Кіріспе

Тіл

Калифорнияның Сьерра-Невада тауларындағы этникалық топ – Тюбатулабалдар. Олар Калифорнияның Сьерра-Невада тауларындағы Керн өзені аңғарының түпкілікті халқы. Бұл аймақты тұрақты мекен еткен алғашқы адамдар олар болған болуы мүмкін. Бүгінде олардың көпшілігі Туле өзені үндістер тайпасына мүше. Олар 3000 жыл бұрын Шошоне халқынан бөлініп шыққан Уто-ацтек тілдер тобының ұрпақтары.

Атауы

Керн өзенінің аңғарында үш ерекше ру тобы мекен еткен, олар жиынтығында Тюбатулабал деп аталады. Тюбатулабал атауы ("тубат (қайың жаңғағы) жинау үшін орманға баратын халық") шамамен "қайың жаңғағы жеушілер" деп аударылады. Бұл атауды олардың көршілері – йокуттар берген. Тарихтың бір кезеңінде йокуттар Тюбатулабалды "Питаниша" (өзендердің қабаттасатын жері) деп те атаған. Өзеннің солтүстік саласының атауы үндіше Палегеванап, яғни "үлкен өзеннің орны" деп аталады. Ал өзеннің оңтүстік саласы керісінше Кутчибичванап Палап, яғни "кішкентай өзеннің орны" деп аталған.

Тіл

Олардың ата-бабаларының тілі, тубатулабал, уто-ацтек тілдер отбасының құрамына кіреді.

Тарихи жарақат

Керн өзені аңғарындағы Тубатулабал халқы тарихи жарақатты басынан өткерді. Тубатулабалдың үш тобының ішінде Пахканапулдар 1863 жылғы Кейсвилл қырғынынан аман қалған жалғыз топ болды, онда АҚШ әскерлері мен капитан Мозес А. Маклафлин бастаған американдық қоныс аударушылар 35 Тубатулабал және Моно халқының өмірін қиды. Тубатулабал тайпасы жойылмай жаздады, себебі көбінесе қаза тапқандар ересек ер адамдар болды. "Олар ешқашан жергілікті ақ адамдарды кінәлаған жоқ немесе өмірлеріне осындай өзгеріс әкелгендерге кек қайтарған емес".

Халық саны

Калифорниядағы көптеген жергілікті тайпалардың еуропалықтармен байланысқа дейінгі санының бағалары айтарлықтай өзгеше. Екі есеп бойынша, Тюбатулабал тайпасы шағын немесе өте шағын халық болған. Альфред Л. Кройбер (1925:883) 1770 жылы Тюбатулабал халқының саны 1000 адамға жетеді деп көрсеткен. Ермине В. Воегелин Кройбердің бағасын тым жоғары деп есептеді (Воегелин 1938:39). 1850 жылғы еуропалық-американдықтардың алғашқы қоныстану кезеңінде ол 200–300 адамды санады. Кройбер 1910 жылы Тюбатулабал халқының саны 150 адам екенін хабарлады. Ямамото 2000 жылы халықтың санын 900 деп бағалады.

Қазіргі кездегі тайпа

Бүгінде Тюбатулабал тайпасы федералдық мойынды алуға тырысып жатыр. Олардың кеңсесі Калифорния штатының Маунтин-Меса қаласында орналасқан. Олар АҚШ-тың 1887 жылғы Доуэс жер бөлу заңы бойынша жер алған бірнеше тайпалық отбасылардың ұрпақтарын қамтиды. Тайпа мүшелерінің саны 287 адамды құрайды, бірақ 2012 жылдың қазан айынан бастап жаңа ашық тіркелу рәсімі енгізілді. Тайпаның жалпы саны шамамен 400-600 адамды құрастырады деп есептеледі.