Кіріспе
Құдай мен ежелгі израильдіктер арасындағы Киелі кітаптағы келісім. Ыбырайым діндері Мұса пайғамбармен жасалған келісімді (Мұса пайғамбардың атымен аталған), сондай-ақ Синай келісімін (Киелі кітаптағы Синай тауының атымен) мойындайды. Бұл израильдік тайпалар мен олардың Құдайы, соның ішінде оларға сенгендер арасындағы келісімді білдіреді. Ол он ережені ғана емес, сондай-ақ олар берілген оқиғаны да қамтымайды, бірақ Мұса пайғамбар Тораның бес кітабы арқылы Құдайдан жеткізген заңдардың барлығын қамтиды.
Abrahamic religions believe in the Mosaic covenant (named after Moses), also known as the Sinaitic covenant (after the biblical Mount Sinai), which refers to a covenant between the Israelite tribes and their God, including their proselytes, not limited to the ten commandments, nor the event when they were given, but including the entirety of laws that their patriarch Moses delivered from God in the five books of Torah.
Тарихи-сараптамалық ғылым
Келісім ұғымы Киелі кітап заманына дейін, әсіресе Израильдің басталуынан бұрын пайда болған. Джордж Э. Менденхоллдың сөзіне қарағанда, келісімдер бастапқыда заңдық әдет-ғұрыптар ретінде қалыптасқан, кейіннен дін саласында қайталанған. Бұл келісімдер екі тараптың арасындағы ант негізінде жасалды, ант беруші тарап міндеттемелерін орындамаған жағдайда, екінші тарапқа лайықты жаза тағайындалатын еді. Дін саласында бұл жазаны құдай(лар) жүзеге асыратын. Мұндай келісімдер оқиғаларға байланысты ізгілік немесе қарғыс шараларының қолданылуын қамтамасыз етті. Құдай мен Ыбырайым арасындағы келісім шартсыз болды, ал Израиль мен Құдай арасындағы болашақ келісімдер шартты болатын. Бұл "Шма" дұғасында, күніне екі рет оқылатын негізгі дұғаның бір бөлігінде айқын көрінеді. Менденхоллдың пікірінше, келісім – тек идея ғана емес, нақты тарихи оқиға. Оқиғаның мәні – келісім қауымының құрылуы. Мысырдан Мұсаның басшылығымен шөлде саяхат еткен тайпалар әртүрлі әлеуметтік ортадан шыққан, ешқандай мәртебесі жоқ адамдардан құралды. Осы жағдайлардың салдарынан олар келісім арқылы өз қауымын құрды, ал оның мәтіндері Он Буйрыққа айналды. Израильдіктер Мұсаны өздерінің басшысы деп мойындамады және Мұса келісімге қатыспады. Израильдіктер Таяу Шығыста кең таралған сузеренттік келісімнің форматын ұстанды және Құдай белгілеген талаптарға бағынуға міндетті болды, Мұсаға емес.
Иудаизм
Еврей жазбаларында Құдай Мысырдан құлдықтан құтқарғаннан кейін Исраил халқымен Мұса арқылы келісім жасады, бұл оқиға «Шығу» кітабында баяндалған. Мұса исраилдіктерді уәде етілген Қанаан еліне бастап әкелді, содан кейін Жошуа оларды осы жерді иеленуге жетекшілік етті. Мұса арқылы жасалған келісім Исраил патшалығын анықтауда маңызды рөл атқарды. Раббиндік яһудилігі Мұса келісімінің яһуди халқына және яһуди дініне кіргендерге ұсынылғанын, ал басқа ұлттарға қатысты еместігін, бірақ барлық адамдарға қолданылатын Нойдың жеті заңын қоспағанда, мәлімдейді.
Христиандық
Мұса пайғамбармен жасалған келісім немесе Мұсаның заңы, христиандар көбінесе Жаңа келісімге қарама-қарсы "Ескі келісім" деп атайды, христиан дінінің қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Ол Исаның Таудағы уағызындағы Заң туралы түсіндірмелерінде, ерте христиандар арасындағы сүндет дауы мен Антиохиядағы оқиғада көрінетін күрделі дау-жанжалдардың себебі болды, бұл ғалымдарды Пауыл Тарсылықтың яһудилікпен қарым-қатынасын талқылауға әкелді. Елшілердің істері кітабында Исаның көтерілуінен кейін, алғашқы христиан шейіті Степан Екінші ғибадатхана мен Мұса заңына қарсы сөйлегені үшін айыпталып, өлтірілгені айтылады. Кейіннен, Иерусалим соборы ерте христиандар арасындағы сүндет дауын қарастырды.