Кіріспе

Шёненберг Кюбельберг – Германиядағы Рейнланд-Пфальц жеріндегі Кусель ауданындағы муниципалитет. Ол Oberes Glantal Verbandsgemeinde-ге қарасты және оның орталығы болып табылады. Муниципалитет 1969 жылғы 7 маусымда Рейнланд-Пфальц аймағындағы әкімшілік реформалар барысында бұрынғы Шёненберг, Кюбельберг, Шмитвайлер және Занд муниципалитеттері мен шағын елді мекендерінің бірігуінен құрылды. Осы елді мекендер содан бері бірігіп, қазір Оңтүстік Кусель ауданының экономикалық орталығына айналды. Халық саны бойынша Шёненберг Кюбельберг – Кусель ауданындағы ең ірі муниципалитет. Сонымен қатар, ол мемлекеттік танылған туристік аймақ болып табылады.

Орналасқан жері

Шененберг Кюбельберг муниципалитеті Батыс Пфальц аймағында, Саар жерімен шекараға жақын, Кузельден оңтүстікке қарай 15 шақырым, Хомбургтен солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым жерде орналасқан. Екі шағын елді мекен Ландштухлер Брухтың (батысқандық) шетінде жатыр. Клингбах өзені бойындағы ұзын тау жотасындағы Кюбельберг шығысқа қарай Шёненбергке біртегіс ауысады, ал Шёненберг Сандтың шеткі бөлігімен үздіксіз байланысқан. Муниципалитет ішіндегі жер, өзен жағасынан теңіз деңгейінен 241 метрден басталып, Кюбельбергтегі шіркеуге жақын 264 метрге дейін көтеріледі. Құрылыс аймағынан тыс, муниципалитет аумағындағы ең биік нүктелер Steinwald және Peterswald (орман) аймақтарында теңіз деңгейінен шамамен 300 метрге жетеді.

Көршілес муниципалитеттер

Шёненберг Кюбельберг солтүстікте Брюкен муниципалитетімен, солтүстік-шығысында Грис муниципалитетімен, шығысында Брухмюльбах-Миэсау муниципалитетімен, оңтүстігінде Вальдмоур муниципалитетімен, батысында Дунцвейлер муниципалитетімен және солтүстік-батысында Диттвейлер муниципалитетімен шектеседі.

Құрылтайшы қауымдастықтар

Шёненберг Кюбельбергтың құрамына Шёненберг, Кюбельберг, Шмитвайлер және Занд кіреді. Сондай-ақ, Шёненберг Кюбельбергке қарасты Хайдхоф, Эльмертхоф және Клингенмюле шалғай шаруашылықтары да жатады.

Қалалық кеңістіктің орналасуы

Екі үлкен орталықтың әрқайсысында ескі ауылдың ядросы бүгінге дейін көрініп тұр. Кюбельберг үшін бұл католик шіркеуінің батысында, Bundesstraße 423 тас жолының батысында, ал Шёненберг үшін осы тас жолдың шығысында, Sand қабатына бұрылатын жолда орналасқан. Бұл жолдың оңтүстігінде муниципалитет пен Verbandsgemeinde әкімшілігі орналасқан ауылдық үй және евангелистік шіркеу тұр. Бұрын екі бойлық ауыл (кейбір анықтамалар бойынша, "шағын елді мекендер") болған жерлер, Sand шеткі орталығымен бірге бірігіп өсті және барлық бағытта, әсіресе оңтүстікке қарай, теміржолға дейін, шығыс жағында тіпті теміржолдан да кеңейді. Орталық мектеп ғимараты, Realschule және Hauptschule бар, ауылдың солтүстігінде, Кольбах шатқалында орналасқан. Бастауыш мектеп, бүгінге дейін қолданылуда, Кюбельбергтегі Песталоцци көшесінде (педагог Иоганн Генрих Песталоццидің құрметіне аталған) орналасқан. Шёненбергтің оңтүстігіндегі теміржолдың жанында ірі спорт кешені орналасқан.

Ежелгі дәуір

Тарихи алдындағы дәуірде қазіргі Шененберг-Кюбельберг аумағында адамдар қоныстанған, мұны муниципалитет аумағында және көршілес аймақтарда жасалған археологиялық қазбалар куәландырады. Муниципалды шекара ішінде қираған тас балта табылды, қазір ол Шпейерде сақтаулы. Петервальдта темір ғасырына жататын бірнеше обалар тобы бар. XIX ғасырда қазылып алынып, сипатталған фибула мен қоладан жасалған білезік ерекше аталады. Шененберг-Кюбельберг муниципалитетінің шегінде римдік заттар табылмаған, бірақ айналасында көптеген артефакттар қазылып алынған.

Орта ғасырлар

956 жылы Кюбельберг Cheuilunbahc аталымымен алғаш рет құжатта көрсетілді, ал Шененберг 1419 жылы алғаш рет құжатта көрсетілді. Бүгінгі Шененберг-Кюбельберг құрамына кіретін барлық елді мекендер бұрын Лотерн қамалы маңындағы (бастапқыда еркін) Императорлық жерге (Райхсланд) кірген, ол 10 ғасырда қысқа мерзімге Вормс епископтығының билігінде болды. Дегенмен, осы аймақ Императорлық жер мәртебесіне ие болған кезде барлық елді мекендердің пайда болғаны белгісіз. Кюбельберг, атап айтқанда, Amt орталығы болғандығы және Sand ауылы да сол жерде болғандығы анық. Кюбельберг Императорлық жердегі Amt резиденциясы болған қамалдың қасында орналасқан. Бұл қамал орта ғасырлар аяқталғанға дейін жойылған болуы мүмкін. Кюбельбергтегі Шмитвайлер көшесіндегі кейбір үйлерде қамалдың шамалы қалдықтарын көруге болады. 13 ғасырда қамал Кайзерслаутерн қамалын қоршаған кеңінен жайылған бекіністер жүйесіне кірген. Қазір Кубельберг соты (Gericht Kübelberg) деп аталатын аймақ 1312 жылдан бастап Империя тарапынан бірнеше рет түрлі иеліктерге берілді, соңғы рет Спонхайм графтарына, олардың билігімен 1437 жылы Сайлаушы Пфальцқа өтті, ол өзі 1375 жылы Императорлық кепіл ретінде Кайзерслаутерн Amt-ын қабылдаған еді. Осылайша Кубельберг соты енді Сайлаушы Пфальцқа қарасты Кайзерслаутерн жоғарғы Amt-ының құрамына кірді. Шененберг ауылы Кубельберг (немесе соты) аясындағы осы оқиғаларды бөлісті, бірақ кейбір ерекшеліктер болған болуы мүмкін; алайда, олардың барлығын растау мүмкін емес. Мысалы, 1419 жылы алғаш рет құжатта көрсетілгеннен кейін, көрші Мюнхвайлер Amt-ының иелері болған Брайденборн Юнкері, Шултхейс Хайнеце фон Шоненбергті өздерінің қарауындағы адамдардың қатарына қосты. Брейденбахтың 15 ғасырдағы тағы бір құжатында Шененберг тұрғындарының басқа да есімдері айтылған. Сондықтан Шененберг, кем дегенде, бір кезде Мюнхвайлер Amt-ына қарасты болған және осымен бірге Хорнбах монастырының иелігінде болған болуы керек. Кубельберг сотынан 1456 жылы шыққан Вейстум (ағылшын тіліндегі «wisdom» сөзімен байланысты, бұл орта ғасырлар мен жаңа заманда заң білімі бар адамдар шығарған заңдық шешім) адал көшірме түрінде сақталған.

Қазіргі заман

1554 жылдан бері сақталған тағы бір Вайстум бар. Тіпті Тілеманн Стелланың Цвайбриккен және Киркель аймақтарының сипаттамасында, Ренессанс дәуірінің ғалымы, Кюбельберг Кибельберг деп аталады. 1600 жылы Палатинат орман бастығы Велманн Кюбельберг сотының бүкіл аумағын сипаттады, сонымен қатар өзінің жазбасында азаматтардың есімдерін атады, бұл Шёненберг муниципалитетінің сипаттамасымен басталды. Муниципалитет аумағының барлық ерекшеліктері, оның ішінде бес тоған, барлығы азаматтарға тиесілі болды. Содан кейін Кюбельберг муниципалитетінің аумағы сипатталды, ондағы үш тоған аталып өтті, бірақ олар "мұрагерлерге" тиесілі еді. Отыз жылдық соғыс кезінде Кюбельберг аймағының ауылдары да ауыр қиындықтар мен қайғыға ұшырады. 1635 жылы Кайзерслаутерн қаласын қоршау кезінде императорлық әскерлер, көбінесе хорваттар, жерді шарпып, тонап, ұрлап, өлтірді. Ауыл тұрғындары орманға қашып кетті немесе Вольфштейн сияқты Палатинатқа қарасты шағын қалаларда пана тапты. Соғыс пен оба ауруы елді құртты. Жергілікті тарихшы Эрнст Кристманның айтуынша, Кюбельберг, Шёненберг, Занд, Эльшбах және Шмитвайлер ауылдарын қамтитын кең аумақ ондаған жылдар бойы қараусыз қалды. Халық саны баяу өсіп, жер аударылған ауыл тұрғындары өз үйлеріне оралды, сондай-ақ осы аймаққа көшіп келгендер де болды, бірақ француз королі Людовик XIV-нің соғыстары халыққа одан әрі апат әкелді. Ғалымдардың пікірінше, тоғыз жылдық соғысқа (Германияда Палатинат мұрагерлік соғысы ретінде белгілі) Рисвик шартымен ғана тоқтам салынды. Француз иммигранттары француз соғыстары кезінде де келген болуы мүмкін, бірақ осы уақытта негізінен Швейцариядан иммигранттар келді. Халық саны соншалықты тез өсті, Америкаға эмиграция да көбейе бастады. 1744 жылы Шёненбергке бұрынғы Кюбельберг базары қайтадан ашылды, ол Отыз жылдық соғыс кезінде тоқтатылған еді. 1779 жылы аумақтық айырбас жаңа саяси келісімге әкелді, онда Палатинаттың сайлаушысы Кюбельберг аймағын он екі ауылмен (Кюбельберг, Шёненберг, Занд, Брюкен, Омбах, Шмитвайлер, Дитвайлер, Фронхофен, Альтенкирхен, Обер-Мизау, Нидер-Мизау және Эльшбах) және алты диірменді Дюкрот және Оберхаузен ауылдарымен, сондай-ақ Оденбах аңғарындағы Нидеркирхен ауылының бір бөлігімен алмастыруға келісті, бұл ауылдар бұрын Палатинат Цвайбрюккен герцогтарына тиесілі болған. Осы уақыттан бастап аймақтағы ауылдардың сипаттамалары сақталған. Цвайбрюккеннің қысқа ғасырында Француз революциясы басталғанға дейін, Кюбельберг аймағы Кайзерслаутерн аймағынан Гомбург аймағына көшірілді. Ол кездегі герцог Карл II Август Гомбургте ертегідей сарай салдырды, ол князьтің өзінің үлгісі ретінде саналды. Ол өзіне «Адмирал» атағын берді және Петерсвальдтағы (тоған) Нейвогта кеме жасады, қазір ол Шёненберг-Кюбельбергтің бір бөлігі. Бірақ кеме көп ұзамай жағаға шығып, шіріп кетті. Герцог өзінің азаматтарына Петерсвальдты аң аулау үшін пайдалануға тыйым салды. Азаматтар оған наразылықтарын білдіріп, кез келген ағаш кесушілерді қуды.

Соңғы кездері

Бірінші француз революциялық әскерлері 1793 жылы аймаққа келді. Франция 1801 жылы Рейннің сол жағалауын аннексиялады. Шёненберг қала әкімдігіне ("мэрия") айналды, оған Брюккен, Грис, Кюбельберг, Занд және Шмитвайлер ауылдары да кірді. Шёненберг пен Кюбельберг екеуі де Вальдмор кантонында, Саарбрюкен округінде және Сарр департаментіне қарасты. 1814 жылы француздар Рейннің сол жағалауынан шығып кетті. Көшіс кезеңінен кейін 1816 жылы Бавария Корольдігінің Бавария Рейн округі құрылды. Кейін бұл аймақ Рейн-Пфальц ("Рейндік Пфальц") деп аталды. Француз революциясы және кейін Наполеон дәуірінде құрылған әкімшілік бірліктер сақталды, және Шёненберг Вальдмор кантонындағы Гомбург Ландкоммиссариатындағы қала әкімдігінің ("бюргермейстер") орнына айналды, бірақ орындық келесі ғасырда қала әкімінің тұрған жеріне байланысты орыннан орынға ауысты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жеңімпаз елдер Гомбург округін Саардың автономиялық аймағына біріктірді, бірақ Шёненберг пен Кюбельбергке тиесілі Вальдмор кантонын емес. Бұл жаңадан құрылған Бавария еркін мемлекетінде қалды – император құлатылды, сондай-ақ Бавария королі де тақтан түсті – және осылайша Веймар Германиясымен байланысты болды. Кантон өзінің әкімшілік бөлімімен Кузель округіне қарасты, ол 1940 жылға дейін сақталды, содан кейін Вальдмор кантоны тікелей Кузельден басқарылды. 1969 жылы Шёненберг, Кюбельберг, Занд және Шмитвайлер бірігіп, Шёненберг-Кюбельберг деген жаңа муниципалитет құрды. Рейнланд-Пфальцтағы әкімшілік реформа барысында 1971 жылы Шёненберг-Кюбельберг Verbandsgemeinde орталығы болды.

Жоғалған ауылдар

Тарихи жазбаларда Уунненберг деп аталатын бір жер тілге алынады, онда тағы бір қамал болған болуы мүмкін. Бұл жер Wonnenberg, Wonnenburg, Winnenberg немесе Winnenburg деп те белгілі болған. 1358 жылғы құжатта оны "Wunnenberg, gelegen bei Keblinberg" ("Уунненберг, Кеблинберг маңында орналасқан") деп көрсеткен. "Шён" ("әдемі") және "Вонне" ("қуаныш" немесе "ләззат") сөздері арасында мағыналық ұқсастық байқалады. Осыған орай, бұл Уунненберг пен Шённенберг – бір және со aynı жер болуы мүмкін. Петерсвальдта бүгінгі Шённенберг Кюбельбергке бастау берген жер де болды. Ол Неюнкирхен деп аталды және 937 жылы Вормс епископтығына сыйлық ретінде берілгендігі туралы құжатта алғаш рет айтылған. Кейін ол 10 ғасырда бірнеше рет, 15 ғасырда тағы да еске алынды, ал 16 ғасырда Петерсвальдтағы қараусыз қалған мүлік ретінде тіркелді.

Дін

Жоғарыда айтылғандай, 937 жылы, тіпті Кюбельбергтің алғашқы жазбада көрсетілгенінен бұрын, қазіргі Шененберг Кюбельберге жақын орналасқан, қазір жойылған Нойнкирхен ауылы (содан кейін Ниунчириха деп аталды) Вормс епископтығына сыйға берілгендігі туралы деректер кездеседі, бұл, мүмкін, ешбір елді мекеннен тыс орналасқан ауылдық шіркеу болған. Бұл шіркеудің әуел бастан Әулие Валентинге арналғаны да мүмкін. Орта ғасырларда Кюбельберг тек амт пен сот орталығы ғана емес, сонымен қатар шекарасы уақыт өте келе өзгерген приходтың да орталығы болды. Приход аймағы сот аймағымен толық сәйкес келмеген. Реформация Шененберг пен Кюбельбергке де келді, және «cuius regio, eius religio» ережесіне сәйкес, Пфальц сайлаушылығының барлық тұрғындары жаңа сенімге көшуге міндетті болды. Реформацияның алғашқы жылдары лютерандық және реформаттық шіркеулер үстемдікке ие болуға тырысты, бірақ ақырында жергілікті жерде соңғысы жеңіске жетті. Дегенмен, протестанттық бағыттар арасындағы шіркеулік жеңіс маңызсыз болды, өйткені екі ауылдың көп бөлігі Отыз жылдық соғыста құрып, Кюбельбергтегі шіркеу қирады. Содан кейін діни бостандық басымдыққа ие болды және кез келген христиан дінінің өкілдері ауылдарға қоныстануға шақырылды. Бірақ соғыстан кейінгі қоныстану үлгісі екі ауылда да бірдей болған жоқ: Шененбергте протестанттар көптеп қоныстанды, ал Кюбельбергте католиктер басым болды. Король Людовик XIV-нің Пфальцтағы соғыстары кезінде француздықтар да католиктердің қоныстануын ынталандырды, ал 18-ші ғасырда Пфальц сайлаушылары католицизмді одан да ынтамен қолдады. Бүгінде осының нәтижесін көруге болады: екі ауылдың біріккен халқының шамамен 60% католик, ал 40% евангелистік христианды құрайды. Кюбельбергтегі Әулие Валентин шіркеуі (Kirche St. Valentin) орта ғасырлық құрылысқа жатады, оның мұнарасының бөліктері бүгінге дейін сақталған. 1702 жылы Мальта орденінің қолдауымен жаңа католик шіркеуі салынды, сол кезде орден Кюбельбергте құқықтарға ие болған. Жаңа шіркеуге айналағы аймақтағы барлық католиктер келіп тұрды. Шіркеу бірнеше рет қайта жаңартылып, 1841 жылы Стумм отбасы салған жаңа органмен толықтырылды. 1963 жылы шіркеу кеңейтілді, соның нәтижесінде ескі кеме шіркеудің алды бөлігіне айналды, ал оңтүстік жағында үлкен, заманауи залдық шіркеу бой көтерді. Евангелистік христиандардың бастапқыда орталық шіркеуі болған жоқ. Реформаттық қауым үлкен болды және олар Миэсаудағы шіркеу қызметтеріне қатысты. Лютерандықтардың Брюккенде кішкентай шіркеуі болды. 1818 жылы Палатин одағында реформаттық және лютерандық бағыттар біріккеннен кейін, Кюбельбергтегі евангелистік христиандар Вальдмохрға бағытталды, ал Шененбергтегілер Миэсау приходында қалды. Тек 1954 жылы әлі күнге дейін бар Шененберг приходы құрылды, оған Кюбельберг, Занд және Шмитвайлер ауылдары (яғни, муниципалитеттің барлық бөлігі) кірді. Шененбергте 1935 жылдан бері евангелистік шіркеу бар, ол алдымен алым үйіне айналдырылған. Кюбельбергтегі евангелистік шіркеу 1971 жылы салынды, ал 1986 жылы қоңырау мұнарасы қосылды. Бүгінде екі муниципалитеттегі католиктер Хомбургтің католик диакониясына, ал евангелистер Хомбургтің евангелистік диакониясына қарасты.

Мэр

Шененберг Кюбельберг қаласының әкімі - Томас Вольф (ХДС).

Тұрақты оқиғалар

Шененберг Кюбельбергте Шроветайд өтетін Карнавал шеруі (Faschingsumzug) сияқты ежелгі дәстүрлер, Сент-Мартин күні балалар шеруі және кермелерді тойлаудың өзгеше жолдары бар. Сонымен қатар, Хэллоуин сияқты жаңа дәстүрлер де кең таралған. Ең танымал шара – Шененберг тұрғындары 1744 жылдан бері Пасхаға дейінгі екінші жексенбіде өткізіп келе жатқан Пасха жәрмеңкесі (Ostermarkt). Иоанн фестивалі – бұл 24 маусымдағы Әулие Иоаннның туған күніне дейінгі екінші жексенбіде өтетін аймақтық халықтық мереке. Schönenberger Kerwe (керме), Bartholomäusfest («Бартоломей мерекесі») деп аталады, ол 24 тамыздағы Әулие Бартоломей күніне дейінгі бірінші жексенбіге сәйкес келеді. Қазан айының бірінші демалыс күндері Октоберфест, ал Адвенттің үшінші күні Рождество жәрмеңкесі ұйымдастырылады. Шілде айында өтетін «Сейфест» («Көл фестивалі») маңыздылығы артып келеді. Кюбельберг тұрғындары қыркүйек айының бірінші жексенбісінде шіркеудің қасиеттілігін тойлайды. Санд және Шмиттьвейлердің шеткі аудандарында да түрлі мерекелер өткізіледі.