Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Боливиядағы экологиялық мәселелердің қатарында коммерциялық егіншілік, урбанизация және заңсыз ағаш кесу салдарынан туындаған орманды жою, сондай-ақ заңсыз жабайы жануарлар саудасы, климаттың өзгеруі, орманды жою және мекендеу ортасын жоюға байланысты биологиялық түрлердің жоғалуы бар. 1990 жылдан бері Боливияда урбанизация қарқынды дамып, ауа сапасы мен судың ластануына қатысты алаңдаушылықтар тудырып отыр.
Environmental issues in Bolivia include deforestation caused by commercial agriculture, urbanization, and illegal logging, and biodiversity loss attributed to illegal wildlife trade, climate change, deforestation, and habitat destruction. Since 1990, Bolivia has experienced rapid urbanization raising concerns about air quality and water pollution.
Орманның жойылуы
Боливия әлемдегі орманды аумақтарының 13-інші үлесіне ие. Боливия тропикалық жаңбырлы ормандардың мөлшері бойынша әлемде жетінші орында тұр. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, елдің жалпы аумағының 46,8%-ын құрайтын 51,4 миллион гектар орманды алқаптарды қамтыды. Соңғы онжылдықтарда бастапқы орман және жалпы орман көлемі азайып келеді. Боливияның ауылшаруашылық өнімдеріне деген сұраныс, ішінара, Боливия ауылшаруашылығының халықаралық тауар нарықтарына интеграциялануының нәтижесінде артты. Отарлау схемалары да Боливиядағы орманды жоюға себепкер болды. 1960 жылдан бері Боливияның жазықтарына Анд тауларының аймағынан, сондай-ақ Америка мен Жапониядан келген ауылдық тұрғындар кең көлемде қоныстанды. Соңғы жылдары кока жапырақтарының өсіруі Боливияда кеңінен таралды. Осы үлкен плантацияларға орын жасау үшін, үлкен аумақтар кесіліп, өртеу арқылы орманнан тазаланды. Кока өсіруге қажетті әрбір гектар жер үшін шамамен 4 гектар орманды ағаштан тазарту қажет. Заңсыз ағаш кесудің орманды жоюға тигізер әсеріне қатысты алаңдаушылық соншалықты күшті болды, 2011 жылы боливиялық наразылар TIPNIS аумағына қолжетімділікті арттыратын тас жолдың құрылысын тоқтатуға қол жеткізді. Боливиядағы биологиялық әртүрліліктің жоғалуына негізгі себептер заңсыз жануарлар саудасы, климаттың өзгеруі, орманды жою және мекендеу ортасының жойылуы болып табылады. Боливияның мал шаруашылығындағы жерді тиімсіз басқару елдегі мекендеу ортасының жойылуының шамамен 50%-ын құрайды. Әлемдік банк елдің қоршаған ортаға қатысты апаттарға жауап беру және осы оқиғалардың нәтижесінде туындаған қалдықтарды басқару қабілетін арттыру мақсатында "Апаттан қалпына келтіру және осалдықты азайту" жобасы деп аталатын техникалық көмек бағдарламасын іске қосты. Іске асырылған бақылауларға эрозияны және су ағынын бақылау, отынды басқару, учаскелерді санитарлық тазалау, қоқыс пен құрылыс қалдықтарын басқару, пестицидтерді басқару, шаңды бақылау және шуды азайту кіреді.
Bolivia has the 13th largest national share of the world's forest cover. Bolivia also has the seventh largest amount of tropical rainforest. Overall, forests made up 51.4 million hectares or 46.8% of the country's total area as of 2013. Both primary forest and overall forest cover have been declining in recent decades. Demand for Bolivian agricultural products has risen in part due to the integration of Bolivian agriculture into international commodity markets. Colonization schemes have also contributed to deforestation in Bolivia. Since the 1960's, the Bolivian lowlands have seen large scale colonization by rural nationals from the Andean region as well as America and Japan. In recent years, the growth of coca leaves has become widespread in Bolivia. To create space for these large plantations, large areas have been deforested via slash and burn operations. An estimated 4 hectares of forest need to be cleared for each one hectare of land needed for the cultivation of coca. Concerns about the impact of illegal logging on deforestation were so serious that in 2011 Bolivian protestors were able to halt the construction of a highway that would have increased access to the TIPNIS territory. Biodiversity loss in Bolivia can be mainly attributed to illegal wildlife trade, climate change, deforestation, and habitat destruction. Poor land management in Bolivia's cattle ranching industry accounts for around 50% of habitat destruction in the country. The World Bank implemented a technical assistance program titled the Disaster Recovery and Vulnerability Reduction Project to increase the country's capacity for response to environmental disasters and the waste management made necessary by these events. The controls implemented include erosion and runoff control, fuel management, site sanitation, trash and construction debris management, pesticide management, dust control, and noise reduction.
Жинақтау қызметі
Боливиядағы қатты тұрмыстық қалдықтарды басқару жүйесі, әсіресе шағын елді мекендерде, көптеп ашық төгуге тәуелді. Ашық төгу – бұл қатты қалдықтарды осылай тастау салдарынан қоршаған ортаға зиян келтіруі мүмкін, сондай-ақ қалдықтарды ашық өртеуге, түрлі ауа-райы факторларына және қоқыс жинаушыларға ұшырату қаупін тудыруы мүмкін әрекет.
The Solid Waste Management (SWM) system in Bolivia relies heavily on open dumping, specifically in smaller communities. Open dumping is the act of disposing solid waste in a manner that may harm the environment, and leave the waste vulnerable to open burning, exposure to numerous environmental elements, and scavengers.
Қоқыс тастау орындары мен қайта өңдеу
Боливиядағы полигондардың тек 8%-ы реттелген, ал қайта өңдеу елде пайда болған қалдықтардың 4%-дан азын құрайды. 2019 жылдың қыркүйегінде COOPI Ла-Пас муниципалитетінде "LaPazRecicla" тақырыбымен қалдықтарды басқару бағдарламасын іске қосты: "Боливияның Ла-Пас қаласында қалдықтарды басқаруға кешенді көзқарас. Айналым экономикасын дамытуға арналған жаңа технологиялар". Соңғы онжылдықтарда ауыл шаруашылығының кеңеюіне байланысты бұл аймақтарда өрттердің саны артты. Бұл қалаларда Боливия халқының шамамен 50%-ы тұрады және 1950 жылдардан бері қарқынды өсіп келеді. Осы жылдам кеңею автокөлік құралдары мен өнеркәсіптердің (кірпіш өндірісі, мұнай өңдеу зауыттары, металл қорыту заводтары және т.б.) санының артуына әкелді, олар бұл аймақтардағы ауаның ластануына басты себепкер болып табылады. Реттелмеген септик резервуарларды пайдалану да мәселені ушықтыруы мүмкін. Ауа температурасы мен ылғалдылығының өзгеруі елдің таулы аймақтарындағы мұздықтардың айтарлықтай кері шегінуіне әкелді, соның ішінде Чакалтайя мұздығы 1990 жылдан бері бетінің 50%-ын және көлемінің 66%-ын, ал Шаркини мұздығы 1940 жылдан бері бетінің 47,4%-ын жоғалтты. Климаттың өзгеруінің салдарынан 1970 жылдан бері Боливияның Амазониясындағы орташа жылдық жауын-шашын 15%-ға артты. Сонымен қатар, климаттың өзгеруі елдегі жердің деградациясының күшеюіне, оның ішінде орманды ағаштарды жоюдан зардап шеккен аймақтардағы эрозияның артуына және орман өрттерінің саны мен ауқымының өсуіне әкелді. Заңның мақсаты орман ресурстарын пайдалануды реттеу, тұрақты орман шаруашылығын ілгерілету және азаматтарға мемлекеттік және жеке меншік жерлерді пайдалану құқығын беру болды. Заңмен сонымен қатар бақылау, реттеу және қаржыландыру үшін үш ұлттық институт құрылды. Бұл аймақтар биологиялық әртүрлілікті сақтау және орманның деградациясын азайту үшін құрылды. 2006 жылы жер иелену және орман шаруашылығын басқару саласындағы реформалар жүргізілді, олардың мақсаты жергілікті қауымдастықтарды орман шаруашылығын басқаруға қатыстыру арқылы жақсырақ интеграциялау болды. Алайда, бұл реформалар жеткілікті бақылау мен орындалмауына байланысты қиындықтарға тап болды, нәтижесінде орман шаруашылығы режимі әлсіреген. 2009 жылы қорғалатын аумақтарға бірлесіп басқару тәсілі қабылданды, ол қорғалатын аумақтар қызметінің, жергілікті топтардың және фермерлер ұйымдарының ынтымақтастығын қамтиды. Осы жетістіктерге қарамастан, сол жылы Эво Моралестің қайта сайлануы саясаттағы өзгерісті білдірді. Популисттік және өнімділікке бағытталған саясаттың басымдығына байланысты қорғалатын аумақтар мен табиғатты қорғау бастамалары әлсіреген. Бұл өзгеріс 2015 жылғы жарлықты енгізу арқылы айқын болды, ол қорғалатын аумақтардағы көмірсутектік қызметті жеңілдетті, сонымен қатар қаржыландыруды қысқарту, штатты қысқарту және өндіріс жұмыстарына қарсы шыққан экологиялық және жергілікті топтарға қысымды күшейтті. Алайда, 2010 жылдан 2016 жылға дейін Боливияда қорғалатын аумақтардың төмендетілуі, қысқартылуы және жойылғандығы туралы ешқандай хабарламалар түскен жоқ. Бірақ 2017 жылы TIPNIS арқылы өтетін тас жол жобасы аймақтың қорғалатын мәртебесін төмендетуге әкелді. Осы кезеңде заң жергілікті жерлер үшін "туған жерлердің қауымдық жерлері" санатын белгіледі және халықаралық донорлар мен мемлекеттің қолдауымен жерді ресмилендіру бағдарламасын бастады. Бұл бастама жергілікті жерлердің, қауымдық меншікке өткен жерлердің және мемлекеттік жерлердің көбеюіне әкелді, бұл Боливиядағы қоршаған ортаны қорғау және тұрақты жерді басқару жөніндегі жалпы күш-жігерге үлес қосты.
In Bolivia, only 8% of landfills are regulated, and recycling is under 4% of the total waste generated in the country. In September 2019, COOPI implemented a waste management program in La Paz municipality titled "LaPazRecicla. Integrated approach to waste management in the municipality of La Paz, Bolivia. New technologies to promote the circular economy." Fires have increased in these regions during the past few decades due to the expansion of agricultural activities. These cities are home to nearly 50% of Bolivia's population and have grown rapidly since the 1950's. This swift expansion has led to an increase in the number of motor vehicles and industries (brick production, oil refineries, metal foundries, etc.) within these urban areas, making them the primary contributors to air pollution. The use of unregulated septic tanks likely exacerbates the problem. Changes in air temperature and humidity have led to significant glacier retreat in the country's mountainous regions, including the Chacaltaya glacier losing 50% of its surface area and 66% of its volume since 1990, and the Charquini glacier losing 47.4% of its surface area since 1940. Climate change trends have increased mean annual precipitation by 15% in the Bolivian Amazon since 1970. In addition, climate change has resulted in increased rates of land degradation in the country, including increased erosion in areas affected by deforestation and an increase in the number and scale of forest fires. The law aimed to regulate the use of forest resources, promote sustainable forestry practices, and grant user rights to citizens on public and private lands. The law also established three national institutions for oversight, regulation, and funding. These areas were created to conserve biodiversity and mitigate deforestation. Later in 2006, further reforms to land tenure and forestry management were introduced, aiming to better integrate indigenous communities through community based forest management. However, these reforms faced challenges due to inadequate follow up and enforcement, resulting in a weakened forestry regime. By 2009, a co management approach was adopted for protected areas, involving collaboration among the protected area service, indigenous groups, and farmer organizations. Despite this progress, the re election of Evo Morales in the same year marked a shift in policy. Protected areas and conservation initiatives experienced a weakening, as populist and productivist policies took precedence. This shift became evident with the introduction of a 2015 decree that facilitated hydrocarbon activities within protected areas, accompanied by reduced funding, staff reductions, and increased repression of environmental and indigenous groups opposing extraction activities. From 2010 to 2016, however, no Protected Area Downgrading, Downsizing, and Degazettement (PADDD) events were reported in Bolivia. However, in 2017, the highway project across TIPNIS led to a downgrade in the area's protected status. Throughout this period, the law also established the category of "community lands of origin" for indigenous lands and initiated a land formalization program, supported by international donors and the state. This initiative resulted in an increase in indigenous lands, collectively owned community lands, and public lands, contributing to the broader efforts of environmental conservation and sustainable land management in Bolivia.
Гидросаясат
Боливияда судың тапшылығы күшейіп, теңсіз бөлінісі салдарынан қанағаттанарлық ресурсқа айналды. Суға қол жеткізудің маңыздылығы 1999 жылғы Кочабамба су соғысына ықпал етті, ол суды мемлекеттік меншікке қайтаруды қолдаған наразылықтардан құралды.
Water has become a contested resource in Bolivia due to increasing competition and unequal distribution. The high stakes of water access led in part to 1999's Cochabamba Water War, which consisted of a series of protests in support of deprivatizing water.