Кіріспе
Ортағасырлық ақсүйектер үйі Куртеней үйі – Франция, Англия және Киелі жерде тармақтары бар ортағасырлық ақсүйектер үйі. Куртенейлердің бір тармағы Капетия әулетінің патшалық үйіне айналып, Бурбондар мен Валуалардың туыстары болып, Константинопольдің латын императоры атағын алды.
The House of Courtenay is a medieval noble house, with branches in France, England and the Holy Land. One branch of the Courtenays became a royal house of the Capetian dynasty, cousins of the Bourbons and the Valois, and achieved the title of Latin Emperor of Constantinople.
Шығу тегі
Үйдің негізін Францияның Куртенейдің бірінші иесі Атон қалады. Атон Бургундия герцогтығындағы Ото Вильгельм мен Франция королі Роберт II арасындағы мұрагерлік дағдарыстан пайдаланып, өзі үшін жер басып алып, онда жеке иелігін (феодалдық билігін) құрды және өзінің тегін негізін салған қаланың атынан алды. Атоннан кейін оның ұлы Жоселин билік етті, оның үш ұлы болды: Майлз, ол одан кейін Куртеней лорды болды; Бірінші крест жорығына қатысып, Эдесса графы болған Жоселин ханзада; және Киелі жерде соғысып, сол жерде қайтыс болған Джеффри. 12 ғасырда Реджинальд де Куртеней (1190 ж.с.), Мило де Куртенейдің (1127 ж.с.) ұлы, Франция королі Людовик VII-мен қарым-қатынасын үзді және Англияға көшті: оның француз жерлері тәркіленді және қызы Елизаветамен бірге Людовиктің інісі Петерге берілді, ол «Петер де Куртеней» деген атқа ие болды. Оның ұлы Петр II кейін Константинопольдің латын императоры атанды.
Куртененің крестонос үйі
Жоселин де Куртенэй Бірінші крест жорығының үшінші толқынымен Оутремерге келді және өзін қабілетті екенін дәлелдеді, өз кезегінде Турбесселдің мырзасы, Галилеяның ханзадасы және (1118 жылы) Эдесса графы болды, Иерусалимнің королі Балдуин II-нің орнын басты. 1131 жылы оның орнын ұлы Жоселин II иеленді, бірақ 1144 жылы графтық жоғалды, ал Жоселин 1159 жылы тұтқында қайтыс болды. Оның ұлы Жоселин III титул иесі граф болды, ал оның қарындасы Агнес король Амальрикке үйленіп, Иерусалимнің королевасы атанды. Амальриктің екінші әйелі, Иерусалимнің патшайымы Мария Комнен, Ибелин әулетінен Балианға үйленді. Жоселин III 1190 жылдары қайтыс болды, оның орнын екі қызы басты; оның соңғы мүлігі олар Тевтон орденіне өтті. Оның әпкесі Агнес Куртенэй екі монархтың анасы болды, патша Балдуин Мүңкіл және патшайым Сибилла. Кейіннен ол 1187 жылы Иерусалимді Саладинге тапсырған Балианның ағасы, Ибелиннің Хьюіне үйленді.
Англиялық Куртенэй әулеті
Реджинальд де Куртенэйдің немересі Роберт де Куртенэй (1242 ж.ө.), Девонның Океэмптон феодал бароны (анасы Хауиза де Курсидің (1219 ж.ө.) құқығымен), Уильям де Редверстің, Девонның 5-ші графының (1217 ж.ө.) қызы және мұрагері Мэри де Редверске үйленді. Олар Тивертон және Плимптондағы қамалдарда тұрды. 1293 жылы Девонның 8-ші графинясы Изабель де Форц (Девонның 7-ші графы Бальдуин де Редверстің (1236–1262) қарындасы және мұрагері) қайтыс болғаннан кейін, оның орнына оның туысы Хью де Куртенэй, 1-ші/9-шы Девон графы (1340 ж.ө.), Океэмптонның феодал бароны, Роберт де Куртенэйдің (1242 ж.ө.) шөбересі таққа отырды. Девон графының титулы 1335 жылға дейін ресми түрде мойындалмады, және бұл жаңадан берілген титул ме, әлде Редверс әулетінің титулының жалғасы ма екені әлі де белгісіз. Көптеген дереккөздер оны Девонның 1-ші немесе 9-шы графы деп атайды. Тивертон, Океэмптон және Плимптондағы бас әулет 1471 жылы Гүлдер соғысы кезінде тоқырап қалды, бірақ графтық 1485, 1511 және 1553 жылдары үш рет қайта жаратылды, бұл титулдар 2-ші/10-шы графтың үлкен ұлынан тараған туыстарына берілді. Уильям Куртенэй, 1-ші Девон графы (1475–1511), король Эдуард IV-нің кіші қызы, Йорк әулетінің ханшайымы Екатеринаға үйленді, осылайша Девон графтарын Англия тағына мұрагерлікке жақын әкелді. 1556 жылы Падуада үйленбеген күйінде қайтыс болған Эдвард Куртенэй, 1-ші Девон графы (1527–1556), 1553 жылғы соңғы тағайындаманың иегері болды. 1831 жылы Лордтар палатасы титулдың жойылмағанын, тек тоқтатылғанын жариялағанға дейін титул жойылған деп есептелді. Осы шешіммен титул Уильям Куртенэйге, Куртенэй виконтына (1768–1835) (Девондағы Поудерхам қамалында тұратын, 2/10-шы графтың төртінші ұлынан тараған) берілді, ол 9-шы Девон графы атанды. Әулет еркек желісі бойынша сақталды және қазіргі таңда Чарльз Куртенэй, 19-шы Девон графы басқарады.
Капециялық Куртенэй үйі
Реджинальд де Куртененің қызы Елизавета, оның тартып алынған француз жерлерімен бірге, оған қарым-қатынасы нашар болған француз Капетия королі Людовик VII оның кіші інісі Пётр Франкоға (1183 жылы қайтыс болды), енді Пётр I де Куртене деп аталды, үйлендірді. Пётр мен Елизаветаның ұрпақтары Капетиялық Куртене әулетінің мүшелері болды, бұл француз корольдік үйі Капеттің тармақша бөлімі. Олардың ұрпақтары неке арқылы Намур графтығы мен Константинополь Латын империясын иеленді. Бұл тармақ 1733 жылы еркек желісінен тоқтатылды, ал Куртене аты Бауфремонт князьдық үйіне көшті. Бауфремонттардың көрнекті өкілдері Киелі Рим империясының князьдары, Наполеон Бонапарттың императорлық графы және Людовик XVIII-нің герцогы болды.
Француз патшалығының мәртебесіне дәулет
1589 жылы Франция королі Генрих IV таққа отырғанда француз тағына ие болған Бурбон әулеті, Капетия әулетінің тағы бір кіші тармағы болды. Саликалық заң бойынша, Хью Капеттен тараған еркек ұрпақтар – қандық ханзадалар деп есептеледі, яғни, корольдік отбасының және одан жоғары тұрған ханзадалардың еркек желісі қырылған жағдайда, француз тағына мұрагерлік құқығы бар. Сондықтан, сол кездегі кедейленген Капетиялық Куртенэй үйі, Франция королі Людовик VI-ның әкесінен тараған ұрпақтары ретінде, «принц дю сан» (Қандық ханзада) және «патшаның туысы» атақтарын алуға тырысты. Бұл атақтар әдетте корольдік отбасының мүшелеріне берілетін және оларға Корольдық Кеңесте және Париж Парламентінде орын алу мүмкіндігін беретін құнды құқықтар еді. Сонымен қатар, Бурбон әулеті 17 ғасырдың ортасына дейін жеткілікті мөлшерде еркек мұрагерлерді өндіруде қиындықтарға тап болды. Капетиялық Куртенэйлер, Бурбон әулетінен кейін, Капетия әулетінің ең көне әкесінен тараған тармағы болып саналды және Саликалық заңның қатаң қолданылуы бойынша, Бурбон әулетінің жойылуы жағдайында, тәж оларға бұйрылған болар еді. Генрих IV, Людовик XIII және Людовик XIV – қатарынан үш Бурбон патшасы олардың өтініштерін қабылдамады. Бурбон монархтары француз корольдік әулетін Людовик IX-ның ұрпақтарымен шектегенін Монмартр шарты (1662) көрсетеді, ол Бурбон әулетінен кейін француз тағына кезегі келетін әулет ретінде Капетиялық емес Лотарингия әулетін атады, осылайша Куртенэй тармағын тікелей айналып өтті. Куртенэйлер бұл шартқа наразылық білдіргенімен, олардың ханзадалық атақтарына қойған талаптары Париждің есептік палатасымен ешқашан мойындалмады. Француз Куртенэй әулетінің соңғы еркек өкілі 1733 жылы қайтыс болды. Оның қызы Бауфремон маркизіне үйленді, ал олардың ұрпақтары күмәнді жарамдылығы бар «Куртенэй князі» атағын алды, оны олар бүгінгі күнге дейін алып жүреді. Бауфремон маркизі 8 маусымда 1757 жылы Киелі Рим империясының князі болып жарияланды (барлық еркек ұрпақтары мұрагерлік құқығымен ала алады); бұл атақ Францияда мойындалды. Бауфремон-Куртенэйлер сонымен қатар Каренси князьдері және Бауфремон герцогтары болып табылады.