Кіріспе

Кераладағы туризмнің шолуы, Үндістан

Үндістанның оңтүстік-батысындағы тропикалық Малабар жағалауында орналасқан Керала штаты – елдегі ең танымал туристік бағыттардың бірі. National Geographic Traveler журналы әлемнің он жұмақтың бірі деп атаған Керала, әсіресе, экологиялық туризм және әдемі су жолдарымен танымал. Оның ерекше мәдениеті мен дәстүрлері, алуан түрлі демографиялық құрамы Кераланы әлемдегі ең сұранысқа ие туристік орындардың біріне айналдырды. ЮНЕСКО-дан бастап National Geographic-ке дейінгі көптеген халықаралық ұйымдар штаттың туризм әлеуетін мойындады. 2022 жылы TIME журналы Кераланы әлемдегі ең керемет жерлер тізіміндегі барлауға болатын 50 ерекше бағыттың бірі деп атады. 2023 жылы Керала The New York Times газетінің жылдық саяхаттауға болатын орындар тізімінде 13-ші орынға ие болды және Үндістаннан енген жалғыз туристік бағыт болды. 1980 жылдардың басына дейін Керала салыстырмалы түрде беймәлім болды, көптеген туристік бағыттар елдің солтүстігінде шоғырландырылған. Керала туризмді дамыту корпорациясы бастаған белсенді маркетингтік кампаниялар – штаттың туризм перспективаларын басқаратын мемлекеттік мекеме – туризм индустриясының өсуіне негіз салды. Келесі онжылдықтарда Керала туризмі Үндістандағы ерекше демалыс орындарының біріне айналды. «Керала – Құдайдың өз елі» деген слоганы туризмдік насихаттарда пайдаланылып, жаһандық супербрендке айналды. Керала – ең жақсы танылған брендтердің бірі саналады. 2010 жылы Кералаға 660 000 шетелдік турист келді. Керала отандық және шетелдік туристер үшін танымал бағыт. Керала өз жағажайларымен, Алапужа мен Колламдағы су жолдарымен, таулы аймақтарымен және жабайы табиғат қорықтарымен әйгілі. Штаттағы басқа да танымал орындар: Ковалам, Мужаппилангад, Бекал және Каппад жағажайлары; Аштамуди көлі маңындағы су туризмі және көлдегі курорттар; Мунар, Вайанда, Неллиампати, Вагамон және Понмудидегі таулы курорттар; Вайанда, Перияр, Парамбикулам, Silent Valley ұлттық паркі және Эравикулам ұлттық паркіндегі ұлттық парктер мен жануарлар дүниесінің қорықтары. «Су жолдары» аймағы – Вембанад көліне тікелей байланысты өзендердің, көлдердің және каналдардың кең желісі, бұл аймаққа да көптеген туристер келеді. Падманабхапурам сарайы, Хилл сарайы және Маттанчери сарайы сияқты тарихи орындар да танымал. Кералада туризмді одан әрі дамыту үшін 2007 жылы Керала үкіметі «Кераланың ірі сауда фестивалі» атты іс-шараны ұйымдастырды. Одан бері ол жыл сайын желтоқсан мен қаңтар айларында өткізіліп келеді. Штаттың туризм бағдарламасы жергілікті мәдениетті, жабайы табиғаттағы оқиғаларды, еріктілік қызметін және жергілікті халықтың жеке дамуын қолдайтын экологиялық тұрақты туризмді насихаттайды. Традициялық туризмнің табиғи ортаға тигізетін зиянын азайту және жергілікті халықтың мәдени ерекшеліктерін сақтау үшін шаралар қабылдануда. Штат сонымен қатар Кочи қаласында орналасқан MICE туризмі саласына да белсенді түрде еніп кірді.

Тарихи контекст

Мемлекет болып құрылғаннан бері Керала экономикасы негізінен әл-ауқатқа негізделген демократиялық социалистік қағидалар бойынша жұмыс істеді. Бұл даму түрі, адам дамуының жоғары индексі мен халықтың өмір сүру деңгейіне әкелгенімен, 1980-ші жылдары экономикалық тұрақтандыруға әкелді (өсу қарқыны жылына 2,3%). Адамның жоғары дамуы мен экономикалық дамудың төмендігі арасындағы парадокс білімді жұмыссыздар санының көптігінің шетелде, әсіресе Перс шығанағының елдерінде жұмыс іздеуге әкелген. Шетелдіктердің көптігіне байланысты көптеген туристік операторлар мен агенттіктер олардың саяхат қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін штатта жұмыс істей бастады. Алайда, бұл үрдіс көп ұзамай керісінше болды, саяхат агенттіктері мемлекеттің туристік бағыт ретінде іске асырылмаған әлеуетін байқады. Кераладағы алғашқы саяхат агенттігі Kerala Travels-ті Траванкор корольдік отбасының полковник Г. В. Раджа П. Г. С. Пиллаймен бірге құрды.

Туристердің ұлты бойынша саны
Ел Туристер
1 Ұлыбритания 1,86,085
2 АҚШ 1,09,859
3 Франция 97,894
4 Германия 67,425
5 Сауд Арабиясы 58,422
6 Мальдив 52,236
7 Австралия 42,089
8 Малайзия 40,197
9 Оман 38,619
10 Ресей 35,066
2019 жылғы мәліметтер бойынша

1986 жылға қарай туризм индустрия мәртебесін алды. Кейіннен Керала туризмі жарнамалық кампанияларында "Құдайдың өз елі" деген жарнамалық ұраны пайда болды. Баспа және электрондық ақпарат құралдарында жарнамалаудың агрессивті болуы қонақжайлылық индустриясына едәуір инвестиция тартуға мүмкіндік берді. 2000 жылдардың басында туризм штатта толыққанды, миллиардтаған долларлық индустрияға айналды. Мемлекет әлемдік туризм индустриясында өзін ерекше орынға ие етіп, "ең жоғары брендті еске түсіретін" орындардың біріне айналды. 2003 жылы Керала әлемдегі ең жылдам дамып келе жатқан туристік бағыттардың біріне айналды. 2012 жылы "National Geographic" журналының Traveller журналы Кераланы "дүниедегі он жұмақтың" бірі және "өмір бойы көрінетін 50 орынның бірі" деп атады. Travel and Leisure басылымы сондай-ақ Кераланы "XXI ғасырдың 100 ең жақсы саяхаттарының бірі" деп атады. 2012 жылы Керала Тадж-Махалды Google іздеу трендтерінде Үндістанға саяхаттаудың бірінші орындарына айналды. CNN Travel телеарнасы 2019 жылы ең жақсы 19 жердің қатарына Кераланы енгізді. Time журналы 2022 жылы барлауға болатын әлемдегі 50 "әдемі емес" жердің бірі ретінде Кераланы таңдады. Мемлекет "Әлемдегі ең керемет жерлер" тізімінде тоғызыншы орынды иеленді және "экотуризмнің ыстық нүктесі" ретінде сипатталды. 2023 жылы "Нью-Йорк Таймс" газеті Кераланы әлемдегі 52 туристік бағыттың бірі ретінде таңдады. Керала осы тізімде он үшінші орынға ие болды және тізімде Үндістаннан жалғыз мемлекет болды.

Туристер санының келуі 2012 және 2022 жылдар аралығында

| Жыл | Барлығы келген туристер | Ішкі туристер | Халықаралық туристер | Өзгеріс, % (барлығы) | Өзгеріс, % (ішкі) |
|---|---|---|---|---|---|
| 2023 | 21,871,641 | 21,222,584 | 649,057 | 12.48% | 87.83% |
| 2022 | 19,212,963 | 18,867,414 | 345,549 | 150.31% | 471.28% |
| 2021 | 7,598,104 | 7,537,617 | 60,487 | 51.09% | 82.25% |
| 2020 | 5,329,727 | 4,988,972 | 340,755 | 72.86% | 71.36% |
| 2019 | 19,574,004 | 18,384,233 | 1,189,771 | 17.81% | 8.52% |
| 2018 | 16,701,068 | 15,604,661 | 1,096,407 | 6.35% | 0.42% |
| 2017 | 15,765,390 | 14,673,520 | 1,091,870 | 11.39% | 5.15% |
| 2016 | 14,210,954 | 13,172,535 | 1,038,419 | 5.67% | 6.23% |
| 2015 | 13,443,050 | 12,465,571 | 977,479 | 6.59% | 5.86% |
| 2014 | 12,618,777 | 11,695,411 | 923,366 | 7.71% | 7.60% |
| 2013 | 11,445,954 | 10,857,811 | 858,143 | 7.75% | 8.12% |
| 2012 | 10,870,550 | 10,076,854 | 793,696 | 7.41% | 8.28% |

2022 жылғы мәліметтер бойынша

Жағажайлар

Араб теңізінің батыс жағалауында орналасқан Керала штатының барлық жағалауы құмды жағажайлармен толы. Тируваннатпурамға жақын орналасқан Ковалам жағажайы Кералада туристерді тартуға алғашқы болып аталған жағажайлардың бірі болды. 1960 жылдары саяхатшылар мен күнге қызығушылардың назарына қайта түскен, ал 1970 жылдары көптеген хиппилер келіп тоқталған Ковалам қазіргі таңда штаттың ең танымал жағажайларының бірі. Штаттағы танымал жағажайлардың ішінде Каппад, Алапужа, Кожикод жағажайы, Марари жағажайы (Марарикулам, Алапужа), Түмполи (Түмполи жағажайы), Алапужа, Наттика (Трисур), Ваданаппилли жағажайы (Трисур), Черай жағажайы, Понани жағажайы, Бекал, Каппад Бейпур жағажайы, Марари жағажайы, Форт Кочи және Варкала бар. Каннурдағы Мужаппилангад жағажайы мен Кожикодтағы Тиккоди жағажайы – Үндістандағы автокөлікпен жүруге рұқсат етілген жалғыз екі жағажай. National Geographic журналы жүргізген зерттеуде Марари жағажайы әлемдегі ең үздік бес гамак жағажайының бірі деп танылды және халықаралық баспасөз беттерінде жиі жарияланды.

Артқы сулар

Кераладағы судың арғы жағы – Араб теңізі жағалауына (Малабар жағалауы деп аталады) параллель орналасқан тұзды лагуналар мен көлдердің тізбегі. Кераладағы үй қайықтары немесе Кеттуваллам саяхаттары – туристердің басты көрікті жерлерінің бірі. Су арналарындағы туризм негізінен Алеппей, Кумараком, Аштамуди көлі, Коллам, Поннани, Каввай су арналары, Вембанад және Бекал сияқты Керала аймақтарында шоғырланған. Мерекелік маусымда өткізілетін қайық жарыстары да су арналары бойындағы аймақтарда туристерді қызықтырады. Су арналарының желісіне Аштамуди көлі сияқты ірі көлдер кіреді, олардың ең үлкені – 1500 шақырымдық каналдар арқылы байланысқан, олардың бір бөлігі адам жасаған, ал екінші бөлігі табиғи, және көптеген өзендермен суға толығып, Керала штатының барлық ұзындығын қамтиды. Су арналары толқындар мен жағалау ағындарының әсерінен пайда болған, Батыс Гатт тауларынан құйылатын көптеген өзендердің аузында жатқан төменгі аралдарды құрады.

Тау станциялары

Шығыс Керала Батыс Гаттарға дейін созылған жерлерден тұрады; осы аймаққа биік таулар, шатқалдар және терең жартастар кіреді. Батыс Гаттар ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұрасы тізіміне енген және әлемдегі 36 биологиялық әртүрлілік ошағының бірі болып табылады. Ең қалың орманды жерлер тығыз ормандармен жабылған, ал басқа аймақтар шай және кофе плантацияларымен (көбінесе 19 және 20 ғасырларда құрылған) немесе басқа да егістік дақылдарымен жабылған. Батыс Гаттардың биіктігі теңіз деңгейінен орташа есеппен 1500 метрге жетеді. Аймақтағы танымал тау курорттары: Муннар, Вагамон, Пайталмала, Вайнад, Неллиампати, Ниламбур, Элапедика, Пирмаде, Теккади, Понмуди.

Жабайы табиғат

Көп бөлігі ылғалды жасыл жауын-шашын ормандарынан (төменгі биіктіктерде) және шығыстағы таулы жапырақты және жартылай жасыл ормандардан тұратын Кераланың көп бөлігі ылғалды тропикалық климатқа тап болады. Дегенмен, жер бедері мен биіктіктегі айтарлықтай айырмашылықтар әлемдегі ең маңызды биоәртүрлілікке ие аймазға айналдырды. Кераланың айқын биоәртүрлілікке ие далалық территориясының көп бөлігі оның шығыс аудандарындағы мәңгі жасыл ормандарда орналасқан. Керала сонымен қатар әлемдік Рамсар конвенциясына енген екі батпақты жерге ие: Састамкотта көлі және Вембанад-Кол батпақтары халықаралық маңызы бар батпақтар ретінде танылған. Бұдан өзге, көптеген қорғалатын табиғат қорықтары бар, оның ішінде 1455,4 км² аумақты алып жатқан Нилгири биосфералық қорығы да бар. Бұл ормандар Азия пілі (Elephas maximus), Бенгал жолбарысы (Panthera tigris tigris), барс (Panthera pardus), Нилгири тахыры (Nilgiritragus hylocrius) және сұр алып құйрықты тышқан (Ratufa macroura) сияқты маңызды жануарларға пана. Тыныш аңғар ұлттық паркі (Кундали төбелерінде) сияқты шалғай орналасқан қорықтар арыстанқұйрықты макака (Macaca silenus), үнді жалкоо аюы (Melursus (Ursus) ursinus ursinus) және гаур (сонымен қатар «үнді бизоны» деп те аталады – Bos gaurus) сияқты жоғалу қаупі бар түрлерге бейілді. Көбірек таралған түрлерге үнді шошқасы (Hystrix indica), хитал (Axis axis), самбар (Cervus unicolor), сұр лангур, ұшатын елік, батпақты мысық (Felis chaus kutas), шошқа (Sus scrofa), әртүрлі маймылдар, сұр қасқыр (Canis lupus) және жалпы пальма циветі (Paradoxurus hermaphroditus) жатады. Кералада патша кобра, жылан, питон, түрлі тасбақалар мен крокодилдер сияқты көптеген бауырымен жорғалаушыларды кездестіруге болады – олардың көп бөлігі шығыста шоғырланған. Кераланың құс фаунасында Шри-Ланка бақа аузы (Batrachostomus moniliger), шығыс сағалық бүркіт, үлкен жеміс жегіштер, мысалы, үлкен мүйізді құс (Buceros bicornis) және үнділік сұр мүйізді құс, сондай-ақ қарақұс, үнділік құс, орман және тау минасы, шығыс дартер, қара капотты ориол, үлкен ракеткалы құс және қара дронго, бульбуль (Pycnonotidae), балық аулаушы және жыртқыш құстар, орман құсы, Александринді попугай, түрлі қаздар мен көшпенді құстар сияқты кең таралған түрлер де бар. Сонымен қатар, Каду (тақтайтын мысық – Heteropneustes fossilis) және Чоотачи (апельсин түсті хромид – Etroplus maculatus, аквариумдық үлгі ретінде бағалы) сияқты тұщы су шабақтары да Кераланың көлдері мен су жолдарында кездеседі.

Тарихи ескерткіштер

Кераланың тарихи ескерткіштеріне сарайлар, қамалдар және діни орындар кіреді. Атақты қамалдардың ішінде Бекал қамалы, Арикади қамалы, Чандрагири қамалы, Хосдург қамалы, Палаккад қамалы, Талассери қамалы, Сан-Томе бекінісі, Форт Кочи, Сент-Томас қамалы, Шығыс қамалы және Анчутенгу қамалы бар.

Кочи-Музирис биенналесі

Кочи Музирис биенналесі – елдегі ең ірі көркем өнер көрмесі және Азиядағы ең ірі заманауи өнер фестивалі, ол жыл сайын Кочи қаласында өтеді. Үндістандағы алғашқы биеннале Кочиде 2012 жылдың 12 желтоқсанынан 2013 жылдың 13 наурызына дейін ұйымдастырылды.

Медициналық туризм

Аюрведа және Сиддха сияқты дәстүрлі медицина жүйелерімен дамыған медициналық туризм штатта кеңінен танымал және туристер ағынын арттыруда. Керала Аюрведаның орталығы ретінде әйгілі. Кераланың медициналық туризм саласы өз беделімен ерекшеленеді.

Мәдениет

Кераланың мәдениеті негізінен индуизм негізінде қалыптасқан, және ол үлкен тамил мұралық аймағы – Тамилакамнан бастау алады. Кейіннен Керала мәдениеті ғасырлар бойы шетел мәдениеттерімен байланыс арқылы дамыды. Жергілікті өнер түрлеріне кудиятам, каткакали (ката – «әңгіме», кали – «ойын») және оның тармағы – Керала Натанам, кутху (комедияға ұқсас), мохиниятам («әйелдің биі»), туллал, падаяни, тирайяттам және тейям жатады. Басқа өнер түрлері көбінесе діни және тайпалық тақырыптарға арналған. Оларға чавиту надаком, оппана (алғашқыда Малабардан) кіреді, ол биді, ырғақты қол соғуды және ишал вокализдерін біріктіреді. Дегенмен, осы өнер түрлерінің көпшілігі көбінесе туристерге көрсетіледі немесе жастар фестивальдерінде орындалады, және олар көптеген қарапайым кералалықтар арасында осымен салыстырғанда заманауи өнерге көбірек қызығушылық танытады. Бірнеше ежелгі, рәсімдік өнер түрлері кералалықтарға тән; олардың қатарында каларипаятту (калари – «орна», «астық сарқылу алаңы» немесе «шайқас алаңы», паятту – «жаттығу» немесе «практика»). Әлемдегі ең көне жекпе-жек өнерінің бірі саналатын каларипаяттудың пайда болуы туралы ауызша хабарлар Парасурамаға байланысты делінеді. Басқа рәсімдік өнер түрлеріне тирайяттам, тейям, пуараккали және кутийоттам жатады. Трайаттам – Оңтүстік Малабар аймағының рәсімдік халықтық өнер түрі. Шерулерде көбінесе Панчари мелам немесе Панчавадям сияқты дәстүрлі музыка орындалады. Көркем өнер саласында мемлекетте ежелгі және заманауи өнердің, сондай-ақ суретшілердің бай дәстүрі бар. Кераланың дәстүрлі қабырға суреттері көне ғибадатханаларда, шіркеулерде және сарайларда кездеседі. Бұл суреттер көбінесе 9-12 ғасырлар аралығында жасалған, ерекше стильде және негізінен ақшыл және жасыл түстерде болады. Керала діни әртүрлілігімен танымал. Басты діндер – индуизм, христиандық және ислам. Джайнизм, иудаизм, сикхизм және буддизмнің да өкілдері бар. Мемлекеттің әлеммен тарихи байланыстарының нәтижесінде онда көптеген маңызды ғибадатханалар, шіркеулер мен мешіттер сақталған. Кералада Томас елшісі Үндістан жағалауына жеткен кезде құрған Үндістандағы ең алғашқы шіркеулердің бірі – Коттаккаву шіркеуі, сондай-ақ Мұхаммедтің қайтыс болуына дейін бар болған деп саналатын Үндістандағы алғашқы мешіт – Чераман мешіті орналасқан. Туризмнің әлеуетін, сондай-ақ діни сенімдердің, мерекелердің және құрылымдардың әртүрлілігін ескере отырып, туризм департаменті «Қажылық туризмі» жобасын іске қосты. Басты қажылық туризмі орталықтарына Гурувайур, Сабарамала, Малайатур, Парадеси синагогасы, Артункаль, Тумполи шіркеуі, 105 жылы салынған Куравилангадтағы Сент-Мария Форан (Марта Мариам) шіркеуі, әлемдегі ең көп әйелдер жиналған орын ретінде Гиннес рекордтарына енген Аттукал Понгала және Четтикулангара Бхарани жатады.