Кіріспе

Индонезиядағы экологиялық мәселелер елдің жоғары халық тығыздығы және қарқынды индустрияландырумен байланысты, және көбінесе жоғары кедейлік деңгейі мен жеткіліксіз ресурстарға ие басқару жүйесіне байланысты оларға ең төменгі басымдық беріледі. Индонезиядағы ірі пальма майы плантацияларының көп бөлігі Сингапурдың бай конгломераттарына тиесілі, олар мыңдаған жергілікті индонезиялықтарды жұмысқа алады. Мәселелердің қатарында кең ауқымды орманды жою (оның көп бөлігі заңсыз) және оған байланысты туындайтын орман өрттері, Индонезияның батыс бөлігінде, Малайзия мен Сингапурда ауыр тұманға (смог) себеп болады; теңіз ресурстарын шамадан тыс пайдалану; сондай-ақ қарқынды қала құрылысы және экономикалық дамумен байланысты экологиялық проблемалар, оның ішінде ауаның ластануы, көлік қанағаттандырмас жағдайы, қоқыспен күресу және сенімді су және сарқынды су қызметтері кіреді. Қоныс ортасын жою жергілікті және эндемикалық түрлердің өмір сүруіне қауіп төндіреді, оның ішінде Дүниежүзілік табиғатты қорғау одағы (IUCN) қауіпті деп таныған 140 түрлі сүтқоректілер және Суматра орангутаны сияқты өте қауіпті деп санайтын 15 түр бар.

Тарих және негіз

Ғасырлар бойы Индонезия архипелагының географиялық ресурстары тұрақты әлеуметтік және тарихи үлгілерге сай келетін жолдармен пайдаланылып келген. Бір мәдени үлгі – бұрын үнді мәдениетіне ұшыраған, Суматра, Ява және Бали аңғарлары мен жазықтарында күріш өсіретін шаруалар; екінші мәдени кешен – негізінен ислам дінін ұстанатын, жағалаудағы сауда-коммерциялық сектор; үшінші, маргиналды сектор – өмір күріші үшін көшпенді егіншілікпен айналысатын таулы орман шаруашылығы қауымдастықтары. Бұл үлгілердің өзі географиялық ресурстармен байланысты болуы мүмкін: кең жағалау, көбінесе тыныш теңіздер мен тұрақты желдер желкенді кемелерді пайдалануға қолайлы жағдай жасайды, ал құнарлы аңғарлар мен жазықтар (кем дегенде Ұлы Сунда аралдарында) суармалы күріш шаруашылығына мүмкіндік береді. Қатты орманды, таулы аймақтың ішкі бөлігі жол немесе өзен арқылы құрлықтағы байланысты қиындатады, бірақ кесіп-жару әдісімен шаруашылық жүргізуге ықпал етеді. 1970 және 1980 жылдары осы экологиялық және экономикалық бейімделу үлгілерінің әрқайсысы халық тығыздығының артуы, топырақ эрозиясы, өзендердің түбіне шөгінді жиналуы және ауыл шаруашылығы пестицидтері мен жағалаудағы мұнай өндірісінен туындаған судың ластануы сияқты қысымға ұшырады.

Теңіздің ластануы

Мысалы, жағалаудағы коммерциялық секторда 1970 жылдардың соңында жағалау суларының ластануынан туындаған балық қорының азаюы нәтижесінде балық аулаумен айналысатын және оған байланысты қызметтерде жұмыс істейтін шамамен 5,6 миллион адамның тұрмысы қауіпке ұшырады. Солтүстік Явадағы балықшылар балық аулаудың белгілі бір түрлерінің айтарлықтай төмендеуін сезінді, ал 1980 жылдардың ортасында кейбір аймақтарда балықтың толық жоғалуына куә болды. Солтүстік Явадағы Гресик қаласындағы тыңайтқыш зауыттарынан шыққан ағынды сулар тоғандарды ластады, сүтті балықтың және жас креветканың өліміне себеп болды. 1975 жылғы қаңтарда жапондық «Шова Мару» супертанкерінен мұнайдың ағып кетуі Малайзия мен Суматра арасындағы Малакка бұғазының ластануына әкеп соқты, бұл Суматраның нәзік жағалауы үшін ауыр экологиялық апатқа айналды. Супертанкер апаттарының қаупі де жоғары трафикпен жүретін бұл бұғазда артты. Жағалаудағы коммерциялық сектор материктегі экологиялық қысымға да ұшырады. Жоғарыдағы орманды кесуден туындаған топырақ эрозиясы төменгі ағыстағы және теңізге түсетін шөгінділердің мөлшерін арттырды. Шөгінділер бір кезде тіршілікке толы болып келген коралл рифтерін жауып, өлтіріп, мангр тоғайларын құрады және ауқымды және қымбат дрейдж операцияларынсыз портына кіруді қиын, тіпті мүмкін емес етті. 1982 жылы Индонезияда жапондық және американдық «жүзбелі завод» балық аулау кемелерінің шамадан тыс аулауына ресми шектеу қойылғанмен, бұрын өнімді болған көптеген суларда балықтың жетіспеушілігі 1990 жылдардың басында да алаңдаушылық тудыратын мәселе болып қала берді. Индонезиялық балықшылар балық аулаудың технологиялық мүмкіндіктерін жақсартқан сайын, олар жалпы қорға да қауіп төндірді.

Судың ластануы

Индонезия әлемдік тұщы су қорының 6%-ға дейін қорын сақтайды, бұл оның бай тропикалық орманды және тропикалық климатының арқасы. Дегенмен, Индонезия жыл сайын орманды жоғалтып келеді, мысалы, 2018 жылы 440 000 гектар орман жойылды, бірақ бұл көрсеткіш 2017 жылғыдан төмен. PROPER 1995 жылдан бері қолданылып келеді және өнеркәсіптерді олардың көрсеткіштеріне сәйкес рейтинг беру арқылы ластану туралы деректерін ашуға ынталандырады, соның салдарынан олардың беделіне әсер етеді.

Шығарындылар

Индонезиядағы парниктік газдар шығарындылары маусымдық өрттерден, орманды жоюдан және торфты жағудан туындайды. Маусымдық өрттердің ауырлығына байланысты Индонезия жыл сайынғы ең ірі шығарындылардың үшінші-алтыншы орындарында болуы мүмкін. Ол "жасыл үй газдарын шығаратын ірі елдердің бірі". 2013 жылғы өлшемдер Индонезияның парниктік газдар шығарындыларының жалпы көлемі 2,161 миллион тонна көмірқышқыл газының эквиваленті екенін көрсетті, бұл әлемдік жалпы көлемнің 4,47 пайызын құрайды. 2014 жылы парниктік газдар шығаратын елдер тізімінде сегізінші орында тұрды. ХХІ ғасырда АҚШ-тың Мичиган штатының аумағына тең (92 000 шаршы миль) орман аумағы, негізінен пальма майы плантацияларын кеңейту үшін кесілді. Индонезия 2027 жылға қарай көмірді тұтынуды екі есеге көбейтуді жоспарлап отыр, жаңа көмір электр станцияларын салу үшін. Бұл оқиға құрғақ маусымда қазан айында болды, Суматраның Риау провинциясындағы Думай және Бенкалис аудандарында тұратын индонезиялық шағын фермерлер орман өрттерін заңсыз тұтандырған кезде. Бұл фермерлер болашақтағы егіс мүмкіндіктері үшін жерді тез арада тазарту үшін "жарғылау және кесу" әдісін қолданады. Суматрадағы өрттердің саны 18 қазанда 358 ошаққа жетті. Өрттен шыққан парниктік газдардың көлемі Индонезияның 38 күндік шығарындыларын АҚШ-тың шығарындыларынан асырды.

Тау-кен өндірісі және қоршаған орта

Буят шығанағы 1996 жылдан 2004 жылға дейін PT Newmont Minahasa Raya компаниясы алтын өндіру іс-әрекеттерінен туындаған қалдықтарды төгу алаңы ретінде пайдаланылды.

Табиғи экологиялық қауіптер

Табиғи апаттарға ара-тура су тасқындары, қауіпті құрғақшылықтар, цунамилер, жер сілкініштері, жанартаулар және орман өрттері жатады. Адам қызметі осы қауіп-қатерлерді тудыруға немесе оларды күшейте түсуге себеп болуы мүмкін. Индонезия үшін жағалау су тасқындары мен теңіз деңгейінің көтерілуі климаттың өзгеруі салдарынан туындайтын маңызды қауіптердің бірі болып есептеледі.

Экологиялық білім беру

YouGov және Кембридж университетінің 2019 жылғы сауалнамасы бойынша Индонезияда климатты жоққа шығарушылардың үлесі 18%-ды құрап, бұл көрсеткіш бойынша ең жоғары нәтиже тіркелді, одан кейін Сауд Арабиясы (16%) және АҚШ (13%) орналасты.

Мемлекеттік саясат

Индонезия үкіметі 2020 жылға қарай парниктік газдар шығарындыларын кем дегенде 26 пайызға, ал 2030 жылға қарай 29 пайызға азайтуға ерікті түрде міндеттенді. Дегенмен, Индонезия Париж келісімінің мақсаттарына жетуге бағытталған саясатты тиімді іске асыра алмады. 2018 жылдың мәліметтері бойынша, үкіметтік саясаттың нәтижесінде шығарындылар артты. Бұл саясатқа 100 көмірмен жұмыс істейтін электр стансасын салу, пальма майы өндірісін кеңейту және биоотын тұтыну көлемін ұлғайту кіреді. Индонезия үкіметі 2025 жылға қарай кедейлікті 4 пайызға төмендетуді көздеп отыр, бірақ қатаң климаттық саясат бұл мақсатқа жеткенін қиын етуі мүмкін. Халықаралық көмек Индонезияға 2030 жылға қарай шығарындыларды шамамен 41 пайызға азайтуға көмектеседі.