Кіріспе

Wheatland hop көтерілісі – 1913 жылғы 3 тамызда Калифорния штатының Wheatland қаласындағы Durst Ranch шаруашылығындағы ауыл шаруашылығы жұмысшыларының лайықты еңбек жағдайларын талап етуі кезінде болған зорлық-зомбылық оқиғасы. Төрт адамның қаза болуына және көптеген адамдардың жарақаттануына әкеп соққан осы көтеріліс үшін жергілікті билік, басқару тарапынан бақыланатын, Дүниежүзілік өнеркәсіп жұмысшылары (IWW) ұйымына кінә тақты. Wheatland hop көтерілісі Калифорниядағы алғашқы маңызды шаруа жұмысшыларының қақтығыстарының бірі болды және 20-шы ғасыр бойы АҚШ-та осындай күрестердің күшеюіне себепкер болды.

Өмірбаян

Ральф Х. Дёрст (28 наурыз 1865 – 4 мамыр 1938) – Калифорнияның Орталық аңғарындағы хмель өсірушілердің бірі. Калифорния штатының Юба округіндегі Уитленд қаласынан тыс, 260 гектар (640 акр) жерде орналасқан Дёрст ранчосы штаттың ауыл шаруашылығындағы ең ірі жұмыс беруші болып есептелді. Ол әр жазда жүздеген маусымдық жұмысшыларды жұмысқа қабылдауды қажет етті, олар жиынды жинауға көмектесетін. Ферма жиналған хмельді сол жерде кептіріп, қаптап, кейін пойызбен Сан-Францискоға, Англияға экспорттау үшін жіберетін. Бір хабарламада Дёрст ранчосы 5 тамызға дейін шаруашылыққа келген әрбір хмель жинаушыға жұмыс беруге уәде берген. Бірақ сол жылы жұмыс істеуге ниет білдіргендердің саны сұраныстан әлдеқайда асып кетті, шамамен 2800 ер адам, әйел және бала Дёрст ранчосына жинаушы болып жұмыс істеу үшін келді. Дёрст ранчосына келгендердің көпшілігі жұмыссыз қалды, ал уақытша жұмысшылардың тұру жағдайы өте қиын болды. Соған қоса, лимонад – сапасы нашар, жасанды жасалған сусын еді және бір стаканы 5 центтен сатылды. Жалақы жиналған хмельдің салмағына қарай төленуі тиіс еді, жинаушыларға 100 фунт жиналған хмель үшін 1 доллар төленеді деп уәде берілген. Бірақ бұл көрсеткіш алдаушы болды, себебі жиналған хмель соңғы салмақтау алдында мұқият тазартылды, ал тазалау бригадасының жұмысын тексеру үшін жинаушыларға рұқсат берілмеді. Аймақтағы басқа шаруашылықтардағы жұмысшылар әдетте екі есе көп табыс табады. Жұмысшылардың наразылығын одан әрі күшейтіп, Дёрст әр жұмысшының күн сайынғы жалақысының 10% -ын жинау аяқталғанға дейін сақтап, оны тек Дёрст ранчосында соңғы күнге дейін қалғандарға ғана беру саясатын ұстанды. Кездесуде қол көтеру арқылы жинаушылардың көпшілігі ереуілге қатысуға келісетінін көрсетті.

1913 жылдың 3 тамызындағы оқиғалар

Күміс жинаушылардың ірі ереуілге дайындалып жатқанымен, Ральф Дёрст көтерілісті басу үшін жергілікті билікті жинауға қалаға бақты. Ол Юба округінің округтік прокуроры Эдвард Манвелл (сонымен қатар оның өзінің де адвокаты), Мэрисвилл шерифі Джордж Восс және бірнеше орынбасарларын шақырды. Тарихшы Грег Холлдың пікірінше:

Толған жұрт қарусыз болған. Көптеген мәліметтер бойынша, Манвелл мен Риардтың қазасы Риардтың, және мүмкін, жасақ мүшесінің бірінің қаруын тартып алып, оларға қарсы пайдаланғаннан туындаған. Осы нұсқа бойынша, қаза тапқан ағылшын жинаушысы бейкүнә адам болған. Осындай тұтқындардың бірі, Alfred Nelson есімді далалық жұмысшы, округтен округке көшіріліп, байланыссыз ұсталып, жазалауға, аштыққа ұшыратылып, ұрып-сапалап, кісі өлтіруге қатысқандығын мойындамаса, өліммен қорқытылған. Мартинес қаласында Нельсон түрмеден қонақүйдің бір бөлмесіне әкелініп, шериф пен жеке детективтер тапаншаның тұмсығымен және резеңке шлангпен ұрып-сапалап, дереу жаза тартады деп қорқытқан. Штат бойынша газеттер IWW-ның айыпталушыларын зорлық-зомбылыққа ұмтылған фанаттар деп көрсетіп, жергілікті халықтың көңілі өте жаулықты болды. Сот көршілес Мэрисвиллде басталды. Адвокат Льюис сотты бейтарап жерге ауыстыруға тырысты, осылайша сотталушылар Юба округінің ыстық атмосферасынан тысқарыда сотталуы мүмкін болар еді. Бірде-бір куәгер Фордты қарумен көргенін айтпады, керісінше, ХОП жинаушыларын жұмылдыру арқылы IWW ұйымдастырушысы "ашудың қанатын толтырды" делінді. Льюис бар күшін салғанына қарамастан, соттың нәтижесіне күмән болған жоқ. 1914 жылдың 13 қаңтарында Блэки Форд пен Герман Сур, өлімге әкелген тәртіпсіздікке айналған ереуілдің басшылары, бір күндік қазылар кеңесінен кейін екінші дәрежелі кісі өлтіруде кінәлі деп танылды. Екеуі де мемлекеттік түрмеде өмір бойына жазаға кесілді. Уолтер Баган мен Уильям Бек, ереуілдегі рөлдерінің шағын болуы және оларды зорлық-зомбылыққа байланыстыратын дәлелдің болмауына байланысты ақталды. 1913 жылғы Уитлендтегі хоп көтерілісі Калифорнияның ауыл шаруашылығы жұмысшыларының жағдайына алғаш рет көпшіліктің назарын аударды. Калифорнияның прогрессивті республикалық губернаторы Хайрам Джонсон Уитленд көтерілісінің түпкі себептерін зерттеу үшін Иммиграция және тұрғын үй жөніндегі жаңа комиссияны құрды, нәтижесінде еңбек лагерлерін мемлекеттік тексеруді көздейтін жаңа заңдар қабылданды. Калифорния штатының тергеуі федералдық назарды аударды және 1914 жылдың тамызында АҚШ-тың Өнеркәсіптік қатынастар жөніндегі комиссиясы Сан-Францискода Уитленд хоп көтерілісі бойынша тыңдаулар өткізді. Жиналған куәліктер Калифорнияның ауыл шаруашылығы жұмысшыларының, әсіресе Дёрст ранчосындағы жағдайларын, сондай-ақ Юба округінің құқық қорғау органдарымен ынтымақтасатын жеке детективтердің жүйелі зорлық-зомбылығын көрсетті. Блэки Форд 1924 жылы шартты түрде босатылды, бірақ дереу қайта тұтқындалып, Юба қаласының округтік прокуроры оны кісі өлтіргені үшін айыптады, бұл жолы шериф орынбасары Риардтың қазасына байланысты.