Кіріспе
Ашвиндар (,), сондай-ақ Ашвини Кумаралар және Ашвинау деп те аталады, индуизмде медицина, денсаулық, таң және ғылыммен байланысты егіз құдайлар. Ригведада олар жас, құдайға жақын, аттармен жүретін екі бауыр ретінде сипатталған, олардың аттары ешқашан шаршамайды, және түрлі жағдайларда адамдарды қорғап, құтқаратын қорғаушы құдайлар ретінде бейнеленген. Әртүрлі айтылымдар бар, бірақ Ашвиндар көбінесе күн құдайы Сурья мен оның әйелі Санжнаның ұлдары деп есептеледі. Махабхаратада Панда егіздері Накула мен Сахадева Ашвиндардың балалары болған.
The Ashvins (, ), also known as the Ashvini Kumaras and Asvinau, are Hindu twin gods associated with medicine, health, dawn, and the sciences. In the Rigveda, they are described as youthful divine twin horsemen, travelling in a chariot drawn by horses that are never weary, and portrayed as guardian deities that safeguard and rescue people by aiding them in various situations. There are varying accounts, but Ashvins are generally mentioned as the sons of the sun god Surya and his wife Sanjna. In the epic Mahabharata, the Pandava twins Nakula and Sahadeva were the children of the Ashvins.
Этимологиясы мен эпитеттері
Санскрит тіліндегі Ашвин (अश्विन्) атауы *Haćwa түбірінен (көр. Авеста тіліндегі aspā), ал ол түбір Индоевропалық *H1éḱwos сөзінен шыққан, содан литва тіліндегі Ašvieniai атауы да пайда болған. Ригведада Ашвиндар әрқашан жеке есімдерізсіз, екілік санмен аталады, бірақ Ведалық мәтіндер екі Ашвиннің арасын ажыратады: "біреуіңіз Сумахканың жеңімпаз билеушісі ретінде, ал екіншіңіз аспанның бақытты ұлы ретінде құрметтеледі" (RV 1.181.4). Олар бірнеше рет divó nápātā деп аталады, яғни 'Дьяустың (аспан құдайының) немерелері'. Бұл формула литва тіліндегі Dievo sūneliai, 'Диевас (аспан құдайының) ұлдары', Ašvieniai-ге; латыш тіліндегі Dieva Dēli, 'Диевс (аспан құдайының) ұлдары'; және грек тіліндегі Diós kouroi, 'Зевстің ұлдары', Кастор мен Поллюксті білдіреді. Егіз құдайлар сондай-ақ Насатия (мүмкін 'құтқарушылар'; nasatí сөзінен туындаған, 'аман-есен үйге оралу') деп те аталады, бұл атау Ригведада 99 рет кездеседі. Бұл эпитет, болжам бойынша, протоиндоевропалық *nes ('аман-есен үйге оралу') түбірінен шыққан, сондай-ақ Авеста тіліндегі Nā̊ŋhaiθya, демонның аты – Зороастризм діни реформасының нәтижесінде бұрынғы құдайлардың мәртебесі өзгерген; грек батыры Нестор және гот тіліндегі nasjan ('құтқару, емдеу') сөздерімен байланысты. Кейінірек жазылған Махабхаратада Ашвиндар көбінесе Насатиялар немесе Дасралар деп аталады. Кейде олардың біреуін Насатья, екіншісін Дасра деп атайды.
Шығу тегі және баламалары
Ашвиндер – үнді-еуропалық құдайлардың жылқы егіздерінің бір мысалы. Басқа индоевропалық діндердегі осыған ұқсас тұлғаларға литвалық Ашвиенай, латыш Диева Дēли, грек Кастор мен Поллукс; сондай-ақ, болжам бойынша, ағылшын Хенгист пен Хорса, және валлийлік Бран мен Манавыдан жатады. Насатия егіздері туралы ең алғашқы мәлімет Митанни шарттарында (б.з.д. 1350 ж.) – Хеттер патшасы Суппилулума мен Митанни патшасы Шаттиваза арасындағы келісімде кездеседі.
Ведалық мәтіндер
Ашвиндар Ригведада 398 рет еске алынады. Бір рет олардың анасы деп Индус (Синд) өзені айтылады. Ашвиндар Ведалық ана құдайы Ушас (таң) құдайының жақын серіктері болды, кейде тіпті оның ұлдары деп те аталады. Ашвин бауырлардың үйленуі Ригведаның Сукта 117-сінде баяндалған. Аңыз бойынша, Күн құдайы Сурья Савитраның Сурья (ұзын ā) есімді қызы болған және күйеу жігітін таңдау үшін ат жарысын ұйымдастырған. Ашвиндер жарыста жеңіске жетіп, осылайша екеуі де Сурьяға үйленді. Пушан да Ашвиндерді өзінің әкелері етіп таңдады делінеді. Ашвиндер кейде қатал құдайлар ретінде бейнеленеді. 117-ші суктада олар тіпті асура Вишваканы және оның әулетін жойды.
Ведадан кейінгі мәтін
Индуизмнің Ведадан кейінгі мәтіндерінде Ашвиндар маңызды болып қала береді, және осы мәтіндерде олардың бірі Насатья, ал екіншісі Дарса деп аталады. Олардың көптеген аңыздары эпостық "Махабхарата", "Харивамша" және "Пураналар" сияқты түрлі мәтіндерде қайта жазылған. Бұл жазбаларға сәйкес, Вишвакарманың қызы Санжна Сурьяға тұрмысқа шыққан, бірақ оның ыстық ыстыққа төзуге қабілетсіз болып, оны тастап кетуге шешім қабылдады. Ол құтылып, солтүстік Куру патшалығының ормандарында жылқы кейпімен жүрді. Вишну Пуранада ол Сурьяның ыстық ыстығын жеңу үшін орманға барып, тәңірлер құлшылық еткенін айтады. Санджаның жоғалғанын білген соң, Сурья оны тауып алады да, жылқы түрінде жыныстық қатынасқа түседі. Санжна егіздерді дүниеге әкелді. Кейбір Пураналарда Ашвиндар Брахма құдайының ұлдары (жаратылуы) ретінде сирек аталады. Бұл мәтіндерде алғаш рет Брахманаларда айтылған Чьявана туралы әңгіме де бар. Бұл нұсқада Сариати патшасының сұлу қызы Сукьяни қария Чьявананы абыройлылықпен ақтарып, соқыр қылып жібереді. Ол патшаны ашу-ызасынан құтқарып қалу үшін оған үйленді. Ашвиндер күймеде келе жатып, Сукяньяны орманнан көріп, оны азғыруға тырысады. Олар оған олардың біреуін күйеуі ретінде таңдап алуды ұсынды, бірақ ол бас тартты және Чьяванаға адал болды. Егіздер оның пәктігіне таңданып, кез келген тілек тілеуін өтінді. Олардың өтініші бойынша ол Чьявананың көзін сауықтырып, жастық шағын қалпына келтіруге уәде берді. Ашвинс келісті, бірақ бір шартпен. Чиавананы емдеген соң, олар да ұқсас түрге айналады. Сукения күйеуінен рұқсат алғаннан кейін келісімін білдірді. Ашвинс Чьявананы көлге алып барып, оны сауықтырып жіберді. Жас Чьявана көлден шыққанда, Ашвинс де оған ұқсас нысандарды қабылдады, Сукянья күйеуін табысты анықтады. Махабхаратада Ашвиндардың "рухани ұлдары" болған Накула мен Сахадеваның тууы туралы да баяндалады. Епопеяға сәйкес, Пандю патша қарғысқа ұшырап, әйелдерімен махаббат жасай алмады және мұрагерлері болмады. Сондықтан ол әйелдері Кунти мен Мадриге әр түрлі құдайларға сиынып, ұлдары үшін дұға етуді ұсынды. Ашвин Насатия мен Дарса Мадридті Ниёга арқылы Накула мен Сахадевамен жарылқады.
Қауымдастықтар
Ашвиндер көбінесе өлгендерді құтқарып, оларды тірілтумен байланыстырылады. Ригведада Ашвиндер «жарық әкелушілер» деп сипатталған: олар Бхуджюға «жарық әкелетін көмек» (svàrvatīr ūtī́r, 1.119.8) сыйлап, «күнді көру үшін Ребханы көтерген» (úd aírayataṃ svàr dṛśé, 1.112.5). Ашвиндер балмен байланысты, ол оларға құрбандық ретінде ұсынылған. Олар Праваргья рәсімінің басты құдайлары, онда оларға ыстық сүт сыйланады. Олар сондай-ақ Индра Ваю және Митра Варунамен бірге екі құдай болғандықтан, Соманың таңертеңгілік сығылуымен байланысты. Атиратрада немесе түнгі Сома рәсімінде Соманы соңғы болып алатын құдайлар да олар. Ашвиндер таңертең, олардың басты құрбандық шалу уақытында шақырылады және таң құдайы Ушаспен тығыз байланыста болады: оған оларды оятуға бұйырылады (8.9.17), олар оны арбамен ертіп келеді (8.5.2), олардың жылқысы жүретін кезде ол туады (10.39.12), ал олардың арбасы кейде одан бұрын жетеді (1.34.10). Сондықтан олар «қараңғылықтан оралумен» байланысты: егіздер «қараңғылықты өлтірушілер» (tamohánā, 3.39.3) деп аталады, олар «адамзатқа жарық сыйлағандар» (yā́v jyótir jánāya cakráthuḥ, 1.92.17) деген формуламен шақырылады, ал олардың жылқылары мен арбасы «жасырылған қараңғылықты ашады» (aporṇuvántas táma ā́ párīvṛtam, 4.45.2) деп сипатталады. Ашвиндердің арбасы Ригведада көп рет еске алынады. Олардың арбасында үш арба корпусы, үш доңғалақ, үш бұрылыс және үш дөңгелек жиегі бар. 3 санының маңыздылығы құрбандыққа үш рет сома сығылуымен байланысты. Арбаны бұқалар, жануарлар, жылқылар, құстар, қаздар және сұңқарлар тартады. Арба Ашвиндерге жылдам және икемді болуға, сондай-ақ адамдарды құтқару үшін қажетті көптеген жерлерге саяхаттауға мүмкіндік береді. Күннің қызы Сурья кейде Ашвиндердің әйелі ретінде айтылады және олармен бірге арбада жүреді. Сондай-ақ, Ашвиндердің дана Чьявана үшін алғашқы болып Чаяванпрашам құрамын дайындағандарына сеніледі, ол жергілікті дәстүр бойынша Үндістанның Харьяна штатындағы Нарнаул қаласының жанындағы Доси төбесіндегі ашрамында орналасқан, бұл қазіргі чаяванпраш атауының этимологиясы.