Кіріспе

1990–91 жылғы Югославия бірінші лигасы – 1946 жылы құрылғаннан бері Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының жоғары деңгейдегі футбол жарысы – Бірінші федералды лигасының 45-ші маусымы болды. Чемпиондық атақты «Қызыл Жұлдыз» клубы жеңіп алды, бұл клуб тарихындағы 18-ші титул еді. Бұл Хорватия және Словения республикаларының командалары қатысқан соңғы маусымға айналды. 1991 жылы бұл мемлекеттер Югославиядан шығып, өздерінің жеке лигаларын құрды. Жеңіске екі ұпай берілді, ал тең нәтижелер пенальти сериясы арқылы шешілді, жеңген командаға бір ұпай қосылды.

Этникалық себептерге байланысты зорлық-зомбылықпен шабуыл

Маусымда 1990 жылғы 26 қыркүйекте "Полджуд" стадионында "Хайдук Сплит" пен "Партизан" командаларының арасындағы матч кезінде үлкен саяси және этникалық жік тудырған оқиға болды. Матчтың екінші жартысында "Хайдук" жанкүйерлерінің көпшілігі алаңға басып кіріп, "Партизан" ойыншыларын өлтіруге тырысты. "Партизан" командасының барлық ойыншысы киім ауыстыратын бөлмеге қашып құтылды. Сербтерге қарсы ұрандарды айқайлаған олар стадионның ресми ту тірегінде ілген Югославия туын өртеп жіберді. Одан кейін олар хорваттардың шахматтағы тақта тәрізді туын (сол кезде ресми қолданыста болмағандықтан хорват ұлтшылдық символы саналған) көтерді. Оқиға кезінде "Партизан" Милан Дюрджевич есебінен 0:2 есебімен жетекке шықты. Матч қайта басталмады және соңында "Партизан" 0:3 есебімен жеңіске ие болды.

Мәңгілік дерби: Қызыл Жұлдыз - Партизан оқиғалары

1991 жылғы 27 сәуірде, сенбі күні, 90 000 жанкүйердің алдындағы қызықты және эмоционалды жартылай финалда Баварияға қарсы қиын күресте тең түсіп, Еуропа кубогының финалына жолдама алғаннан кейін үш күн өткен соң, лига көшбасшысы "Қызыл Жұлдыз" 88-ші лигалық "Мәңгілік дербиде" қалалық қарсыласы "Партизанды" қабылдады. 35 000 көрерменнің алдында қызықты өткен бірінші жартының соңында "Қызыл Жұлдыз" 3:1 есебімен көш бастады. Екінші жартының басында матч 10 минутқа тоқтатылды, себебі "Партизан" клубының белсенді жанкүйерлері "Гробари" Маракана стадионының оңтүстік трибунасында тәртіпсіздік жасап, трибуна алдындағы құрылыс материалдарын алаң мен жүгіру жолына лақтырды. Матч қайта басталды, бірақ екінші жарты бойы бірнеше рет үзіліске ұшырады, себебі "Партизан" жанкүйерлері тәртіпсіздік жасауын тоқтатпады. Оңтүстік трибуна маңындағы полиция күші күшейтілгеніне қарамастан, тіпті бас жаттықтырушы Милош Милутинович жіберген шабуылшы Предраг Миятовичтің тыныштауға шақыруына да көнбеді. Матч "Қызыл Жұлдыздың" 3:1 есебімен аяқталды.

"Динамо" - "Кызыл жұлдыз" матчтарды реттеу туралы айыптар

1991 жылғы 18 мамырда сенбі күні «Динамо Загреб» Максимир стадионында чемпион атанған «Қызыл Жұлдыз» (Белград) командасын қабылдады. «Қызыл Жұлдыз» он күннен кейін Еуропа кубогының финалына Бариге аттанатын болғандықтан, бұл матч ешқандай бәсекелік маңызға ие болған жоқ, ал «Динамо» екінші орынды нығайтып, УЕФА кубогына жолдама алған еді. Дегенмен, матчта белгілі бір кернеу сақталды, себебі Хорватия Социалистік Республикасында этникалық қақтығыстар, олардың кейбіреулері қанды оқиғаларға әкелген кезде, көрнекті хорват командасы көрнекті серб командасына қарсы шықты. Бұл екі команданың алдыңғы маусымдағы «Динамо» – «Қызыл Жұлдыз» төбелесiнен кейін Максимирде алғаш рет кездесуi болатын, сол матч тоқтатылған едi. Ойын жоспарланғандай басталды және үзіліссіз аяқталды. «Қызыл Жұлдыз» 0–2 есебімен алға шықты, бірақ «Динамо» қарсыласа білді және толық уақыттың соңында 3–2 есебімен жеңіске жетті. Алайда, 20 жылдан кейін матчтың екі қатысушысының мойындауы арқылы бұл ойын бұрмаланғаны туралы айыптаулар пайда болды. 2012 жылдың қыркүйегінде «Глобус» журналына берген сұхбатында 1991 жылғы «Қызыл Жұлдыздың» жартылай қорғаушысы Роберт Просинечки өз командасының «Сол күні біз «Динамоға» жеңіске мүмкіндік бердік» дегенін айтты. Просинечкидің мәлімдемесіне жауап ретінде 1991 жылы «Қызыл Жұлдыздың» бас бапкері Люпко Петрович былай деді: «Біз «Динамодан» біреумен алдын ала келісіп, оларға жеңіске мүмкіндік беріп жеңіліс танытқан жоқпыз. Жоқ. Бізді сол күні «Динамоның» жеңісін қамтамасыз етуді қалаған саяси топтар жеңіліске мәжбүрледі. Соғыс іс жүзінде басталған еді, Хорватия тәуелсіздік жариялауға дайын тұрды, ал бұл матч өткен оқиғадан бір жыл өткен соң өтті, онда Звонимир Бобан полицейге шабуыл жасады. Біздің «Динамоға» қарсы алғашқы сыртқы ойынымыз осы еді. Франьо Туджманның матчты тамашалағанын және оны өзінің жақтастарымен бірге жайлы ложадан көріп отырғанын, стадиондағы атмосфераның өте жауыздыққа толы болғанын және «Динамоның» жеңісінен басқа нәтиже қабылданбайтынын есімде сақтаймын. Біз 0–2 есебімен алға шықтық, бірақ бірінші таймның соңында «Динамо» Давор Шукердің айқын және әдейі құлағандығынан кейін пенальти алды. Кейін олар есепті теңестірді. Мен төрешіге, тамыз айындағы ойынға қатысқан, менің есімiмде жоқ монтенегрлік төрешіге қарсылық білдірдім, ол менің сөзімнен кейін, саяси себептермен біздің жеңіліске ұшырауымызға шешім қабылданғанын түсіндім. Себебі Туджман трибунада отыр және ол тәуелсіз мемлекет құрып жатқанда, Загребтің ортасында серб командасының жеңіске жетуін көре алмайды. Мен матчтан қуылдым, біз тағы бір гол жібердік, ойынды жеңіліспен аяқтадық, осымен барлық оқиға аяқталды».

Нәтижелер

Қабырғадағы нәтижелер (жақша ішінде) ойын тең түскен жағдайлардағы пенальтилер сериясының нәтижелерін көрсетеді.