүйегі) осы типтегі жалғыз ұшып жүре алатын мысалы Массачусетс штатының Хадсон қаласындағы Америка мұрасы мұражайында қойылған. Бұл ұшақ Швецияның Себбарп қаласындағы Микаэль Карлсонның екі жылдық қалпына келтіру жұмысынан кейін мұражайға жеткізілді. 1930 жылдардан 1960 жылдарға дейін бұл ұшақ Голливуд фильмдерін түсіру үшін Tallmantz Aviation компаниясына тиесілі болған Фрэнк Таллман мен Пол Манцқа қарасты. 1968 жылы аукционда тәжірибелі жарыс жүргізуші Джим Холл оны 14 500 долларға сатып алды. Ұшақ мұражайда өткен шара кезінде апатқа ұшырады, бірақ мұражай өкілдері оны жөндеуге ниетті екенін мәлімдеді.

Сипаттамалар

28 C.1 Nieuport ұшағының суреті