Кіріспе
Бірма журналы
"Иравади" – 1990 жылы Таиландта тұрып жатқан бірмалық эмигранттар құрған "Иравади Баспалар тобының" (IPG) жаңалықтар сайты. Құрылғаннан бастап "Иравади" бірма саясатына тәуелсіз көзқарас ұстанып келеді. 1988 жылы әскерилердің зорлықпен наразылық акцияларын басуынан қашқан бұрынғы бірмалық белсенділер құрған басылым ретінде, ол әрқашан демократиялық қозғалыспен тығыз байланысты болған, бірақ 8888 көтерілісінен кейін пайда болған саяси топтардың ешқайсысына мүше емес. "Иравади" ағылшын және бірма тілдерінде жарық көреді, негізгі назары Бірма мен Оңтүстік-Шығыс Азияға шоғырланған. Бұл басылым Бірмадағы саяси, әлеуметтік, экономикалық және мәдени жаңалықтарды жабатын маңызды журналистикалық басылымдардың бірі саналады. Жаңалықтардан өзге, терең саяси талдаулар мен Бірма сарапшыларының, бизнес лидерлерінің, демократиялық белсенділердің және басқа да ықпалды тұлғалардың кең ауқымды сұхбаттары жарияланады.
Тарих
Ол 1990 жылы «Бирма мәселелері» деген атпен құрылды. BIG бастапқыда The Irrawaddy басылымын шетелдік елшіліктерге, адам құқықтары ұйымдарына және Бирмадағы эмигранттар қауымына демократиялық қозғалысты басу және Мемлекеттік заң мен тәртіпті қалпына келтіру кеңесі арқылы әскери билікті нығайту салдарынан Бирмадағы жағдай туралы ақпарат беру үшін таратты. 2012 жылы Бирманың ондаған жылдық цензуралық жүйесін жоюға және жаңа медиа лицензияларын беруге бағытталған заң реформаларынан кейін The Irrawaddy Рангун қаласында кеңсе ашып, редакциялық жұмысын біртіндеп елге көшірді, сонымен бірге Чиангмайдағы бұрынғы қызметін сақтап қалды. The Irrawaddy бұрын ай сайын ағылшын тілінде журнал және апта сайын бирма тілінде журнал шығарды, олар екеуі де Бирма мен Таиландта таралды. Оның ағылшын және бирма тілдеріндегі веб-сайттары күнделікті жаңартылып тұрады. Ағылшын тіліндегі басылымның редакторы – Аун Заудың інісі Кяу Цва Мо, ол Рангунда оқушы болып оқығанда сегіз жыл түрмеде отырды және босатылғаннан кейін The Irrawaddy ұжымына қосылды. Бұл басылым жылдар бойы халықаралық БАҚ және ақпарат агенттіктерінде жиі сілтеме жасалды. 2014 жылы АҚШ президенті Барак Обаманың Бирмаға екінші рет келген сапарымен сәйкес келетін эксклюзивті сұхбаты батыс баспасөзінде кеңінен жарияланды. The Irrawaddy ағылшын тіліндегі баспа басылымы 2015 жылдың қыркүйегінде, ал бирма тіліндегі басылымы 2016 жылдың қаңтарында тоқтатылды. 2022 жылдың қазан айында Мьянманың әскери үкіметі The Irrawaddy басылымының лицензиясын ресми түрде жойып, оның жарияланымдары «мемлекеттік қауіпсіздікке, құқықтық тәртіпке және қоғамдық тыныштыққа» зиян келтіретінін мәлімдеді.
Редакцияның ұстанымы
"Иравади" мемлекеттік заң мен тәртіпті қалпына келтіру кеңесінің және оның ізбасары – Мемлекеттік бейбітшілік және даму кеңесінің ашық және өткір сыншысы болды. Хунта дәуірінің соңына қарай, ол әскерилердің 2008 жылғы Конституцияны ұзаққа созылған әзірлеу процесін сынап, 2010 жылғы жалпы сайлау өткізілуіндегі бұрмашылықтарды көрсетті. Азаматтық үкімет сайланғаннан бері журнал елдің саяси және экономикалық реформаларының адалдығына күдік келтіріп, әскерилердің саяси істерге араласуын тоқтатуға шақырды. Аун Сан Су Чжи үй қамауынан босатылғаннан бері "Иравади" кейде Демократия үшін Ұлттық лигасының басшысы және оның партиясын да сынға алды. Бірманың демократияны қолдайтын көптеген ұйымдарымен ресми байланысы болмаса да, "Иравади" Саяси тұтқындарға көмек көрсету қауымдастығының, 88-ші буын студенттері тобының және басқа да азаматтық қоғам өкілдеріне үн берді. Ол әскерилер мен этникалық қарулы топтар арасындағы қақтығыстар, сондай-ақ жерді тартып алу және білім беру реформаларына қарсы өткен жақындағы наразылықтар туралы кеңінен хабарлады.
Хакерлік әрекеттер
"Иравади" веб-сайттары шафран төңкерісі кезінде, сондай-ақ 2008 және 2010 жылдары көтерілістің жылдықтарында қызметтен бас тарту шабуылдарына ұшырады, бұл оның ағылшын және бірма тілдеріндегі онлайн басылымдарын уақытша тоқтатты. 2011 жылдың 12 наурызында "Иравади" журналына белгісіз шабуылдаушылар қол сұғып, журналдың веб-сайтына жалған мақалалар жариялады. Мақалалардың бірінде Аунг Зау мен Аунг Сан Су Чжи арасындағы жанжал туындағаны айтылып, Демократия үшін Ұлттық лигасының басшысы қуғындағы БАҚ-ты қаржыландыруды қысқартуға шақырды, бұл "Иравади" және "Бірманың демократиялық дауысы" сияқты бірқатар ұйымдарды бағдарламаларды қысқартуға және қызметкерлерді жұмыстан шығаруға мәжбүр етті. Тағы бір мақалада танымал әнші Мэй Свит Лондондағы жол апатында қаза тапты деп жазылған. Екі жаңалық та тез арада жалған деп танылды, ал Аунг Зау кейіннен шабуылды әскери хунтаны қолдайтын топ немесе Найпидаудың кибер соғыс бөлімі жасады деп болжады. 2014 жылдың 2 қазанында "Иравади" веб-сайтын радикалды буддистік 969 қозғалысына жақын топ бұзды. Бұл қозғалыстың беделі 2012 жылы Мьянмадағы түрлі этностық топтар арасындағы қақтығыстардан кейін артты. Сайт 969 қозғалысы мен Шри-Ланканың Боду Бала Сена буддалық ұлтшыл ұйымы арасындағы ынтымақтастық туралы ақпараттық хабарламаны жариялағаннан кейін, веб-сайттың басты бетіне: "Иравади джихадты және радикалды мұсылмандарды қолдайды. Мұсылмандар мен Алланы қорғау үшін, Иравади буддистер мен басқа мұсылман емес адамдарға қарсы БАҚ арқылы шабуыл жасағанын көрсетті" деп жазылды.
Марапаттар
2014 жылдың қаңтар айында Аунг Зау «Иравади» баспа тобындағы жұмысы үшін 2013 жылғы «Шоренштейн» журналистика сыйлығының иегері деп жарияланды. 2014 жылдың қарашасында Аунг Зауға Журналистерді қорғау комитеті (CPJ) Халықаралық баспасөз бостандығы сыйлығы табысталды, себебі «Иравади» басылымының Мьянма жағдайлары туралы жариялаған материалдары «сенімді және тәуелсіз» деп бағаланды. 2010 жылғы жалпы сайлаудан кейін билікті Мемлекеттік бейбітшілік және даму кеңесінен Пхьяндунсу Хлуттавқа беру кезінде саяси оқиғалар туралы кейбір жағдайларда дәл емес ақпараттар жарияланды: 2010 жылдың 27 тамызында «Иравади» газеті Аға генерал Тан Шве отставкаға кеткенін хабарлады. Үш күннен кейін мемлекеттік газеттер оны әлі де Аға генерал деп атағандықтан, бұл хабардың жалған екені дәлелденді. Тан Шве алты айдан кейін өзінің лауазымынан кетіп, 2011 жылдың наурыз айында Тэйн Сейн жаңа үкіметтің төрағасы болған кезде Мемлекеттік бейбітшілік және даму кеңесі таратылды. 2011 жылдың 10 ақпанында «Иравади» газеті атын атамаған жоғары лауазымды үкіметтік шенеунік пен «әскерилерге жақын дереккөздерге» сілтеме жасап, Татмадаудың Бас қолбасшысы Тан Шве жаңа парламенттік үкіметке билік жүргізетін «Мемлекеттік Жоғарғы Кеңестің» басшысы болады деп мәлімдеді. Бұл хабарды Asian Correspondent және Democratic Voice of Burma сияқты басқа шетелдік және эмигранттық БАҚ таратып, 2011 жылдың сәуір айында АҚШ-тың республикалық сенаторлары Ричард Лугар, Митч Макконнелл және Джим Инхофтың резолюциясында көрсетілді. Кеңес туралы ақпарат кейіннен дұрыс емес болып шықты, бірақ Тан Шве Мьянманың жоғары саяси және әскери басшыларына қаншалықты ықпал ететіні әлі де талқыланып жатыр. 2017 жылы «Иравади» рохинджаларға қарсы сезімді қоздырды деген айып тағылды. Сайттың бірма тіліндегі нұсқасында бұл этникалық топты «бенгалиялықтар» деп атады, бұл олардың Бангладештен келген заңсыз иммигранттар екенін білдіреді. 2017 жылдың қыркүйегінде сайт Мьянмадағы АҚШ-тың бұрынғы елшісі Дерек Митчелл рохинджалар этникалық атауы ресми түрде танылса, «рохинджа мемлекеті немесе мұсылман мемлекеті» талап ететіні туралы жалған мәлімдеме жасады. 2017 жылдың қазан айында Мьянма демократия институтының баяндамасында «Иравади» газеті Рахин дағдарысының алғашқы екі аптасында үкімет тарапынан жарияланған жаңалықтарға негізделгенін көрсетті. Газеттің карикатурашылары қараңғы терілі рохинджаның басқа этникалық азшылықтардың алдында кезекке тізіліп тұрғанын бейнелейтін карикатура және Бангладештің Мьянмаға басып кіруге дайын тұрғанын көрсететін тағы бір карикатура жариялады.
On August 27, 2010, The Irrawaddy reported the resignation of Senior General Than Shwe. The report proved to be false when state run newspapers referred to him as Senior General three days later. Than Shwe ultimately resigned his commission six months later, dissolving the State Peace and Development Council in March 2011 as Thein Sein assumed the presidency of the new government. On February 10, 2011, citing an anonymous senior government official and "sources close to the military", The Irrawaddy alleged that Tatmadaw Commander in Chief Than Shwe would head a 'State Supreme Council', an extra constitutional body which would exercise power over the new parliamentary government. The report was soon further spread by other foreign and exile media including Asian Correspondent and Democratic Voice of Burma, and was eventually referred to in an April 2011 resolution by United States Republican senators Richard Lugar, Mitch McConnell and Jim Inhofe. Reports of the council’s existence eventually proved to be incorrect, although the amount of influence Than Shwe exerts on senior political and military leaders in Burma continues to be a matter of debate. In 2017, The Irrawaddy was accused of fuelling anti Rohingya sentiment. The website’s Burmese language version had referred to the ethnic group as “Bengali”, a term implying they were illegal immigrants from Bangladesh. In September 2017, the website falsely reported of former U. S. ambassador to Myanmar Derek J. Mitchell alleging the Rohingya “would demand a Rohingya State or Muslim State” if their ethnic name were officially recognized. A report on October 2017 by the Myanmar Institute for Democracy found The Irrawaddy’s coverage of the first two weeks of the Rakhine crisis had mainly relied on news released by government. Cartoonists from the outlet had published a cartoon depicting a dark skinned Rohingya cutting in line in front of other ethnic minorities, and another one which suggested Bangladeshis were waiting at the western edge of Myanmar ready to invade.