Кіріспе

Австриялық нацистік саясаткер, гаулейтер, СС обергруппенфюрер Фридрих В. Райнер (28 шілде 1903 – 1950 жылғы қараша) – Австриялық нацистік саясаткер, гаулейтер және Зальцбург пен Каринтияның рейхстаттхальтері. Ол екі бөлек штаттың басшысы қызметін атқарған жалғыз австриялық губернатор.

Жеке өмірбаяны

Райнер Каринтиядағы Санкт-Вейт-ан-дер-Глан қаласында дүниеге келген, қалалық Bürgerschule (орта мектеп) -де сабақ берген неміс ұлтшыл кәсіптік оқытушының ұлы. Оның әкесі Норберт Германия Демократиялық партиясының (Deutsche Demokratische Partei / DDP) және кейіннен Ұлы Германия Халық партиясының (Großdeutsche Volkspartei / GDVP) мүшесі болды. Ол Клагенфурттағы Realgymnasium-де оқыды, Матура дәрежесін алған соң Грац университетінде заңгерлік білім алды, оқу ақысын төлеу үшін жергілікті банкте немесе жалпы жұмыс істей отырып таба жұмыс істеді. Заңгерлік емтиханын сәтті тапсырғаннан кейін Райнер нотариус кеңсесінде жұмыс істей бастады және 1926 жылы докторлық диссертациясын қорғады. 1931 жылдан бастап Клагенфуртта нотариус болып жұмыс істеді. 1932 жылдың 21 мамырында Ада Пфлюгерге үйленді. Олардың бес баласы болды: үш қызы мен екі ұлы.

Саяси қатысу

Мектепте оқыған кезінен бастап Райнер Санкт-Вейттегі оңшыл ұйымдардың мүшесі болды. Ол сондай-ақ Каринтиядағы қарулы австро-словен қақтығысына қатысты. Грацтағы құқық факультетін бітіргенге дейін ол 1923 жылы Австрияның SA-сына қосылды және Burschenschaft студенттік бауырластығына мүше болды. 1930 жылы қазанда Райнер нацистік партияға қосылып, Санкт-Вейтте жергілікті бөлімше құрды. Ол Одило Глобочниктің жақын досы, 1933 жылдың соңында Австрияның СС-іне қосылды. Сол жылы ол нацистік гауляйтер Хьюберт Клауснердің Клагенфурттағы кеңсесінде жұмыс істеді. 1933 жылы канцлер Энгельберт Доллфустың басшылығымен Австрия үкіметі нацистік партияны тыйым салғандықтан, 1935 жылы тамыз айында Райнер мемлекеттік қауіпсіздікке қарсы қылмыс жасағаны үшін бір жылға полиция күзетіне алынды. Ол келесі наурыз айында жақсы мінез-құлқы үшін мерзімінен бұрын босатылды, бірақ Клауснер мен оның орынбасары Глобочник сияқты партиядағы әкімшілік қызметінен шеттетіліп, жетекшілікті бәсекелес австриялық нацистік көшбасшысы Иосиф Леопольдқа жүктеді.

Гаулайтер және Рейх губернаторы

1938 жылы 13 наурызда Австрияның нацистік Германияға қосылуы барысында Райнер Австрия жерлерін анексиялауға жауапты рейхскомиссар Йозеф Бюркельдің кеңсесінде ұйымдастыру штабының жетекшісі болып тағайындалды. 1938 жылы 22 мамырда Райнер Гитлер тарапынан жеке өзі нацистік партияның Гауляйтері болып бекітілді. 1938 жылғы сайлауда ол Берлиндегі Рейхстаг депутаты болып сайланды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Райнер штаб-пәтері Зальцбургте орналасқан XVIII әскери округ (Wehrkreis) рейхс қорғаныс комиссары болып тағайындалды, оның құрамына рейхсгау Каринтия, рейхсгау Штирия және рейхсгау Тироль-Форарлберг кірді. Бұл оған кең аумақта азаматтық қорғаныс мәселелерін басқару құқығын берді. 1940 жылы 15 наурызда ол қосымша Зальцбургтің рейхстаттальтері (рейх губернаторы) болып тағайындалды, осылайша оның юрисдикциясындағы ең жоғары партиялық және үкіметтік органдардың билігі біріктірілді. Райнер 1941 жылдың 27 қарашасына дейін Зальцбургтегі осы лауазымдарда қызмет етті, содан кейін оның орнын Густав Адольф Шель басты. 1941 жылы 27 қарашада Райнер Рейхсгау Каринтияның гауляйтері және рейхстаттальтері болып тағайындалды, сонымен қатар Жоғарғы Карниоладағы көрші Югославия аумақтарын басқарды. 1942 жылы 16 қарашада Райнер Каринтияның рейхс қорғаныс комиссары болып тағайындалды. 1943 жылы 21 маусымда ол SS-Obergruppenführer шеніне көтерілді. 1943 жылы 8 қыркүйекте Италия Корольдігі одақтастармен бейбіт келісімге келгеннен кейін Райнер Адриатикалық жағалау операциялық аймағының жоғары комиссары қызметін атқара бастады.

Үкім және өлім жазасы

1945 жылы 7 мамырда, Гитлер өз-өзіне қол жұмсағаннан кейін сегіз күн өткен соң, Райнер өзінің ресми өкілеттіктерін атқарушы кеңеске жүктеді және Каринтиядағы Вайсензе көлінің маңындағы таулы аймаққа қашты. Жергілікті тұрғындардан ақпарат алғаннан кейін, британдық оккупациялық әскерлер Райнерді тұтқындап, 1945 жылдың қазан айында Нюрнберг түрмесіне жеткізді. 1946 жылдың 12/13 маусымында ол Нюрнберг процесінде бұрынғы австриялық канцлер доктор Артур Зейсс-Инкварттың қорғау куәгері ретінде сөйледі. 1947 жылдың 13 наурызында Райнер Югославияға экстрадицияланды. Онде ол югослав билігі үшін Нюрнберг процесі туралы 80 беттік еңбек жазды. 1947 жылдың 10 шілдесінде ол Югославияның 4-ші армиясының Люблянадағы әскери сотына қойылды. Ол халыққа қарсы қылмыстар жасады деп танылды және 1947 жылдың 19 шілдесінде асылып өлім жазасына кесілді. Оның әйелі соғыстан кейін Югославиядан сол күнді көрсететін өлім туралы куәлік алды. Оның өлімі туралы мәлімет ондаған жылдар бойы белгісіз болып, тек болжамдар айтылды. 2010 жылы Люблянадағы Словения Ұлттық мұрағатында бұл сұраққа жауап бере алатын құжаттар табылды. Словенияның бұрынғы ішкі істер министрі Борис Крайгердің күнделігіндегі жазбаға сәйкес, доктор Райнер 1950 жылдың қараша айының соңында басқа бірнеше тұтқынмен бірге аталды. Егер бұл рас болса, онда оның жасы 47-ге толар еді. Райнердің өлімін кешіктірудің себебі Титоның құпия полициясы оны құпия хабаршы ретінде пайдаланғанымен байланысты делінеді. 1947 жылдың жазынан 1949 жылдың соңына дейін, және мүмкін 1950 жылға дейін жазылған оның 3000-нан астам беттік жазбалары Словения Ұлттық мұрағатында сақтаулы.

Жарияланған еңбектер

Рейнер, Фридрих. Брехт және Эйзенштейн туралы, Нью-Йорк: Телос Пресс, 1977 жылғы 31-шы нөмір. Рейнер, Фридрих. Менің интернатта болуым және Нюрнберг соғыс қылмыстары процесіндегі куәлігім, Эдвин Меллен Пресс Лтд; суреттері бар басылым, 2006;