Кіріспе

Кристалл (Кристалл қаласы деп те аталады) – АҚШ-тың Колорадо штатындағы Гуннисон округінде, Кристал өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан көшпен қала. Ол Елк тауларында, төрт дөңгелекті көлік жүретін жол бойында, Марблден шығысқа қарай 6 миль (10 км), ал Крестед Бюттен солтүстік-батысқа қарай 20 миль (32 км) қашықтықта жатыр. Кристалл 1881 жылы құрылған кеншілер лагері болды және бірнеше онжылдықтар бойы өркендегеннен кейін 1917 жылға қарай көбінесе тасталып қалды. Кристалл пошта бөлімі 1882 жылдың 28 шілдесінен 1909 жылдың 31 қазанына дейін қызмет етті. Кристалда көптеген ғимараттар әлі де тұр, бірақ ондағы аз ғана тұрғындар тек жазда ғана тұрады.

Тарих

1874 жылы геолог Сильвестр Ричардсон Гуннисон округінде Кристалл өзенінің Солтүстік және Оңтүстік салаларының қосылған жерінен үміттендіретін күміс кен орындарын тапты. Келесі жылдары, жергілікті Уте тайпасы осы аймақтан көшіріліп, кеншілер кен өндіру жұмыстарын бастады, 1880 жылы жаңа кен лагерін құрды. Бір жыл өткен соң, 1881 жылдың 6 тамызында Гуннисон округінің соты отырыс өткізіп, Кристалл-Сити қаласын құруға дауыс берді, ол 1881 жылдың 8 маусымында ресми тіркелді. 1880-ші жылдардың ортасында өркендеген кезінде Кристалда 500-ден астам тұрғын, пошта бөлімі, газет («Кристалл өзенінің ағыны», кейін «Күміс сүйрегі») болды, сонымен қатар бильярд залы, Кристалл клубы (танымал және эксклюзивті ерлер клубы), шаштараз, салон мен қонақүйлер де жұмыс істеді. Кристалдың шалқары орналасқандығы оның дамуына кедергі келтірді. Кенді Crested Butte және Carbondale (Marble арқылы) қалаларындағы қоймаларға тасымалдау, ал Кристалға қажетті заттар мен поштаны жеткізу қар жаумайтын айларда қиындық тудырса, қыс айларында мүлдем мүмкін болмайтын жағдайларға жетті. Қалың қар, кешіккен қар көшкіні, тас сынулар, сылғақ және ылғалды жолдар қауіпті, тіпті өлімге әкелуі мүмкін еді. Көлік қиындықтары пайданы азайтты, 1889 жылға қарай Кристалдың халқы азайды, қыс айларында 100 адамнан да аз тұрғын қалды. 1938 жылы, Кристал тасталып қалғаннан кейін көп жыл өткен соң, Колорадо штатының Аспен қаласынан Эммет Шоу Гулд жақында сатып алған диірменге өңдеу үшін кен іздеу үшін Кристалға келді. Ол бірнеше кенді алқаптармен қатар, ішінде үйлер бар қалалық жерлерді де сатып алды. Бұл аймақ оның меншігінде болды, бірақ ол ешқашан қайтадан кен өндіру арқылы табыс әкелген жоқ. Соңында, меншік құқығы Гулдтың қызы Дороти Тидвеллге (Treasure Mountain Ranch, Inc.) берілді. 1985 жылы Тидвеллдің меншігі кезінде Гуннисон округі үкіметінің ұсынысы бойынша Кристал тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді.

Климат

Ең жоғары орташа температура 68,1 градус Фаренгейт (20,1 градус Цельсий), ал ең төменгі орташа температура 41,6 градус Фаренгейт (5,3 градус Цельсий). Шілде айында орташа температура 56,8 градус Фаренгейт (+13,8 градус Цельсий), ал қаңтар айында орташа температура 13,6 градус Фаренгейт (10,2 градус Цельсий) болады.

Басты тас

Кристаллдың айналасындағы Ельк тау жотасындағы тау жынысы негізінен (90%) шөгінді материалдардан тұрады, оның ішінде көбінесе ірі кластикалық тау жыныстары, шифер және әк тас. Қалған 10% көбінесе магмалық тау жыныстарынан құралған. Маруан тауларының құрылымдары (Кристалл аңғарындағы қалаға ең жақын маңызды таулар) негізінен құмтас және сазтастан тұрады, бұл ірі кластикалық тау жыныстары болып табылады және көбінесе жалаңаш көзге көрінеді. Кристаллдың бес бөлігінің бірін нәзік кластикалық тау жыныстары жабады. Мұздықтардың қалдықтары мен су ағындары нәзік құмды балшық материалдарды жасады, олар аймақтағы аңғарларды, соның ішінде Кристал және айналасындағы қалалар арқылы ағатын Кристал өзенінің төңіршегін толтырады. Бүгінде Кристал Колорадодағы ең көп суретке түсірілген тарихи орындардың бірі – Кристалл диірменімен әйгілі, ол 1985 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген.

Көлік

Гуннисон округінің 3-жолы Кристалды Мәрблмен байланыстырады. Жолдың көп бөлігі тасты тік жарлы жол болып келеді, тек төрт дөңгелекті көліктерге ғана қолайлы. Forest Road 317 (ә.к.а. Готик жолы) Кристалды Скуфилд асуы арқылы Крестед Бутпен байланыстырады. Ол штаттың ең қауіпті төрт дөңгелекті жолдарының бірі саналатын Devils Punchbowl арқылы өтеді.