Кіріспе

Вальдмохр – Германияның Рейнланд-Пфальц жеріндегі Кузель ауданының қаласы. Ол Жоғарғы Гланталь қауымдастығына (Verbandsgemeinde) кіреді.

Орналасқан жері

Муниципалитет Ландштуль батпағының батыс шетінде (төмендік), Саармен мемлекеттік шекарада, Кузельден оңтүстік-батысқа қарай 15 км және Хомбургтен солтүстікке қарай 10 км жерде орналасқан. Глан өзенінің бойымен екі жағындағы төбелерге жайылған Вальдмохр муниципалды ауданы Вальдегельхуттеде (аты "орман кірпіш зауыды" дегенді білдіретін шеткі елді мекен) теңіз деңгейінен 362 метр және Айхелшайдте (тағы бір шеткі елді мекен) теңіз деңгейінен 234 метр биіктікке жетеді. Штайнс, Фуксберг, Болстен, Шахен және Хайденкопф тау тізбегі, Оельбюльмен бірге, оңтүстікке қарай Гланға қарай еңістеп, ал Хаупель, Мюльфельд, Хартель және Креммель тау жоталары солтүстік және шығысқа қарай бірте-бірте тегістеліп, ауыл орталығына апаратын басты жолдар бойында тығыз орналасқан. Landesstraße 355 жолы ауылды шығыс жағынан айналып өтеді және оны Автобасқа қосады. Көршілес Höchen жерінде бастау алатын Глан өзені, Вальдмохр муниципалды шекарасында Branschbach және Mörschbach өзендері Dörrberg шетінде құйылып, суы молаяды. Бірнеше ірі көлдер (Дёрбергвейхер және Мохрмюльвейхер) және көптеген балық шаруашылығы көлдері ландшафтқа көрк қосады. Ескі танк орқашығы Eichelscheiderhof маңында Глан өзенінің табиғи жағдайына келтірілген учаскесі болып табылады.

Көршілес муниципалитеттер

Waldmohr солтүстігінде Schönenberg Kübelberg қауымымен, шығысында Bruchmühlbach Miesau қауымымен, оңтүстігінде Homburg қаласымен (Homberg қауымымен шатастырмау керек), батысында Bexbach қаласымен және солтүстік-батысында Dunzweiler қауымымен көршілес.

Құрылтайшы қауымдастықтар

Вальдмохрдың құрамына Вальдмохр (басты орталық), Айхелсхайдерхоф (10) және Вальдгегельхутте (112) кіреді. Сондай-ақ, Вальдмохрға Бахнхаус (5), Болстерхоф (14), Эрленхоф (6), Мохрмюле (24), Оельбюлерхоф (2), Вальдхаус (3) және Автобанрастхаус (0) сияқты шалғайдағы шаруашылықтар да жатады. Қасыңдағы сандар 2000 жылғы халық санағы бойынша көрсетілген.

Айхельсхайдерхоф

Бастапқыда Цвайбриккен герцогтығына қарасты ақсүйектердің иелігі болған Эйхелсхайдерхоф, бір кезде Ягерсбург муниципалитетінің шегінде орналасқан. 1920 жылы Ұлттар Лигасының мандатымен Саар оккупациялық аймағы құрылғанда, иелік Ягерсбургтен бөлініп Вальдмохрға қосылды. Бұл атау алғаш рет 1587 жылы Тиельманн Стелланың жазбаларында «Айхеншитт» деп кездеседі және аймақтағы емен ағаштарының көптігін көрсетеді (неміс тілінде «Eiche» сөзі «емен» дегенді білдіреді). Эйхелсхайдерхофтың өзі 1704 жылы құрылғанда алғаш рет құжатта көрсетілген. Ягерсбург аңшылық сарайы (Jagdschloss Jägersburg) Гомбург округінің орталығына жақын салынып жатқанда, иелік әйгілі Цвайбриккен тұқымдық шаруашылығына қызмет ететін алып жылқы шаруашылығына айналдырылды және Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін осылай қызмет етті. Наполеонның парадтық аты Эйхелсхайдерхофтан шыққан. Жылқы қоралары үлкен ішкі ауласы бар жылқы бақиясы пішіндес етіп салынған, ал кейбір бөліктері тұрғын үйлерге айналдырылған. Иеліктің келбетін қақпа басымдықпен анықтайды. Қоралардың оң жағында бұрынғы шаңырақтың үйі орналасқан. Ягерсбург ауылы толығымен Вальдмохрға қарасты болған. 1918 жылы Саар оккупацияланғанда ғана Ягерсбург Вальдмохрдан бөлініп алынды. Осылайша Ягерсбург өздігінен басқарылатын муниципалитетке айналды, бірақ кейін Хомбургқа қосылды.

Қалалық кеңістіктің орналасуы

Көрші ауылдарды байланыстыратын өте ескі жолдар көбінесе сақталып, пайдалануға жарамды. Ағаш кесу және жаяу серуендеу үшін маңызды орман жолдары күтіліп, жақсы жағдайда, ал қалғандары жабайы табиғатқа қайта сіңіп, жоғалып барады. Егістік жерлеріне баратын шаруашылық жолдары да сол егістіктер пайдаланылса ғана жүре алады. 1950 жылдардың соңында өткізілген Flurbereinigung кезінде, түрлі жер участақтары біріктіріліп, көптеген дала жолдары жойылды. 1990 жылы Вальдмоур муниципалитетінің жалпы ормандық жері 563,9 га құрады, оның 365 га мемлекеттік, 159,3 га муниципалдық және 39,6 га жеке меншікте болды. 1983 жылы Вальдмохрдың ауданы 1 307 га болды, оның 363 га немесе 27,2% ауыл шаруашылығына арналған. Муниципалдық жоспарға сәйкес, 18,5 га жер су нысандарына бөлінген. Ауылдық жерлердің әртүрлі кадастрлық атаулары тарихи меншік иелеріне, орналасуына, топырақтың ерекшеліктеріне немесе бұрынғы су нысандарына сілтеме жасайды. Мысалдар: Кирхелборн немесе Киркелборн, Шпикельберг, Варбах, Болстен, Хаупель, Хелигенвальд және т.б. 1901 жылы орман шаруашылығы кеңсесінің ғимараты пайдалануға берілді. Оның құзыретіндегі аймақ бүгінде Палатинаттағы ең ірі аймақтардың бірі. 1257 жылы аймақтағы ең көне диірмендердің бірі – Мохрмюле тұңғыш рет құжатта көрсетілген. 1610 жылға дейін 1645 жылғы Оттыз жылдық соғысқа дейін Германияның бұрынғы президенті Рихард фон Вайцзекердің тікелей ата-бабалары тұрған ескі диірмен қазір мейрамханасы бар демалыс орны. 1960 жылдары 1715 жылы салынған тағы бір ескі диірмен – Вальдморер Мюле (Waldmohrer Mühle) уақыт өте келе тозығып, бұзылыпты. Қазір тек бірнеше ауылдық кадастрлық атаулар (in den Mühlwiesen, auf dem Mühlfeld) ғана сол диірменді еске түсіреді. Ол бір кезде астық диірмені де, ағаш диірмені де болған. Бүгінде үш шаруашылық (Aussiedlerhöfe) әлі де жұмыс істеп тұр. Олар: Oehlbühlerhof (1958 жылы құрылған, 0,9 га аумақ), Bolsterhof (1958 жылы құрылған, 0,9 га аумақ) және Erlenhof (1965 жылы құрылған, 0,8 га аумақ). Oehlbühlerhof-ты Erlenhof иесі күтеді.

Тарих

830 жылы Валдмор Лорш кодексінде алғаш рет «вилла Мораха» деп тіркелді – «батыл суарлы өзендегі ауыл». 1449 жылы ауыл Цвайбриккен герцогтарының билігіне көшті және герцогтік 1794 жылы Франция революциясының салдарынан жойылғанға дейін олардың басқаруында болды. Франция билігі тұсында Валдмор Сарр департаментіндегі сол аттас кантонның орталығына айналды, осылайша ауылдың әкімшілік орталық ретіндегі тарихы басталды. Франция оккупациясы аяқталғаннан кейін Пфальц Бавария Корольдігіне қарады, Валдмор Киркель мен Глан-Мюнхвайлер арасындағы 57 ауылдың кантондық орталығы мәртебесін сақтап қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Саар бөлінгеннен кейін ғана ол бұл мәртебесінен айырылды. 1920 жылы Валдмор Кузельдегі Безирксамтқа қарады және Безирксамттың бөлімшесіне дейін төмендетілді. 1946 жылы ол жаңадан құрылған Рейнланд-Пфальц штатына қосылды, ал 1971 жылы Вальдмор Verbandsgemeinde-нің орталығы болғанда, жоғалтқан мәртебесінің бір бөлігін қайта иеленді.

Ежелгі дәуір

Құвальдта ("Сиыр орманы") Рейнланд-Пфальц және Саарланд шекарасының екі жағындағы орта және соңғы Халштат дәуіріне (шамамен б.з.д. 550 жыл) қатысты обалар, бүгінге дейін ерте мекендеуге куәлік етеді. 1995 және 1996 жылдары екі обадағы археологиялық қазбалардан кейін, олар тарихқа қызығушылар үшін тартымды орынға айналды. Ескі тас жол бүкіл ұзындығы бойынша әлі де танылады және қарапайым ауылдық жолдан әлдеқайда кең. 14-16 ғасырлардағы әртүрлі сипаттамаларда ол Мохервег немесе Мордан Эрбахқа дейінгі Ландстрассе (Landstraße von Mor nach Erbach) деп аталады, мұндағы Мор немесе Мохр әрқашан Вальдмохрға сілтеме жасайды (Wald префиксі жай ғана "орман" дегенді білдіреді). Ұзақ жылдар бойы қоныстанған ауыл тұрғындары әлі күнге дейін ескі Хомбургер Вег туралы айтады (Эрбах Хомбургқа жақын орналасқан және қазіргі кезде осы қаланың құрамына кіреді), ал Эрбахта ол Вальдморер Вег деп аталады. Бұл шығыс-батыс бағытындағы жолдың тамыры римдік кезеңге, тіпті одан да ертерек кездерге барып тіреледі. V ғасырдың басында римдіктер кеткеннен кейін, аймақ адамдардан дерлік толық босады, және франктар жерді иеленгеннен кейін ғана қайтадан жайлы орналаса бастады. Осы кезеңде Блисгау әкімшілік тұрғыдан Франция құрамына кірді.

Орта ғасырлар

Мораха деген жер атауы ғасырлар бойы қолданылды, тіпті Уолтмор атауы 1418 жылы алғаш рет құжатталғаннан кейін де. 1190 жылдан 1441 жылға дейін Гомбург графтарының вассалдарының арасында "фон Моран" деген рыцарлық отбасы есімдері кездеседі. Графтар бірнеше рет Море ауылы мен сотын, немесе оның бір бөлігін, мысалы, 1383 және 1410 жылдар аралығында Велденц графтарына, ал 1449 және 1475 жылдар аралығында сол ақсүйек үйіне кепілге берген. 1312 жылы Вальдморда қырық шаруа отбасы тұрған. 1475 жылдан 1815 жылға дейін Вальдмоурдың Шултхейзерейі Цвайбриккен Пфальц герцогтығының құрамында болды. 1404 жылы Вальдмохр төменгі соттың орны ретінде айтылған.

Қазіргі заман

1535 жылы реформация енгізілді, өйткені, ең болмағанда 1219 жылдан бері, жазбаларда көрсетілгендей, қауым болған. Вальдморда мектептің бар екендігі алғаш рет 1564 жылғы визитация есебінде айтылған. 1605 жылы мектеп ғимараты туралы алғашқы дерек тіркелген. 1609 жылы ауылда 225 реформатшыл тұрғын, 42 «ошақ» (яғни, үй шаруашылықтары) болған. Вальдмор Оттыз жылдық соғыста жақсы жағдайға түспеді, 1622 жылы әскерлер оны өртеп, 1635 жылы толығымен қиратқан. 1688 және 1689 жылдары тоғыз жылдық соғыста (Германияда Пфальц мұрагерлік соғысы деп белгілі) ауыл тағы да шабуылға ұшырап, өртенген. 1679 жылдан 1697 жылға дейін Вальдмор – бүкіл аймақпен бірге – француз үкімдігінде болды. 1701 жылы жаңа мектеп салынды. 1704 жылы Айхелсхайдерхоф алғаш рет құжатта көрсетілді, сондай-ақ 1749 жылы Вальдигельхютте де алғашқы рет тіркелді. 1752 және 1757 жылдар аралығында герцог Кристиан IV осы аттас иелік орнында Айхелсхайдерхоф асыл тұқымды шаруашылығын салғызды. Ол кішкентай сарай резиденциясы түрінде салынды, оның кіреберісі атқосшы пішіндес кешенге апарады. 1765 жылы ескі ауыл шіркеуінің жанында, «Тас үстінде» (auf der Fels) жаңа евангелистік шіркеу қасиетті саналды. 1775 жылы реформатшылар қауымының мүшелері (тек Вальдмор үшін), бақташыларды, ер және әйел қызметшілерді есептемегенде, 54 ер адам, 71 әйел, 91 ұл және 89 қыз тізімделген. 1781 жылы Хомбургтың Жоғарғы кеңсесі (Oberamt) құрылғанға дейін қауым Цвайбрюккен инспекциясына қарасты, сонымен қатар ауыл әкімшілік тұрғысынан да оған бағынды. 1798 жылдан 1815 жылға дейін Вальдмор Сарр департаментіндегі осы аттас кантонның және Вальдмор, Ягерсбург, Кляйнхотвайлер, Хёхен, Фронхофен, Брайтенбах, Альтенкирхен және Диттвайлерге қарасты мэрияның (mayoralty) орталығы болды. Кантонға Вальдмордан басқа Кюбельберг, Шёненберг, Занд, Мисау, Эльшбах, Шайденберг (Шанцер Мюле), Омбах және Брюкен де кірді. Кантон Саарбрюкен округінің құрамына кірді. 1812 жылғы жазбада Вальдморда кантондық түрме болғаны айтылған. 1813 жылы Вальдморда 683 тұрғын болды.

Соңғы кездері

1816 жылдан бастап, Наполеонның жеңілісінен және Вена конгресінен кейін Вальдмор Бавария Корольдігіне қарасты. Ол сол аттас кантонның орталығы болды, бірақ енді Рейнкрейстегі Гомбургтің жер комиссариатында (Бавария үкімдігіндегі Пфальц) орналасқан. Вальдмор кантонында 57 ауыл, ендік және диірмен болды. Сол жылы ауылға магистрат соты берілді. 1824 жылы Бахнхофштрасседе (“Теміржол станциясы көшесі”) ортақ мектеп салынды. 1831 жылы король Максимилиан I Иосифтің тәж киюінің күміс мерейтойына арнап жаңа шпиль ашылды. 1834 жылы муниципалитет католик білім беруді құрды. 1850 жылы қала әкімдігі салынып аяқталды, онда сот та орналасты, бұл бастапқыда орын тапшылығын тудырды. 1901 жылы ғана муниципалитет жеке сот үйін ашты – бүгінгі күні қоғамдық орталық – және сол күні көшеден өтетін орманшы кеңсесі де ашылды. 1855 жылы Вальдморда пошта бөлімі өз ғимаратында ашылды. 1873 жылы Вальдмор қалалық медициналық сақтандыру қоры денсаулық сақтау функциясын қолға алды және тек 1913 жылдың 31 желтоқсанында Рейхсферзихерунгсорденмен (“Империялық сақтандыру ережесі”) таратылды, содан кейін ол жалпы медициналық сақтандыру қорына берілді. Журналистика 1892 жылы Вальдморер Цайтунгтің (“Вальдмор газеті”) бірінші саны жарық көргеннен кейін Вальдморда басталды. 1895 жылы Вальдмор орман кеңсесі айманы үшін бірінші бас орманшы тағайындалды. 1916 жылы Вальдморға электр жарығы келді, ал 1905 жылы газ шамдары мұнай лампаларын ығыстырды. Вальдцигельхютте 1914 жылы электрленді, сол жылы Вальдмордан Бексбахқа, Обербексбахқа және Франкенхольц шахтасына автобус қатынасы басталды. 1928 жылы Бахнхофштрасседе телефон станциясы салынды. 1920 жылдан бастап 1935 жылы Саар Германияға қайта қосылғанға дейін, Адольф Гитлер мен нацистер Веймар Республикасын құлатып, Үшінші рейхті орнатқаннан кейін Вальдмор шекаралық ауыл болды. Осының салдарынан Вальдмор Гомбург округінен (Крайс – аудан) бөлініп, Кузель округінің филиалы Вальдморда осы округке қарасты барлық муниципалитеттер үшін құрылды. 1927 жылы ауылда Кузель еңбек бюросының бөлімшесі орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс жақындаған кезде 1938 жылы Вальдмор муниципалитетінде алғашқы бекіністер пайда бола бастады. Бұл ағылшын тілінде Зигфрид желісі деп белгілі Вествалдың бір бөлігі болды. Онда танк траншеялары, «дракон тістері», бункерлер және жол тосқауылдары бар, олардың барлығын «Тодт ұйымы» орнатты. Сол жылдың күзінде Кухвальдқа екі мыңнан астам сарбаз (атпен тартылған артиллерия) орналастырылды. 1995 жылға дейін үлкен жылқы суару трауы осы оқиғаны еске түсірді. «Тодт ұйымы» Вальдморда және оның айналасында Зигфрид желісінің екінші негізгі шайқас желісін (Hauptkampflinie, HKL) 30-дан астам бункермен (дегенмен 70 жоспарланған) салды. Кристалл түнінде (9-10 қараша 1938 ж.) ауылдан тыс жердегі SS коммандостары еврей ауыл тұрғындарының үйлеріне, әсіресе доктор Соломонның (тіс дәрігері) және доктор Левидің (жалпы дәрігер) үйлеріне, және басқаларға да көп зиян келтірді. 1944 жылы «Тобрук» бункерлері деп аталатын қосымша бекіністер, траншеялар, бөгеттер және жол тосқауылдары салынды. Соғыс кезінде Höcherstraße және Glanstraße (көшелерде), сондай-ақ айналасындағы ауылдарда бомбалар жарылып, адам өліміне және үйлерге зақым келтірді. Соғыстан кейін, 1946 жылдан 1960 жылға дейін Вальдмор тағы да шекаралық ауылға айналды, өйткені Саар жеңіске жеткен одақтастар тарапынан қайта басып алынды. Алайда 1948 жылғы валюта реформасынан кейін көп ұзамай муниципалитетке жаңа кәсіпорындар келіп, өнеркәсіптік өндіріс ұйымдастырылды. 1958 жылы еңбек бюросының бөлімшесі мен муниципалитет кірістер агенттігі сол кездегі Гауптштрасседе (“Бас көше”, бірақ қазір Саарпфальцштрассе, немесе “Саар Пфальц көшесі”) жаңа кеңсе ғимаратында орналасқан. 1960 жылы Кухвальд пен сазда 70 гектарлық өнеркәсіптік парк ашыла бастады. 1964 жылы заманауи мектеп, спортзал және кішкентай жабық бассейн ашылды. 1971 жылы Вальдмор Verbandsgemeinde құрылды, Вальдмордың өзі әкімшілік орталығы болды. Жаңа Verbandsgemeinde-ге Вальдмордан басқа Дунцвейлер және Брейтенбах кірді. 1980 жылы муниципалитет өзінің 1150 жылдық мерейтойын атап өтіп, жаңа базар және жаңа ауыл орталығын ашты. 2020 жылдың 6 қазанында Вальдмор Рейнланд-Пфальц үкіметінен қала құқығын алды.

Қалалық округтің атауы

Тарихқа дейінгі және прототарихи кезеңдерде Вальдмор аймағында адамдар қоныстанған, мұны археологиялық жағдайлар (мысалы, пышақтар, кішкентай жасқындырғыштар, қорыту пештерінің қалдықтары) және обалар куәлендіреді. Алғашқы жазбаша айғақ 830 жылға дейін датыланады және ол Лорш аббаттығының құжатында, Лорш кодексінде (Райхсюрбар, Кодекс Лаурешаменсис деп те аталады; Мюнхендегі Мемлекеттік мұрағатта сақталады) кездеседі. Онда Лутра, Нанненстуол және Мёрахханың үш патшалық меншігі аталған (соңғысы «Вальдмор» есімнің екінші буынымен сәйкес келеді). Атаудың мағынасы негізінен ежелгі жоғарғы неміс тіліндегі mor – «батпақты жер» (ескі ағылшын тілінде де осы сөз болған, ал ағылшын тіліндегі moor және неміс тіліндегі Moor сөздері бүгін де қолданылады) және ahha – «ағын» немесе «су» сөздерінен шыққан. Алайда, кейбір зерттеушілер атаудың mör бөлігін латын тіліндегі mora сөзінен шығарады, ол «тоқтау» немесе «сөздік үзіліс» (патшалық меншік – демалыс орны ретінде?) деген мағына береді. ahha сөзі Каролингтер дәуіріндегі ежелгі жоғарғы неміс поэзиясында бірнеше рет кездеседі, тек бір H әрпімен жазылады, яғни aha, және әрқашан «су» дегенді білдіреді. Ғасырлар бойы ауыл түрліше жазылған мора, Мохра, Море, Моир, Мохр және мор немесе Мор деп өзін атап келген. 1418 жылы ғана Уолтмор деген атау пайда болды. Кейіннен Вальтмор, Вальтмор, Вальдмор, Вальдтмор және ақырында Вальдмор атаулары 17 ғасырда ғана кеңінен қолданысқа енді; префикстің мақсаты «Мор» атауын басқа, жақын маңдағы Кирхмор, Нидермор және Обермор сияқты ұқсас атаулы жерлерден ажырату болды.

Дін

Реформация дәуірінде, cuius regio, eius religio принципі бойынша, барлық тұрғындар герцогтың бұйрығымен лютеран дініне көшті, яғни 1588 жылға дейін. Герцог Иоганн I оларды тағы бір рет, бұл жолы кальвинизмге көшірді. Тек 1648 жылы – Отыз жылдық соғыстан кейін – лютерандар, реформаттар және католиктер Цвайбрюкен Пфальц герцогтығында қайтадан бірге өмір сүре алды. 1821 жылы приход аумақтарының жаңа бөлінісімен Данцвейлер, Вальдзегельхюттемен бірге, Брайтенбах приходына қарасты. Әділ өтемақы беру үшін Вальдмордағы приходтық мүлік те Брайтенбах приходына берілді. Приход әлі күнге дейін Вальдморда жерге ие. 1902 жылы Кюбельберг приходына қарасты католик қауымында 371 адам болды. Вальдмор тек 1929 жылы өз пасторын қабылдады. Содан кейін Вальдмор және Брайтенбахтың екі католик приходы бірлесіп басқарылды. Ең көне шіркеу немесе капелла, кейінірек салынған шіркеу тұрған тасты төбеде орналасқан болуы мүмкін. Оның іргетастары мен қабырғаларында 1765 жылғы қазіргі протестант шіркеуі тұр. Ол сол кезде ауылдың орталық нүктесі болған, ал ауылдағы ең алғашқы белгілі зират – шіркеу қорымы – сол жерде болған. 1814 жылы тағы бір зират Креммельде (кадастрлық аймақ) салынды және 1852 жылы кеңейтілді. Брюхелхендегі қазіргі зират 1898 жылдан бері бар. Ол екі рет кеңейтілді және 1958 жылы жаңа морг салынды. 1924 жылы Вальдзегельхюттеде, дәл сол уақытта салынған Әулие Мария капелласының (Мариенкапель) жанында орман зираты салынды. 1923 жылдың тамызында католик приходының ұзақ уақыттан бері жоспарланған «Төтенше шіркеуі» (Notkirche) киеленді. Кейін ол бұзылып, оның орнында 1960 жылы Санкт-Георг шіркеуі (St. Georgskirche) бой көтерді. Католик приходтық орталық «Ақ зал» (Weiße Halle) да бұзылды. Бұрын ол аяқ киім фабрикасы және дүкен болған. Енді оған жаңа ғимарат салынып, 1992 жылы кездесу орны ретінде пайдалануға берілді. 1866 жылы протестант шіркеуіндегі Стумм ағзасы (орган) киеленді. 1818 жылы күшіне енген Палатин одағы, реформат және лютеран шіркеулерін біріктірген кезде, кішкентай лютеран приходында барлығы 620 жұрт болды, олардың 130-ы Вальдморда тұрды.

Мэр

Вальдмохр қаласының әкімі - Юрген Шнайдер (СДП).

Музыка

Вестрих Мадригалхоры (Вестрих – Германия мен Франция аймақтарын қамтитын тарихи аймақ) 1998 жылы Томас Графф басшылығымен әншілер бірлестігінен (Sängervereinigung) пайда болған аралас хор. Музикверен Вальдмоур e. V. қазіргі түрінде 1922 жылдың 8 қазанында құрылған. "Вальдмоур музыка клубы" туралы алғашқы ресми мәлімет 1830 жылдың қаңтарында Шпейерде өткен төртінші Палатин музыка фестивалінде (Pfälzisches Musikfest) айтылған. Бүгінде Музикверен Вальдмоур жастар симфониялық оркестрінен және саксофон квартетінен тұрады.

Тұрақты оқиғалар

Кейбір клубтар ұйымдастыратын түрлі Шроветид (Fastnacht) шараларынан, мамырдағы биден, Базар мерекесінен, керамистен (шіркеуді қадірлеу мерекесі), Рождество жәрмеңкесінен, Dörrbergfest пен клубтар мен партиялар өткізетін Weiherfestтен басқа, ежелгі дәстүрлерді сақтауға тырысу аздаған ғана, балабақшалардың жыл сайынғы Мартинмас шерулерін (11 қараша) есептемесе. Сонымен қатар, Епифания күні «Жұлдыз әкелушілер» үй-үй аралап кезеді. Бастауыш мектептің хоры қалалық көптеген шараларға белсенді түрде қатысады.

Табиғи ескерткіштер

Муниципалдық шекара ішінде "Bruchwiesen Waldmohr" демалыс аймағы орналасқан, оның ішінде Глан өзені табиғи жағдайға келтірілген. Гельденхайн ("Батырлар тоғайы") липа ағаштарымен бірге табиғи ескерткіш ретінде қарастырылады. Дёррбергтің солтүстік беткейіндегі ескі емен қорғауға лайық деп есептеледі және оны муниципалдық жоспарға енгізу қажет.

Ауыл шаруашылығы

Соңғы онжылдықтарда толық және тіпті жартылай уақытты шаруашылықтың азаюына байланысты, ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жер көлемі баяу, бірақ тұрақты түрде қысқарып келеді. Ауыл шаруашылығы жерінің жартысынан астамы әлі де егістік жер болып табылады. Оның 45% жасыл белдеулерді құрайды, ал арнайы өндіріс үшін пайдаланылатын жерлер шамалы 1% ғана, олар экономикалық маңызы жоқ. 1971 жылдан бері астық егісінің көлемі азайып келеді. Картоп егісі егістік жердің басым бөлігін алып тұрады. Мал азығын өсіру көлемі артып, осының нәтижесінде мал шаруашылығы да дамыды. Соңғы онжылдықтарда ірі қара мен шошқаның саны өсті, тіпті кейбір шаруашылықтар тоқтатылса да.

Ормандық жерлер

Жоғарыда айтылғандай, 1990 жылы Вальдморда 563,9 га орманды жер болған. Бұл 1970 жылғы орманды жердің жалпы көлемінен 5% үстеме. Басым бөлігі кең жапырақты орман, тек Эйхелсхайд аймағында ғана шырша және қарағай басым. Дёррберг және Эйхелсхайдтағы орман, әсіресе, қорғау және демалыс функцияларын атқарады. Шахенвальд қарттарға арналған демалыс орман ретінде жоспарланған, сондай-ақ шудан қорғайтын және құнды ағаш қоры болып табылады.

Өнеркәсіп және жұмыспен қамту

Индустрияландыруға дейін ауыл тұрғындарының басым бөлігі шаруа, қолөнерші, күншіл жұмысшы, саудагер, орман шаруашылығы қызметкері немесе бюрократ болып жұмыс істеген. XIX ғасырдың ортасынан бастап көптеген адамдар Хомбург пен Нюнкирхендегі темір зауыттарында, ал кейін Нордфельд, Франкенхольц және Нюнкирхендегі шахталарда жұмыс істеуге кетті. 1960 жылдары көмір шахталары жабылып, болат дағдарысы басталған кезде Вальдмор 70 гектарлық сауда-өндірістік парктің құрылысын бастады, бұл ауылға көптеген жаңа жұмыс орындарын әкелді; осылайша бүгінде 2700 жұмысшы осында өз күнкөрісін табады. Дегенмен, жұмыс үшін басқа жерге қатынайтындардың саны артып келеді. Қазіргі уақытта Вальдмор негізінен өнеркәсіптік және қолөнер кәсіпорындары есебінен өмір сүреді. Бұл ауданның ең ірі өнеркәсіптік орны. 2000 жылы шамамен 590 қызметкері бар CS Schmal Möbel GmbH (жинақталған жиһаз) фирмасы ең ірі жұмыс беруші болып табылады. 1986 жылы құрылған Minitec фирмасы соңғы жылдары үлкен өсімді көрсетті. 2006 жылы оның шамамен 190 қызметкері бар. Фирманың алюминий бөлшектеріне қатысты, бұрғылау қажеттілігін жоқ ететін патенты бар. Көне заманның көптеген шағын қолөнер кәсіпорындарының аз бөлігі ғана қалды. Ауылда бұрынғы шеберлер, арба жасаушылар, құлыпшылар және түрлі шкаф жасаушыларды табу қиын. Алайда, аяқ киімше жасау шеберханасы, ет дүкені, нан пісіруші, тері бұйымдары шеберханасы, екі шатыр жабу компаниясы, үш шаштараздық, ағаш өңдеуші, гипстеуші және екі бояушы бар, оларды кәдімгі қолөнер кәсіпорындары деп атауға болады. Вальдморда тағы да бірнеше кәсіпорын бар: көтерме нан өнімдері сату, бес санитарлық қызмет, үш электр жабдықтарының арнайы дүкені, бес автокөлік жөндеу шеберханасы, үш құрылыс компаниясы, арақ фабрикасы, мүсін студиясы, екі плитка жабу шеберханасы, екі металл өңдеу шеберханасы және металл өңдеумен айналысатын көтерме сауда. Басқа да шағын және орта бизнес – мәрмәр шеберханасы, баспахана, жиһаз фабрикасы, жинақталған ғимараттар мен жертөлелерді өндіруші, гипсокартон және терезе жасаушы. 1993 жылы апталық базардың ашылуы (базар күні сенбі) ауыл тұрғындары тарапынан жақсы қабылданып, үлкен сұранысқа ие болды. Сонымен қатар, түрлі базарлар мен Рождестволық базарлар да үлкен танымалдыққа ие. Өкінішке орай, Turnerjahrmarkt (“Гимнасттардың жылдық базары”) соңғы жылдары ұмытылып барады. Schmal компаниясында 450-ге жуық адам жұмыс істейтінімен, басқа да бірнеше компаниялар маңызды жұмыс берушілер болып табылады. Жоғары сапалы жинақталған үйлерді өндіретін Kampa фирмасы қазіргі уақытта Вальдмордағы зауытында 320 адамды жұмыспен қамтып отыр. Metronic және WIG von Grünenwald фирмаларында сәйкесінше 120 және 50 адам жұмыс істейді. Stehma компаниясы 75 жұмысшысымен болаттан жасалған ғимараттарды құрылысқа келтіреді. Бір нотариус, екі заңгер және бірнеше сәулет бюросының жұмысы көп. Вальдмордың дамып келе жатқан өнеркәсібіне қарамастан, 1069 жұмысшы күнделікті Саар жеріне, олардың 855-і Хомбургке қатынайды. Кайзерслаутерн мен Пфальцтағы басқа жұмыс орындарына 362 жұмысшы қатынайды. Екінші жағынан, күнделікті қалаға келіп жұмыс істейтіндер де бар, олардың 384-і Саардан, 528-і Кузель ауданының басқа жерлерінен және 64-і Пфальц аймағынан келеді. Соңғы жылдары қалаға келіп жұмыс істейтіндердің саны артып келеді.

Мемлекеттік мекемелер

Вальдмор қаласында осы аттас Verbandsgemeinde әкімшілігі орналасқан.

Білім

1564 жылы дін қызметкерінің сапары туралы есепте ауылдағы мектеп алғаш рет тілге алынды, бірақ оның жеке ғимараты болмады. Вальдморда мектеп ғимараты 1605 жылға дейін еске алынбады. 1613 жылғы мәліметтерде ауыл тұрғындарының ешқайсысы оқи алмайтын немесе жаза алмайтындығы айтылған. Оқу тиімді болмады, сондықтан нәтижелері де шамалы болды. Мұғалімдердің жалақысы өте төмен болғандықтан, олар жиі аштық көріп жүрді. Мұғалімнің жалақысы алғаш рет 1589 жылы тілге алынды. Реформациялық мектептің мұғалімі шіркеу қазынасынан 4 малтер астық және 8 алтын гульден алды, ал муниципалитеттен қоңырау соғу үшін 2 малтер астық алды. 1596 жылы сол кездегі мектеп мұғалімі сыйлық ретінде мектеп ауласына шағын жер учаскесін алды. Дегенмен, ешбір мұғалім жақсырақ жалақы іздеп, ұзақ уақыт жұмыс істеген жоқ. Отыз жылдық соғыстан кейін, 1659 жылы, соғыс аяқталғаннан кейін он бір жыл өткен соң, Вальдморда тағы да мектеп болғаны туралы деректер кездеседі. Алайда, осы жылдар ішінде жұмыс жағдайы да жақсармады, себебі мұғалімдер жиі алмасып, лауазымдар бос қалып отырды. Тек 1728 жылы бұл үрдіс бұзылды, мектеп мұғалімі Шварц Квиннбахтан Вальдморга келді және 1761 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті. XVIII ғасырдың бірінші жартысында лютерандар мен католиктердің де өздерінің жеке мектептері болды. 1783 жылы реформациялық мектепте 79 оқушы оқыса, 1809 жылы лютерандық мектепте 25 оқушы оқыды. Католик мектебі туралы ең ерте деректер 1825 жылға қатысты, онда 25 оқушы оқыды. Барлығы алғанда, сол жылы ауыл мектептерінде 256 оқушы оқыды, бұл үкіметке үшінші оқу орнын ашуға мүмкіндік берді (осы кезде лютерандық және реформациялық бірлік қалыптасқан). Бұл католик мектебі үшін болды. Католик мұғалімінің жылдық жалақысы 200 гульденді құрады. Протестант мұғалімдеріне 450 гульден төленді, бірақ бұл ақшаның бәрі қолма-қол ақша емес еді. Ол тұрғын үйден, бақшадан, төбелік жер телімінен, 2 гектар шалғын жерден, 6 л астықтан, 3 клафтер ағаштан, әр 120 үйден 1 баррель астықтан және әр 160 оқушыдан 1 гульденнен тұрды. Сондай-ақ, жалақы екі мұғалімге бөлінді. Бас мұғалім 250 гульден алды, ал қалған 200 гульден оның көмекшісіне берілді. 1862 жылы мұғалімдердің жалақысы реформаланды және табиғаттағы төлемдер тоқтатылды. 1870 жылы жалғастыру мектебі (Fortbildungsschule) құрылды, оның сабақтары әр жылдың қарашасынан ақпан айының басына дейін өтті. Осы кезде қалада үш мектеп болды: екеуі протестанттық, біреуі католик. 1877 жылы қауымдық христиан мектебінің құрылуымен мұғалімдердің жалақысы тағы да реформаланды. Жаңа шарттарға сәйкес (1878 ж.) оқытушылар құрамындағы әрбір мүше 897,38 марка алды. 1901 жылы арнайы зейнетақы төлемдері енгізілді, ал мұғалімдердің жалақысы 1905 жылы 1500 маркаға дейін көтерілді. Ұзақ жылдар бойы жексенбілік мектеп ретінде жұмыс істеген Фортбульдингсшуле (сабақтар жексенбіде өткізілгендіктен, ол діни емес еді) 1906 жылдан бастап сәрсенбі күні түстен кейінгі мектепке айналды. 1935 жылы сегізінші оқу жылы, 1966/1967 жылы тоғызыншы, ал 1991/1992 жылы оныншы оқу жылы енгізілді. Rothenfeldschule – бұл бастауыш мектеп және 10-сыныпты қамтитын Regionale Schule. 2007/2008 оқу жылынан бастап Рейнланд-Пфальц аймағында жыл бойы балабақша қызметін ұсынатын жалғыз мектеп болып табылады.

Қоғамдық коммуналдық қызметтер

Breitenbacher Straße көшесінде Pfalzwerke компаниясына тиесілі заманауи электрлік подстанция орналасқан, ол тұрғын үйлерді де, өнеркәсіпті де электрмен қамтамасыз етеді. Вальдмохр сумен қамтамасыз ету үшін ешқандай серіктестікке мұқтаж емес, өйткені оның өз терең құдықтары, сорғы станциялары және цистерналары бар. 10 000 000 DM (шамамен 5 113 000 €) құнмен салынған, 10 000 тұрғынға қызмет етуге арналған, ең заманауи сарқынды суларды тазарту қондырғысы пайдалануға берілді. Бүкіл ауыл электр қуатымен де, табиғи газбен де қамтамасыз етілген. 20-шы ғасырдың басында ауылдың тіпті өз газ зауыты болған, бірақ ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тиімсіздікке байланысты жабылды.

Көлік

Бұрынғы Hauptstraße (қазіргі Rathausstraße) үшін жеңілдету және айналма жол ретінде салынған Saarpfalzstraße қазір муниципалитеттегі басты жол болып табылады, ал Bundesstraße 423 ретінде транзиттік көлік үшін ең маңызды жол саналады. Муниципалитет ішінде Landesstraße 354, коммерциялық-өнеркәсіптік саябаққа және Landesstraße 355 арқылы A 6 (Saarbrücken–Mannheim) автобанының 50-ші түйіскен жеріне (кейде Via Carolina деп аталады) және мотельі бар Waldmohr сервистік орталығы, сондай-ақ Kreisstraße (ауданыдық жол) 3, ауыл орталығынан Höchen және Bexbach қалаларына дейін өте қарбаласты. Bahnhofstraße және Rathausstraße да көп трафикке ие. 1985 жылы Кюбельбергке қарай ауыл шетіндегі тәуліктік көлік саны 4852-ге жетті, ал Ягерсбургке қарай – 5505-ке. Автобан Waldmohr-ды ұлттық жол желісімен ғана емес, сонымен қатар Франция және Чехиямен де байланыстырады. Nordfeldbahn (темір жолы) 1903 жылы салынған. 1904 жылы ашылған Гомбург – Бад-Мюнстер темір жол желісі 1981 жылы жабылды. Соңғы жолаушылар пойзы үш бөліктен тұратын рельс-автобусы болды, ол 1980/1981 жылғы қысқы кесте бойынша 30 мамыр 1981 жылы Глан-Мюнхвейлер мен Гомбург арасындағы соңғы рейсін жасады – алдына шұбар тегіс гүлдер бекітілген күйінде. 1990 жылы рельстер бұзылды, ал 1993 жылы Landesstraße 354 арқылы өтетін көпір бұзылды, нәтижесінде Waldmohr коммерциялық-өнеркәсіптік саябағы мен Гомбург арасында тек өнеркәсіптік тармақ қалды. Қоғамдық көлік VRN жүйесіне интеграцияланған. Бір кезде Waldmohr арқылы өткен Glantalbahn (темір жолы) енді осы учаскеде қолданылмайды. Ең жақын желі қазіргі Саарбрюккен – Гайдельберг желісі, ол Waldmohr-дан оңтүстікке қарай шамамен 6 км қашықтықта орналасқан. Regionalbus Saar Westpfalz компаниясының автобус бағыттары Waldmohr-ды Гомбург орталық вокзалымен, Bruchmühlbach Miesau және Landstuhl қалаларымен байланыстырады, олардың барлығы осы темір жол желісінде орналасқан. Аудандық орталықтағы Кусель вокзалына және Landstuhl–Kusel темір жолындағы Глан-Мюнхвейлер вокзалына да тікелей автобуспен жетуге болады.